Hội nghị tuyên truyền phóng sinh theo tinh thần Phật giáo tại chùa Khai Nguyên, Hà Nội

Tham dự Hội nghị có đại diện: Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường cùng cán bộ, chiến sĩ của đơn vị; Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị trực thuộc; chính quyền và Nhân dân xã Đoài Phương, Thành phố Hà Nội; Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng chư tôn đức tăng ni đạo tràng Tịnh Tông học hội Việt Nam; 4.000 khóa sinh chùa Khai Nguyên.

Trong khuôn khổ Hội nghị, các khóa sinh và đoàn viên thanh niên đã được cung cấp kiến thức và giao lưu trao đổi, thảo luận nhiều nội dung về quy trình cứu hộ, chăm sóc, phục hồi và tái thả động vật hoang dã đúng cách, hướng dẫn nhận diện một số loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại cũng như các hoạt động bảo vệ môi trường.

Việt Nam là 1 trong 16 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên quý giá này đang chịu nhiều sức ép và đứng trước nguy cơ suy giảm. Phóng sinh không đúng cách, đặc biệt là thả các loài ngoại lai xâm hại, có thể gây mất cân bằng hệ sinh thái và đe dọa các loài ở địa phương. 

Từ thực tiễn cứu hộ, bảo tồn và tái thả động vật hoang dã, ông Lê Trọng Đạt, đại diện Vườn Quốc gia Cúc Phương nhấn mạnh tái thả phải được thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, bảo đảm động vật có khả năng sống sót trong tự nhiên, không gây hại đến môi trường, không lây truyền dịch bệnh, không đe dọa các loài bản địa và không làm mất cân bằng hệ sinh thái.

Theo đó, một cá thể động vật hoang dã trước khi được đưa trở lại môi trường tự nhiên phải trải qua 7 "cánh cửa" kiểm duyệt nghiêm ngặt: Tiếp nhận đúng cách, cách ly và kiểm dịch, chăm sóc, điều trị và hồi phục, phục hồi bản năng hoang dã, lựa chọn môi trường tái thả và phương pháp tái thả, giám sát sau tái thả.

Đại diện Vườn Quốc gia Cúc Phương cho biết, tái thả không phải là điểm kết thúc của quá trình cứu hộ. Sau khi trở về tự nhiên, các cá thể tiếp tục được theo dõi để đánh giá khả năng sinh tồn, hòa nhập với quần thể và sinh sản. Hiện Cúc Phương sử dụng nhiều thiết bị, công nghệ như chip theo dõi, thiết bị phát sóng radio và công nghệ vệ tinh để giám sát động vật sau tái thả.

Chuyên gia khuyến nghị thêm, thay vì mua động vật hoang dã để phóng sinh, người dân và phật tử có thể lựa chọn những cách “phóng sinh” thiết thực hơn như không tiêu thụ, không mua bán động vật hoang dã và hỗ trợ các trung tâm cứu hộ chuyên môn. “Không mua, không tiêu thụ động vật hoang dã chính là một cách phóng sinh, giải quyết vấn đề từ gốc, bởi chúng ta không tạo ra thị trường để những cá thể khác tiếp tục bị săn bắt. Hỗ trợ các trung tâm cứu hộ cũng là cách góp phần đưa những loài quý, hiếm trở lại tự nhiên một cách bài bản và an toàn”.

Tại Hội nghị, ông Nguyễn Văn Tiến, Đội trưởng Đội Kiểm lâm đặc nhiệm, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, thông tin về cách nhận diện một số loài ngoại lai. Theo ông Nguyễn Văn Tiến, pháp luật đã quy định về việc kiểm soát sự xâm nhập, phát tán của các loài ngoại lai. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, hành vi liên quan có thể bị xử phạt hành chính lên tới 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù lên đến 7 năm.

Đội trưởng Đội Kiểm lâm đặc nhiệm cũng lưu ý một số loài ngoại lai phổ biến như ốc bươu vàng, rùa tai đỏ, cá dọn bể, tôm càng đỏ, cá rô phi đen, bèo tây, bèo tai chuột... Đây là những loài người dân cần nhận diện để tránh mua bán, nuôi giữ hoặc phóng sinh không đúng quy định, gây nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái bản địa.

Từ những nội dung được chia sẻ tại Hội nghị, ông Nguyễn Văn Tiến khái quát 5 nguyên tắc cần ghi nhớ khi thực hành phóng sinh: “Đúng luật - Đúng loài - Đúng nơi - Đúng lúc - Đúng cách”. Người dân cần tuân thủ quy định của pháp luật, không tiếp tay cho các hành vi săn bắt, nuôi nhốt, buôn bán động vật hoang dã; chọn loài phù hợp, không thả loài ngoại lai xâm hại hoặc không phù hợp với môi trường sống; thả về sinh cảnh phù hợp với đặc tính loài; chọn thời điểm, điều kiện phù hợp để con vật có khả năng sống sót; thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, bảo đảm an toàn cho con vật và hệ sinh thái.

Phát biểu tại Hội nghị, Thiếu tướng Hà Xuân Duy, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường khẳng định rằng phóng sinh là nét đẹp thể hiện lòng từ bi, trân trọng sự sống trong tinh thần Phật giáo. Tuy nhiên, nếu thực hiện thiếu hiểu biết, hoạt động này có thể vô tình tiếp tay cho săn bắt, mua bán động vật hoang dã và gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Thiếu tướng Hà Xuân Duy nhấn mạnh, thế hệ trẻ được kỳ vọng trở thành những tuyên truyền viên tích cực, chia sẻ thông tin chính xác trên mạng xã hội, vận động gia đình và cộng đồng không tiêu thụ động vật hoang dã trái phép, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và chủ động thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi vi phạm. Để mỗi hành động thiện lành đạt được ý nghĩa trọn vẹn, các bạn sinh viên, những chủ nhân tương lai của đất nước được khuyến khích thực hiện 5 nguyên tắc vàng: Không mua động vật bẫy bắt trái phép; Tuyệt đối không thả loài ngoại lai; Chọn môi trường thả phù hợp; Ưu tiên tái thả theo hướng dẫn chuyên môn và luôn gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Thiếu tướng Hà Xuân Duy nhấn mạnh rằng lực lượng cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường và kiểm lâm tiếp tục đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi săn bắt, mua bán động vật hoang dã, tận diệt nguồn lợi thủy sản. Tuy nhiên, bên cạnh chế tài pháp luật, thay đổi nhận thức và hành vi của mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, được xem là yếu tố quan trọng để bảo vệ đa dạng sinh học một cách bền vững.

Phát biểu tại Hội nghị, từ góc nhìn Phật giáo, Hòa thượng Thích Thanh Điện, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng, bảo vệ đa dạng sinh học cũng chính là nuôi dưỡng lòng từ bi, thực hành hạnh bất sát và gìn giữ những nhân duyên lành cho sự sống hôm nay và mai sau.

Theo Hòa thượng, phóng sinh không nên chỉ được hiểu là thả một sinh vật trở về tự nhiên. Ý nghĩa sâu xa hơn là giải trừ tâm sát hại, nuôi dưỡng lòng từ và hình thành lối sống biết tôn trọng sự sống. Vì vậy, việc phóng sinh cần bảo đảm sự hài hòa giữa chính pháp, pháp luật và khoa học.

Hòa thượng Thích Thanh Điện nhấn mạnh tăng ni, phật tử phải thả đúng loài, đúng sinh cảnh, đúng phương pháp để thiện tâm thực sự đem lại lợi lạc. Theo đó, phóng sinh cần hướng tới tinh thần hộ sinh, không chỉ cứu một cá thể trong một thời điểm mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống, gìn giữ đa dạng sinh học và hình thành văn hóa tôn trọng sự sống trong cộng đồng. Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng mong muốn tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công an cùng các cơ quan chuyên môn để hướng dẫn tăng ni, phật tử thực hành phóng sinh đúng chính pháp, đúng pháp luật.

Cũng trong khuôn khổ Chương trình, Thượng tọa Thích Đạo Thịnh, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương, Trưởng ban Thông tin - Truyền thông Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hà Nội, trụ trì chùa Khai Nguyên cùng Ban Tổ chức đã tổ chức hoạt động thực hành phóng sinh tại hồ Đồng Mô (Thành phố Hà Nội), qua đó đưa những kiến thức được chia sẻ tại Hội nghị vào thực tế, lan tỏa thông điệp phóng sinh có hiểu biết, có trách nhiệm với thiên nhiên.

Hàng chục tấn cá chép và cá giống đã được phóng sinh tại hồ Đồng Mô. Trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt, phóng sinh là một nét đẹp nhân văn, thể hiện lòng từ bi và sự trân trọng đối với sự sống. Tuy nhiên, việc làm này chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thực hiện đúng cách, đúng loài và phù hợp với môi trường tiếp nhận.

Qua hoạt động tuyên truyền, người tham dự được hướng dẫn cách lựa chọn loài, địa điểm và thời điểm phóng sinh phù hợp, từ đó hiểu rõ hơn trách nhiệm bảo vệ các loài bản địa, cân bằng hệ sinh thái. Phóng sinh sai cách có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự nếu liên quan đến săn bắt, mua bán, vận chuyển trái phép các loài nguy cấp, quý hiếm. Đáng lo ngại, đặt mua trước số lượng lớn chim, cá và các loài động vật khác còn có thể tạo thêm nhu cầu, thúc đẩy hoạt động săn bắt, buôn bán và tận diệt động vật hoang dã.

Đại tá Cấn Tuấn Anh, Trưởng Phòng 3, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an cho biết: "Chúng tôi muốn truyền tải thông điệp đến người dân thực hiện phóng sinh đúng cách, không săn bắt, không mua bán các loài động vật hoang dã để phóng sinh". Chỉ phóng sinh loài bản địa, phù hợp môi trường; không tiếp tay cho việc săn bắt, buôn bán động vật hoang dã và thông báo với cơ quan chức năng khi thấy hành vi vi phạm là mỗi người trong chúng ta đang thực hành lòng từ bi của đạo Phật, đồng thời là hành động thiết thực, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học, gìn giữ cân bằng tự nhiên.

Hội nghị đã truyền đi thông điệp mạnh mẽ về “phóng sinh có hiểu biết, bảo vệ sự sống bằng trách nhiệm”, nhấn mạnh vai trò của mỗi bạn trẻ trong việc thực hành phóng sinh đúng cách. Từ những hoạt động thực tiễn, ý thức tôn trọng sự sống, tuân thủ pháp luật và lựa chọn đúng loài, đúng sinh cảnh được lan tỏa rộng rãi hơn, qua đó góp phần nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ đa dạng sinh học, gìn giữ cân bằng tự nhiên và xây dựng một lối sống hài hòa với môi trường.