Khai thác bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Văn hóa truyền thống trở thành động lực phát triển kinh tế

Những năm gần đây, xã Pù Luông (tỉnh Thanh Hóa) không chỉ được biết đến là điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước bởi cảnh quan thiên nhiên, mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái. Trong số đó, nghề dệt thổ cẩm đang từng bước chuyển mình từ nghề truyền thống phục vụ đời sống thành sản phẩm du lịch mang lại giá trị kinh tế.

Ở thôn Lặn Ngoài, hình ảnh những người phụ nữ cần mẫn bên khung cửi vẫn hiện diện trong nhiều nếp nhà. Nghề dệt không chỉ tạo ra những tấm vải mang họa tiết truyền thống mà còn lưu giữ kỹ thuật thủ công, tri thức dân gian và bản sắc văn hóa được truyền từ nhiều thế hệ.

Trước đây, khi sản phẩm tiêu thụ chậm, nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề dệt. Không ít gia đình cất khung cửi vì thu nhập thấp. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng và các chính sách hỗ trợ bảo tồn văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nghề dệt đã có cơ hội phục hồi.

Du khách đến Pù Luông ngày càng quan tâm đến các hoạt động trải nghiệm như học dệt thổ cẩm, tìm hiểu quy trình tạo nên một sản phẩm thủ công hay mua các sản phẩm lưu niệm mang đậm dấu ấn văn hóa Thái. Điều này giúp nghề truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

Hiện nay, hàng trăm hộ dân tại thôn Lặn Ngoài vẫn duy trì nghề dệt, mang lại thu nhập ổn định từ vài triệu đồng mỗi tháng. Một số sản phẩm thổ cẩm đã được công nhận OCOP, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Địa phương cũng đang xây dựng chuỗi liên kết giữa làng nghề với các doanh nghiệp lữ hành, đưa hoạt động trải nghiệm dệt thổ cẩm trở thành một điểm nhấn trong hành trình khám phá Pù Luông. Cách làm này vừa gia tăng giá trị cho sản phẩm thủ công, vừa kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Xây dựng thương hiệu du lịch từ lợi thế địa phương

Nếu nghề dệt tạo nên sức hút riêng cho vùng đất của người Thái thì tại khu vực thác Mây, xã Thạch Quảng, văn hóa của đồng bào Mường đang trở thành nền tảng để phát triển nhiều loại hình dịch vụ du lịch.

Những ngôi nhà sàn truyền thống vốn là không gian sinh hoạt của các gia đình nay được cải tạo thành homestay, đáp ứng nhu cầu lưu trú của du khách. Không gian kiến trúc truyền thống kết hợp với cảnh quan thiên nhiên tạo nên trải nghiệm khác biệt so với các loại hình nghỉ dưỡng thông thường.

Bên cạnh dịch vụ lưu trú, nhiều hộ dân còn khai thác thế mạnh về ẩm thực địa phương, giới thiệu các món ăn truyền thống của người Mường, tổ chức biểu diễn cồng chiêng, hướng dẫn du khách tìm hiểu phong tục, tập quán và các nghề thủ công.

Không ít gia đình đã chuyển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kết hợp kinh doanh du lịch. Thu nhập từ dịch vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm văn hóa giúp đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.

Đáng chú ý, mô hình phát triển du lịch tại khu vực thác Mây không tách rời văn hóa truyền thống mà lấy chính bản sắc của cộng đồng làm sản phẩm cốt lõi. Thay vì đầu tư những công trình hiện đại, người dân lựa chọn gìn giữ nhà sàn, duy trì các tập quán sinh hoạt, bảo tồn nghề thủ công và đưa các giá trị ấy trở thành điểm hấp dẫn đối với du khách.

Sau khi được công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh, lượng khách đến thác Mây tăng lên đáng kể. Nhiều hộ dân dọc tuyến đường vào khu du lịch đã mở rộng kinh doanh, bán đặc sản địa phương, sản phẩm thủ công và cung cấp các dịch vụ phục vụ khách tham quan. Vì vậy, hoạt động du lịch  tạo hiệu ứng lan tỏa, mang lại cơ hội tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình trong khu vực.

Hướng phát triển bền vững 

Thực tế tại Pù Luông và thác Mây cho thấy, khi văn hóa được khai thác đúng hướng sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Khác với việc chỉ khai thác tài nguyên thiên nhiên, phát triển du lịch dựa trên giá trị văn hóa giúp tạo ra những sản phẩm mang tính khác biệt, khó sao chép. Đây cũng là yếu tố ngày càng được du khách trong và ngoài nước quan tâm khi xu hướng du lịch trải nghiệm, tìm hiểu đời sống bản địa ngày càng phát triển.

Để phát huy hiệu quả mô hình này, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều giải pháp phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, địa phương chú trọng hỗ trợ các làng nghề truyền thống, xây dựng sản phẩm OCOP, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân và tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành nhằm mở rộng thị trường khách.

Việc lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia với phát triển du lịch cộng đồng cũng tạo thêm nguồn lực để bảo tồn văn hóa, khuyến khích người dân giữ gìn nghề truyền thống, phát huy các giá trị di sản trong phát triển kinh tế.

Trong bối cảnh nhiều vùng miền núi đang tìm kiếm hướng phát triển bền vững, câu chuyện của đồng bào Thái ở Pù Luông hay người Mường dưới chân thác Mây (tỉnh Thanh Hoà) cho thấy văn hóa không chỉ là tài sản tinh thần, đặc biệt còn có thể trở thành "vốn" để tạo sinh kế. Khi người dân là chủ thể gìn giữ và trực tiếp hưởng lợi từ các giá trị văn hóa của mình, quá trình bảo tồn và phát triển sẽ  góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển theo hướng bền vững./.