Tháp Chăm là biểu tượng nổi bật của di sản văn hóa ChămTỉnh Khánh Hòa mới được hợp nhất từ hai tỉnh Ninh Thuận và Khánh Hòa (cũ), trong đó tỉnh Ninh Thuận (cũ) là địa bàn tập trung đông người Chăm nhất cả nước. Sự hợp nhất của Khánh Hòa và Ninh Thuận đã tạo nên một vùng đất giàu có về di sản văn hóa Chăm, một kho tàng kiến trúc và nghệ thuật độc đáo của khu vực. Nổi bật trong số đó là hệ thống đền, tháp Chăm cổ kính, với những cái tên đã trở thành biểu tượng như: Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Pô Rômê và Tháp Hòa Lai. Bên cạnh đó, vùng đất này còn có làng gốm Chăm Bàu Trúc - một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á, làng nghề dệt Mỹ Nghiệp; các lễ hội: Ka-tê, Rija Nưgar đầu năm, lễ Ca-mbun tháng 9 lịch Chăm, lễ cầu đảo Palao Kasah hay lễ Rija dòng tộc...; các nhạc cụ đặc trưng như: trống Ginăng, Paranưng, kèn Saranai, đàn Kanhi... và các điệu múa Chăm với động tác mềm mại, uyển chuyển, thường biểu diễn trong các lễ hội hoặc nghi lễ tôn giáo...
Tháp Chăm là biểu tượng nổi bật của di sản văn hóa Chăm. Những công trình như Tháp Bà Pô Nagar, Pô Klong Garai và các cụm tháp Chăm trên dải duyên hải miền Trung không chỉ có giá trị kiến trúc, mỹ thuật, mà còn là không gian linh thiêng gắn với tín ngưỡng, huyền thoại và đời sống tinh thần của cộng đồng.
Mỗi ngọn tháp là một bảo tàng mở lưu giữ dấu ấn của kỹ thuật xây dựng, nghệ thuật tạo hình, biểu tượng thần linh và ký ức cộng đồng. Bảo tồn tháp Chăm không chỉ là tu bổ vật chất công trình, mà còn cần gìn giữ bối cảnh văn hóa xung quanh: nghi lễ, lễ hội, câu chuyện dân gian, sinh hoạt cộng đồng và cách người Chăm tiếp tục gắn bó với di sản của mình.
Văn hóa Chăm còn tỏa sáng mạnh mẽ qua các di sản phi vật thể: Lễ hội Ka-tê, dân ca, dân vũ, múa quạt, múa đội nước, múa đội lửa, múa Apsara, múa trống, múa khăn, cùng hệ thống nhạc cụ truyền thống như: trống Ginăng, trống Paranưng, kèn Saranai, đàn Kanhi, chiêng.
Bên cạnh nghệ thuật trình diễn, các làng nghề như: gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp cũng là những mạch sống quan trọng của di sản. Ở đó, nghệ nhân không chỉ làm ra sản phẩm, mà còn giữ lại tri thức, kỹ năng, thẩm mỹ và ký ức nghề truyền qua nhiều thế hệ.
Nghệ nhân trên khung dệt (Ảnh: Thập Hồng Luyện)Văn hóa Chăm có tiềm năng lớn để phát triển du lịch di sản thông qua các tuyến tham quan tháp cổ, làng nghề, lễ hội, trình diễn nghệ thuật, trải nghiệm ẩm thực và giao lưu cộng đồng. Để sắc màu Chăm tiếp tục tỏa sáng, công tác bảo tồn đã được các địa phương quan tâm, chú trọng trên quan điểm phát triển bền vững, nghĩa là vừa giữ gìn bản sắc, vừa tôn trọng vai trò chủ thể của cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để di sản tham gia vào giáo dục, du lịch văn hóa, truyền thông số và giao lưu sáng tạo.
Hiện nay, đến với Khánh Hòa, du khách có thể tham gia vào hành trình du lịch ba chặng - một di sản. Hành trình thứ nhất là theo dấu tháp cổ để khám phá những công trình tháp Chăm linh thiêng, nơi lưu giữ ký ức lịch sử, tín ngưỡng và dấu ấn kiến trúc đặc sắc. Hành trình thứ hai là chạm vào di sản sống để trải nghiệm làng nghề, lễ hội, âm nhạc, trang phục và đời sống cộng đồng Chăm trong không gian văn hóa tộc người. Hành trình thứ ba là cùng gìn giữ bản sắc, mỗi điểm đến không chỉ để tham quan, mà còn để hiểu, trân trọng và chung tay bảo tồn giá trị văn hóa Chăm.
Song song với những trải nghiệm trực tiếp theo ba hành trình trên, trong thời đại số, văn hóa Chăm còn được lan tỏa qua các hình thức gần gũi như website, bản đồ số, triển lãm số, phim tư liệu, thư viện hình ảnh, video ngắn, thuyết minh đa ngôn ngữ và chương trình giáo dục di sản - một trong những hoạt động nổi bật được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa triển khai để phục vụ Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026, diễn ra từ ngày 26 đến 28/6. Hệ thống mã QR được tích hợp trên thẻ tham quan, vé xe và nhiều ấn phẩm giới thiệu giúp người xem dễ dàng tiếp cận kho dữ liệu số chỉ bằng một thao tác quét mã. Từ đó, du khách có thể tìm hiểu lịch sử hình thành di tích, tham quan không gian 3D, tra cứu bản đồ số hoặc khám phá các hiện vật, bảo vật quốc gia gắn với văn hóa Chăm. Quá trình số hóa không thay thế di sản gốc, mà giúp di sản được lưu trữ, tiếp cận và lan tỏa rộng hơn. Khi tháp cổ, lễ hội, âm nhạc, làng nghề và câu chuyện cộng đồng được trình bày sinh động trên môi trường số, văn hóa Chăm sẽ đến gần hơn với thế hệ trẻ, du khách và bạn bè quốc tế.
