Người Bru - Vân Kiều làm du lịch

Hành trình đến Sơn Kiều đưa du khách rời xa những khu dân cư đông đúc để tìm về không gian rừng núi đặc trưng của phía tây Quảng Trị. Rừng xanh, khe suối, những vách đá và hệ thống hang động tạo nên một cảnh quan còn nhiều nét tự nhiên. Nhưng điều làm chuyến đi có thêm chiều sâu chính là câu chuyện về con người từng đi qua vùng đất này và cộng đồng đang sinh sống dưới chân rừng hôm nay.

Khoảng 5 năm trước, trong quá trình khảo sát để xây dựng dự án du lịch sinh thái Sơn Kiều, ông Đinh Viết Bình, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ du lịch Xuân Mai, phát hiện hai chiếc sạp gỗ cũ trong hang. Một chiếc đã gần mục nát, chiếc còn lại tương đối nguyên vẹn. Xung quanh còn có một số vật dụng như pin lớn, dao, lưỡi lê.

Những dấu tích này được giữ lại để tìm hiểu bởi có khả năng liên quan đến thời kỳ chiến tranh. Sau đó, ông Bình kết nối với cựu chiến binh Nguyễn Trường Thanh, người từng hành quân qua khu vực này.

Theo ông Thanh, tháng 6.1968, trên đường từ Thanh Hóa vào chiến trường Quảng Đà, đơn vị ông được giao liên dẫn đến hang Sơn Kiều nghỉ hai ngày. Không gian kín đáo của hang khi ấy trở thành nơi bộ đội tạm dừng chân giữa hành trình dài. Những người lính chặt cây làm sạp cho thương binh, bệnh binh; người khỏe mắc võng quanh cửa hang.

Sau 56 năm, tháng 8.2024, ông Thanh trở lại Sơn Kiều. Trong hang, ông nhận ra chiếc sạp gỗ mà mình cùng đồng đội từng làm. Ký ức về những người lính năm xưa vì thế được nối với một dấu tích còn hiện diện đến hôm nay.

Câu chuyện về chiếc sạp không chỉ tạo thêm một lớp giá trị cho điểm đến mà còn cho thấy Sơn Kiều là không gian có thể kết nối du lịch thiên nhiên với du lịch lịch sử. Tuy nhiên, nguồn gốc và niên đại của các vật dụng được phát hiện vẫn cần cơ quan chuyên môn khảo sát, xác minh trước khi đưa vào giới thiệu chính thức.

Nếu câu chuyện lịch sử tạo chiều sâu cho Sơn Kiều, thì cộng đồng người Bru - Vân Kiều chính là một phần quan trọng làm nên bản sắc của điểm đến.

Khu vực Trường Sơn là nơi người Bru - Vân Kiều sinh sống từ nhiều thế hệ. Họ có sự am hiểu về địa hình, đường rừng, khe suối, cây cỏ và đời sống cộng đồng. Những hiểu biết được tích lũy qua nhiều thế hệ này có thể trở thành nguồn tài nguyên văn hóa quý giá khi phát triển du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái.

Khu du lịch sinh thái Sơn Kiều bắt đầu đón khách từ cuối tháng 4.2023, với các hoạt động xuyên rừng, khám phá hang động, trải nghiệm suối, chèo kayak và thưởng thức ẩm thực địa phương. Cùng với sự phát triển của điểm đến, người dân địa phương có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi dịch vụ.

Hiện khu du lịch tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động, trong đó có 10 người địa phương, với thu nhập khoảng 6,5-10 triệu đồng/người/tháng. Con số này cho thấy du lịch đang bước đầu tạo ra một hướng sinh kế mới ngay tại địa bàn sinh sống của người dân.

Hồ Tho, người Bru - Vân Kiều ở bản Còi Đá, là một trong những lao động đang làm việc tại Sơn Kiều. Công việc giúp anh có nguồn thu nhập ổn định hơn, đồng thời có cơ hội tiếp xúc với du khách và học thêm kỹ năng phục vụ.

Với người Bru - Vân Kiều, làm du lịch không đơn thuần là có thêm một công việc. Đó còn là cơ hội để những hiểu biết về quê hương, văn hóa và đời sống cộng đồng được chuyển hóa thành giá trị trong trải nghiệm của du khách.

Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với đặc trưng của Sơn Kiều. Du khách đến đây không chỉ để nhìn ngắm hang động hay trải nghiệm rừng suối mà còn để tìm hiểu một vùng đất, một cộng đồng và những câu chuyện đã hình thành qua thời gian.

Anh Nguyễn Quang Chiến, du khách đến từ phường Kim Liên, Hà Nội, cho rằng cảnh quan tự nhiên là điểm hấp dẫn đầu tiên, nhưng câu chuyện về những người lính từng nghỉ lại trong hang khiến hành trình khám phá trở nên đáng nhớ hơn. Với những điểm đến vùng núi, trải nghiệm như vậy có thể tạo khác biệt so với một chuyến tham quan đơn thuần.

Theo ông Trần Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Trường Sơn, Sơn Kiều có lợi thế về cảnh quan, hang động, văn hóa Bru - Vân Kiều và những dấu tích lịch sử đang tiếp tục được tìm hiểu. Địa phương định hướng phát huy các giá trị này để tạo điểm nhấn du lịch, đồng thời kết nối Sơn Kiều với những điểm đến khác trên địa bàn.

Phát triển du lịch Sơn Kiều chỉ dừng ở việc đưa khách đến hang. Mục tiêu lớn hơn là hình thành một điểm đến trong đó thiên nhiên được bảo vệ, ký ức lịch sử được tôn trọng và người Bru - Vân Kiều được tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra giá trị.

Từ một nơi bộ đội từng dừng chân trên đường vào chiến trường, Sơn Kiều hôm nay đang bước vào một hành trình mới. Những cánh rừng, dòng suối và hang động mở ra cơ hội phát triển du lịch; còn người Bru - Vân Kiều đang từng bước biến vốn hiểu biết về quê hương thành nguồn lực để làm ăn, tạo thu nhập.

Nếu biết giữ được sự nguyên sơ của thiên nhiên, bảo tồn những giá trị văn hóa và để cộng đồng địa phương thực sự là chủ thể, Sơn Kiều có thể tạo nên một sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng. Khi ấy, du khách không chỉ đến để khám phá một hang động, mà còn để gặp một vùng đất và những con người đang viết tiếp câu chuyện của quê hương mình./.