Xà Phìn - điểm hẹn giữa mùa vàng và những mái nhà rêu xanh

Vẻ đẹp bình dị của bản làng vùng cao

Đến Xà Phìn, du khách bắt gặp một không gian đậm sắc màu miền núi, nơi những ngôi nhà sàn mái cọ phủ rêu xanh nép bên ruộng bậc thang, nương chè và những triền rừng nối tiếp nhau. Khi lúa chín, sắc vàng trải dài theo sườn núi, hòa cùng màu xanh của cây rừng và những mái nhà trầm mặc, tạo nên cảnh quan đặc trưng của bản làng người Dao dưới chân Tây Côn Lĩnh.

Theo ông Phan Ngọc Thắng, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy, Xà Phìn hiện có 54 hộ với 270 nhân khẩu, đều là đồng bào Dao; trong thôn có 11 ngôi nhà mái rêu. Những mái nhà lợp lá cọ qua thời gian được phủ rêu tự nhiên bởi điều kiện khí hậu ẩm, nhiều sương của vùng núi cao. Nét kiến trúc ấy không chỉ tạo nên dấu ấn riêng cho Xà Phìn mà còn phản ánh sự thích nghi của người dân với môi trường sống.

Ngôi nhà của gia đình ông Đặng Văn Háu là một trong những điểm nhấn của không gian mái rêu. Với những nếp nhà như vậy, du khách không chỉ đến ngắm cảnh, chụp ảnh mà còn có thể tìm hiểu cách dựng nhà, sinh hoạt gia đình và đời sống lao động của đồng bào Dao. Chính sự hiện diện của con người trong không gian văn hóa bản địa tạo nên sức hấp dẫn khác biệt so với những điểm tham quan chỉ có cảnh quan thiên nhiên.

Một nét đặc sắc khác của Xà Phìn là hệ thống ruộng bậc thang rộng 28 ha. Những thửa ruộng men theo triền núi, nối tiếp nhau theo độ dốc địa hình, thể hiện kinh nghiệm canh tác và quá trình chinh phục đất đai của người dân qua nhiều thế hệ. Vào mùa lúa chín, đây là điểm nhấn thu hút du khách; trong những thời điểm khác, ruộng bậc thang vẫn là không gian sản xuất gắn bó mật thiết với đời sống của cộng đồng.

Bên cạnh cảnh quan, Xà Phìn còn có rừng chè Shan tuyết cổ thụ, rừng thảo quả, thác Hươu, khu nuôi cá tầm cùng những giá trị văn hóa truyền thống của người Dao. Từ thưởng trà, tìm hiểu cách sao chè đến thưởng thức món ăn địa phương, khám phá trang phục và nghe hát Páo Dung, mỗi trải nghiệm đều mở ra một góc nhìn về cuộc sống nơi đây.

Trải nghiệm văn hóa, mở hướng sinh kế

Tận dụng những lợi thế sẵn có, một số hộ dân Xà Phìn đã đón khách lưu trú tại nhà sàn, phục vụ món ăn địa phương và giới thiệu chè Shan tuyết. Đây là hướng phát triển du lịch dựa trên nguồn lực tại chỗ, giúp người dân có thêm thu nhập từ chính ngôi nhà, sản vật và những giá trị văn hóa mà cộng đồng đang gìn giữ.

Để tạo thêm sức hút cho điểm đến, địa phương dự kiến tổ chức Lễ hội “Mùa vàng - Làng nhà rêu” Xà Phìn năm 2026, với các hoạt động giới thiệu cảnh quan, sản vật và văn hóa Dao. Theo kế hoạch, ngày 10/10 sẽ diễn ra nhiều hoạt động trải nghiệm như hội thi gặt lúa truyền thống, giã bánh dày, thi ẩm thực và sao chè Shan tuyết. Những công việc quen thuộc trong đời sống thường ngày được đưa vào không gian giao lưu, giúp du khách hiểu hơn về tập quán lao động, ẩm thực và kinh nghiệm sản xuất của người dân địa phương.

Lễ hội dự kiến có 12 gian hàng trưng bày nông sản, sản phẩm OCOP và hàng thủ công truyền thống, tạo cơ hội quảng bá sản phẩm của các hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh và gia đình. Các tuyến tham quan được định hướng kết nối nhà sàn mái rêu với ruộng bậc thang, rừng chè và những điểm cảnh quan quanh thôn. Không gian tranh nghệ thuật về Xà Phìn cũng dự kiến được giới thiệu từ ngày 10 đến 18/10, góp phần quảng bá hình ảnh bản làng bằng những góc nhìn đa dạng về thiên nhiên và đời sống văn hóa.

Theo ông Phan Ngọc Thắng, thông qua lễ hội, địa phương mong muốn đưa hình ảnh Xà Phìn đến gần hơn với du khách, đồng thời từng bước phát triển du lịch cộng đồng dựa trên cảnh quan, văn hóa và sản vật địa phương. Khi du khách lưu trú lâu hơn, sử dụng dịch vụ và mua sản phẩm tại chỗ, cơ hội tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân cũng được mở rộng.

Để hoạt động du lịch phát triển thuận lợi, địa phương chú trọng vận động các hộ chỉnh trang nhà cửa, sân vườn, đường làng, ngõ xóm; chuẩn bị biển chỉ dẫn, nhà vệ sinh và điểm tập kết rác. Các cơ sở kinh doanh được yêu cầu công khai giá, bảo đảm chất lượng dịch vụ và giới thiệu trung thực về sản phẩm. Đây là những điều kiện cần thiết để nâng cao trải nghiệm của du khách, đồng thời xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, sạch đẹp.

Tuy nhiên, sức hấp dẫn lâu dài của Xà Phìn không chỉ nằm ở những mái nhà phủ rêu hay mùa lúa chín. Điều quan trọng là giữ được cảnh quan gắn với hoạt động canh tác, bảo tồn nếp nhà truyền thống và phát huy văn hóa Dao trong quá trình đón khách. Du lịch cần trở thành động lực để người dân tiếp tục chăm sóc ruộng đồng, gìn giữ nghề truyền thống và trao truyền những giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Với lợi thế về thiên nhiên, kiến trúc bản địa, chè Shan tuyết và văn hóa cộng đồng, Xà Phìn có cơ sở để phát triển thành điểm đến trải nghiệm du lịch vùng cao. Khi mỗi mái nhà, thửa ruộng và sản vật đều gắn với câu chuyện của người dân, hành trình khám phá nơi đây sẽ không dừng lại ở việc ngắm cảnh mà còn là dịp để du khách hiểu hơn về cuộc sống, con người và bản sắc của vùng đất dưới chân Tây Côn Lĩnh./.