Không gian chùa với đời sống người Khmer

Với đồng bào Khmer, chùa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo, nơi dạy chữ dân tộc, dạy văn hóa và cũng là trung tâm sinh hoạt cộng đồng. Cả nước hiện có 462 chùa Phật giáo Nam tông Khmer với khoảng 8.000 sư sãi. Tất cả các ngôi chùa đều có chính điện, nhà trai đường, trường giáo lý và những hạng mục công trình khác. Các trường lớp trong chùa đều dạy chữ dân tộc cho con em đồng bào Khmer cư trú xung quanh chùa. Do đó, các bậc tiền bồi thường chọn đất xây dựng chùa giữa srók (nhiều phum hợp lại gọi là srók) để thuận lợi cho phật tử tới làm lễ hội và con cháu họ đến học chữ.

Ngoài dạy chữ, chùa còn là nơi dạy kinh luật, luận Pali giáo lý cho chư tăng, nơi truyền đạt giáo lý Phật giáo đến phật tử; là nơi thực hiện lễ hội theo phong tục, tập quán của dân tộc và tôn giáo; và cuối cùng là nơi gửi xương cốt lúc qua đời.

Người Khmer luôn đặt niềm tin nương tựa vào ngôi chùa, lo toan chăm sóc không gian chùa và hộ trì chư tăng. Đó là tâm huyết của đồng bào trong mọi hoàn cảnh. Vì thế, có những ngôi chùa có niên đại từ 500 - 600 năm nhưng vẫn tồn tại, phát triển.

Chư tăng là người trực tiếp quản lý dạy bảo về kinh, luật, luận, hướng dẫn thực hiện theo giáo luật của Đức Phật đến tăng chúng, nhất là những vị sadi, tỳ khưu mới tu luôn thuyết giảng giáo lý và truyền giáo giới cho phật tử của mình.

Một ngôi chùa thường cung thỉnh một vị tỳ khưu tăng làm trụ trì và hai vị kế làm phó trụ trì để giúp việc cho trụ trì. Dhammachar là vị phụ trách giảng dạy kinh điển giáo luật, giáo lý cho tăng chúng trong chùa và tăng sinh các chùa khác do tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam hay Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước gửi vào.

Phật tử thường bầu ra ban quản trị chùa thay mặt mình gần gũi với trụ trì và chư tăng tại ngôi chùa để cùng nhau bàn bạc việc xây dựng, trùng tu những hạng mục cần thiết như: chính điện, nhà trai đường, trường giáo lý…; vận động phật tử chăm lo đời sống thường ngày của chư tăng, như sắp xếp phật tử từng phum, srók để cung thỉnh chư tăng duy trì hạnh khất thực, giúp họ tạo duyên lành cúng dường.

Có vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, văn hóa của người Khmer nên các thiết chế văn hóa ở cơ sở, gồm cả các chùa Phật giáo Nam Tông luôn được các địa phương quan tâm hỗ trợ thông qua thực hiện các chính sách bảo tồn và phát triển văn hóa. Hệ thống thư viện công cộng tại các điểm chùa Khmer được củng cố và duy trì thường xuyên; 100% các chùa được trang bị tivi, cơ bản đáp ứng nhu cầu nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ở khu vực nông thôn, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, biên giới; hỗ trợ bộ nhạc cụ truyền thống dân tộc Khmer cho các chùa.

Vào các dịp lễ, tết của đồng bào Khmer, các địa phương đều tổ chức họp mặt truyền thống, thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà đối với các tổ chức Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước, các chùa Phật giáo Nam tông Khmer, các vị chức sắc… Nhiều địa phương tổ chức giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các chùa Khmer. Các chùa có công với cách mạng, chùa ở vùng biên giới, ngôi tháp thờ các vị sư liệt sĩ, chùa được công nhận di tích các cấp được Nhà nước khen thưởng và hỗ trợ một phần kinh phí để trùng tu, tôn tạo.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ chức sắc được chú trọng; việc tu học của các vị sư, in kinh sách, nhập Bộ Tam tạng kinh để phục vụ nghiên cứu, tu học được cấp ủy, chính quyền quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn, tạo điều kiện. Việc suy cử sư sãi để cơ cấu vào các chức danh trong tổ chức Giáo hội Phật giáo Việt Nam luôn được quan tâm. Nhiều vị chức sắc Phật giáo Nam tông Khmer được suy tôn, suy cử vào các chức danh chủ chốt của Hội đồng Chứng minh và Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, lãnh đạo Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam và là thành viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, trong đó nhiều vị được bình chọn, công nhận là người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.