Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Tối 27/7, tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị, chính quyền địa phương tổ chức Lễ hội Ariêu Piing kết hợp công bố Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc ghi danh Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi (Pa Cô) vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tại buổi lễ, bà Ly Kiều Vân, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy Quảng Trị đã trao quyết định công nhận di sản cho đại diện cộng đồng người Tà Ôi. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa truyền thống được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ tại các xã gồm Tà Rụt, La Lay, A Dơi và Lìa.

Lễ hội Ariêu Piing năm nay được tổ chức sau 15 năm gián đoạn, quy tụ 36 dòng họ người Tà Ôi cùng đông đảo người dân, du khách và các nhà nghiên cứu văn hóa. Đối với đồng bào Tà Ôi, đây là lễ hội truyền thống lớn nhất và có ý nghĩa thiêng liêng nhất trong đời sống tinh thần, gắn với quan niệm về Tổ tiên, cội nguồn và sự gắn kết cộng đồng.

Trước thời điểm diễn ra các nghi lễ chính, không gian bản làng Tà Rụt trở nên rộn ràng với các đoàn diễu hành của người dân đến từ nhiều thôn, bản. Trong trang phục truyền thống với hai gam màu đỏ và đen đặc trưng, các nghệ nhân và bà con mang theo cồng chiêng, trống, tù và cùng nhiều nhạc cụ dân gian, tạo nên không gian lễ hội đậm đà bản sắc vùng Trường Sơn.

Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, nhiều tiết mục dân ca, dân vũ đặc sắc của người Tà Ôi như Cha Chấp, K'Lơi, Tăng-y và hát Xiêng cũng được trình diễn. Những làn điệu dân gian cùng âm thanh cồng chiêng không chỉ tạo nên bầu không khí sôi động mà còn góp phần tái hiện đời sống văn hóa lâu đời của cộng đồng Tà Ôi.

Trong tiếng Tà Ôi, Ariêu Piing còn được gọi là lễ bốc mã hoặc lễ bỏ mã. Đây là nghi lễ có ý nghĩa đặc biệt trong vòng đời của mỗi con người theo quan niệm truyền thống của đồng bào. Khác với phong tục của người Kinh, sau khi chôn cất người thân, người Tà Ôi không thường xuyên trở lại khu nghĩa địa. Theo quan niệm của họ, việc mai táng chỉ là bước khởi đầu, còn tang lễ chỉ thực sự hoàn tất khi diễn ra nghi thức cải táng, đưa hài cốt người đã khuất về an vị tại nhà mồ chung của dòng họ.

Nghi lễ này phản ánh thế giới quan, tín ngưỡng dân gian và triết lý nhân sinh của người Tà Ôi về sự tiếp nối giữa người sống với Tổ tiên. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu thể hiện lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước, củng cố sự gắn bó giữa các dòng họ và cộng đồng.

Ariêu Piing không diễn ra hằng năm mà thường được tổ chức theo chu kỳ từ 10 đến 15 năm, thậm chí lâu hơn, tùy điều kiện của từng địa phương và sự thống nhất của các dòng họ. Chính vì vậy, mỗi kỳ lễ hội đều được chuẩn bị công phu và thu hút sự tham gia của đông đảo cộng đồng.

Trong suốt thời gian diễn ra lễ hội, người Tà Ôi thực hiện nhiều nghi lễ truyền thống như lễ bốc mộ, lễ khai mã, lễ đón khách, lễ đâm trâu, lễ đưa quan tài về lăng mới, lễ cảm tạ, lễ chia tay và tổng kết. Mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh hệ thống tín ngưỡng dân gian cũng như những giá trị văn hóa đặc sắc được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Và không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng, Ariêu Piing còn là ngày hội lớn của cộng đồng. Đây là dịp để các dòng họ đoàn tụ, gặp gỡ thông gia, kết nối với các bản làng kết nghĩa, đón tiếp bà con ở nhiều nơi trở về quê hương và chào đón bạn bè, du khách gần xa theo đúng phong tục truyền thống của người Tà Ôi.

Việc Lễ hội Ariêu Piing được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Danh hiệu này góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc gìn giữ di sản, đặc biệt còn tạo thêm động lực để địa phương đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy và quảng bá văn hóa Tà Ôi gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững ở khu vực miền tây Quảng Trị./.