Lễ Pặt Oong của người Pu Péo

Theo truyền thống, lễ Pặt Oong của người Pu Péo được tổ chức vào dịp đầu năm mới, thường sau những ngày Tết Nguyên đán. Đây là nghi lễ có ý nghĩa mở đầu chu kỳ sản xuất, đánh dấu thời điểm cộng đồng chính thức bước vào mùa vụ mới. Không đơn thuần là hoạt động mang tính phong tục, Pặt Oong phản ánh rõ nét tín ngưỡng nông nghiệp và quan niệm về mối quan hệ giữa con người với Tổ tiên, thần linh và tự nhiên.

Theo ông Củng Chẩn Tráng, Bí thư Chi bộ thôn Chúng Trải (xã Phố Bảng, tỉnh Tuyên Quang), vào ngày 30 Tết Nguyên đán, mỗi gia đình Pu Péo đều thực hiện nghi thức mời Tổ tiên về nhà ăn Tết cùng con cháu. Sau lễ này, trong những ngày đầu năm, người dân kiêng không mang lửa ra khỏi nhà, không đưa nông cụ ra đồng hoặc lên nương sản xuất. Quan niệm truyền thống cho rằng đây là khoảng thời gian thiêng liêng để gia đình sum họp, tưởng nhớ cội nguồn, đồng thời chờ ngày lành tháng tốt để xin phép Tổ tiên cho bước vào chu kỳ lao động mới.

Người Pu Péo lựa chọn ngày đẹp trong dịp đầu Xuân để tiến hành lễ Pặt Oong. Trong nghi lễ, nghệ nhân dân gian - người am hiểu phong tục, nắm giữ bài cúng cổ truyền sẽ thay mặt cộng đồng thực hiện nghi thức xin phép Tổ tiên cho dân làng được ra đồng gieo trồng, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Bên cạnh ý nghĩa cầu mùa, nghi lễ còn bao hàm yếu tố thanh tẩy: Làm sạch nguồn nước và phát lửa mới nhằm xua đuổi điềm xấu, mở ra khởi đầu an lành cho năm mới.

Lễ Pặt Oong được tổ chức tại nhà nghệ nhân dân gian với mâm lễ do cộng đồng trong thôn cùng chuẩn bị, gồm: Hai con gà, bánh chưng, rượu và các lễ vật truyền thống. Sau khi hoàn tất phần nghi thức tại gia đình mình, chủ lễ cầm bó đuốc đã được làm phép đi đến từng hộ gia đình Pu Péo trong thôn để đọc lời chúc phúc và xin phép Tổ tiên cho mỗi gia đình chính thức bước vào vụ sản xuất mới. Trình tự nghi lễ thể hiện rõ tính cộng đồng và sự gắn kết bền chặt giữa các thành viên trong thôn bản.

Đến mỗi gia đình, chủ lễ đọc bài cúng, xin phép cho người dân được ra đồng sản xuất và cầu chúc cho một năm mới luôn khỏe mạnh, mọi sự tốt lành. Sau khi đến các gia đình trong thôn, chủ lễ sẽ cúng thần Rừng tại khu vực nhà văn hóa thôn. Kết thúc buổi lễ, người dân cầm cày, cầm cuốc ra đồng lao động, sản xuất, bắt đầu cho mùa vụ mới.

Lễ Pặt Oong năm nay được cộng đồng người Pu Péo ở thôn Chúng Trải tổ chức vào ngày 9/1 Âm lịch. Ngay sau nghi lễ, cộng đồng người Pu Péo mặc trên mình những bộ váy áo truyền thống cùng tập trung ở sân nhà văn hóa thôn để giao lưu văn hóa, văn nghệ, chơi các trò chơi dân gian.

Ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phố Bảng cho biết, lễ Pặt Oong là nét đẹp trong văn hóa của người Pu Péo, được người dân nơi đây gìn giữ qua nhiều thế hệ, làm phong phú thêm nét văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc tại xã biên giới Phố Bảng. Nghi lễ ngoài ý nghĩa cầu mong cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt còn là sợi dây gắn kết tinh thần trong cộng đồng người Pu Péo.

“Nhờ phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, cộng đồng người Pu Péo tại xã Phố Bảng đã đoàn kết, vượt qua khó khăn, thi đua lao động sản xuất để có cuộc sống khấm khá hơn. Hiện thôn có 46 hộ, chỉ còn 3 hộ nghèo và cận nghèo; bà con trong thôn cũng đã xóa bỏ được các hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống”, ông Nguyễn Văn Hãnh cho biết thêm./.