Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo

PGS.TS. Nguyễn Thanh Xuân

Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đang là vấn đề lớn trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam, nó ảnh hưởng không chỉ đến đời sống tín ngưỡng, tôn giáo mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống văn hóa, xã hội.

Niềm tin tôn giáo, thực hành tôn giáo được thể hiện trong các kinh sách, giáo lý, luật lệ, lễ nghi - hình thành chuẩn của mỗi tôn giáo, được chức sắc, tổ chức giáo hội hướng dẫn và điều chỉnh đối với tín đồ. Tuy nhiên các tôn giáo ở mức độ khác nhau đều có sự lệch chuẩn nhất định mà nguyên nhân từ ngay chính bản thân các tôn giáo.

TS. Bùi Thanh Hà

Thời gian qua, cùng với sự phát triển của thế giới, khu vực và trong nước đã làm chuyển biến sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có đời sống tôn giáo, tín ngưỡng. Theo đó, các tôn giáo cũng có nhiều sự thay đổi về phương thức truyền giáo và lối sống đạo. Các hoạt động nhằm đưa tôn giáo vào đời sống thường ngày, thể hiện tinh thần gắn bó với cuộc sống con người của các định chế tôn giáo, biến những quy định cứng hướng đến giải thoát của tôn giáo thành những bài học sống động để có thể áp dụng vào việc xây dựng một xã hội hiền thiện đã và đang diễn ra mạnh mẽ trong các tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo, Công giáo và đạo Tin Lành.

Cùng với sự thay đổi, thích nghi và phát triển của các tôn giáo thời gian qua cũng đã xuất hiện nhiều mặt trái ở một số cơ sở thờ tự và một bộ phận chức sắc, sự biến đổi này đang diễn ra theo hướng tiêu cực, nếu không muốn nói là chệch hướng với mục tiêu tốt đẹp phục vụ đạo pháp và dân tộc, biểu hiện ở một số hành vi lệch chuẩn như: Sự gia tăng các yếu tố dị đoan trong thực hiện các lễ nghi tôn giáo; Một số cơ sở bị dung tục hóa, thương mại hóa; Nhiều chức sắc, nhà tu hành không nghiêm túc hành đạo theo tôn chỉ, mục đích, giáo lý, giáo luật mà quan tâm mưu lợi cho mình; Hoạt động phát triển hội đoàn và các tổ chức tôn giáo trái phép…

TS. Nguyễn Thị Định

Ngày nay, xã hội ngày càng phát triển, những hiện tượng, quan hệ xã hội cũng theo đó mà ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp hơn. Pháp luật nói chung, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo nói riêng phải không ngừng hoàn thiện để quản lý hiệu quả hơn mọi mặt của đời sống xã hội cũng như các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.

Đã có hoạt động lệch chuẩn sẽ phải có hoạt động không lệch chuẩn, hay nói cách khác là hoạt động đúng quy định của pháp luật hay hoạt động được xem là chuẩn mực pháp luật. Sai lệch chuẩn mực trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo là hành vi của cá nhân, tổ chức vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, thực hiện các hành vi trái quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo.

Những biểu hiện của sự lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ngày nay chúng ta có thể nhận diện nó thông qua việc nhận thức và hành vi cụ thể trong thực hành các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Đó là những biểu hiện sai lệch so với quy tắc, truyền thống, giáo lý chuẩn mực của tôn giáo, hoặc lợi dụng niềm tin để trục lợi. Các biểu hiện này có thể bao gồm hành vi bạo lực, trục lợi cá nhân, diễn giải sai lệch giáo lý, hay việc lợi dụng niềm tin để lôi kéo, kiểm soát tín đồ. Sự lệch chuẩn ấy có tác động tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống xã hội cả về lối sống, đạo đức, thuần phong mỹ tục và nhiều khi bị các thế lực xấu lợi dụng, có thể gây ra những bất ổn, xáo trộn trong đời sống xã hội./.