Liên kết sản xuất lợn đen - Hướng phát triển kinh tế hiệu quả ở xã Bum Tở

Người đặt nền móng cho mô hình là anh Lê Đình Ứng, vốn là kỹ sư xây dựng. Trong quá trình làm việc tại khu vực Tây Bắc, anh nhận thấy giống lợn Mường Tè có chất lượng thịt thơm ngon nhưng chủ yếu được nuôi nhỏ lẻ, chưa kiểm soát tốt dịch bệnh, chưa xây dựng được thương hiệu nên giá trị kinh tế còn thấp. Trong khi đây lại là giống vật nuôi thuộc danh mục cần bảo tồn và phát triển theo Nghị định số 13/2020/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Chăn nuôi.

Tháng 7/2020, anh thành lập hợp tác xã (HTX) Ứng Thìn, lựa chọn phát triển giống lợn địa phương theo hướng chăn nuôi tập trung, an toàn sinh học và liên kết với người dân. Khởi đầu với khoảng 30 con giống, sau 5 năm, HTX đã phát triển đàn lợn sinh sản và lợn đực giống khoảng 130 con cùng hơn 100 con lợn thương phẩm tại hai trang trại nuôi tập trung. Nguồn giống được tuyển chọn từ chương trình bảo tồn của Viện Chăn nuôi Quốc gia, sau đó nhân đàn để cung cấp trở lại cho người dân, góp phần lưu giữ nguồn gen quý.

Năm 2025, HTX cung ứng khoảng 2.000 con lợn giống và lợn thương phẩm, mang lại doanh thu hàng tỷ đồng. Thành công này đến từ việc xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, kiểm soát từ con giống, thức ăn, quy trình chăn nuôi đến tiêu thụ sản phẩm.

Điểm nổi bật của HTX là áp dụng quy trình chăn nuôi theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học, tận dụng nguyên liệu sẵn có như ngô, sắn, cám gạo và phụ phẩm nông nghiệp để phối trộn thức ăn, vừa giảm chi phí, vừa tạo đầu ra cho nông sản địa phương. Năm 2025, HTX đầu tư dây chuyền sản xuất cám công suất khoảng 3 tấn/ngày, trị giá 1,4 tỷ đồng; trong đó Quỹ Thiện Tâm hỗ trợ 1 tỷ đồng theo hình thức cho vay không lãi suất trong 10 năm. Việc chủ động nguồn thức ăn giúp HTX giảm phụ thuộc vào thị trường và kiểm soát tốt chất lượng chăn nuôi.

Đến nay, HTX đã liên kết với khoảng 200 hộ dân trên địa bàn xã Bum Tở, phần lớn là hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Người dân được hỗ trợ con giống, hướng dẫn kỹ thuật, phòng chống dịch bệnh và được HTX bao tiêu sản phẩm theo hợp đồng.

Bên cạnh chuyển giao kinh nghiệm thực tiễn, HTX còn phối hợp với Viện Chăn nuôi Quốc gia tổ chức tập huấn định kỳ, giúp người dân chuyển từ tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ sang sản xuất theo quy trình thống nhất. Mô hình đã được cấp chứng nhận cơ sở chăn nuôi an toàn dịch bệnh, tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo anh Lê Đình Ứng, trước đây, nhiều hộ chỉ nuôi lợn để phục vụ nhu cầu gia đình, hiệu quả kinh tế thấp và thường xuyên gặp rủi ro do dịch bệnh. Từ khi tham gia chuỗi liên kết, người dân được bảo đảm đầu ra, giảm chi phí sản xuất và có thu nhập ổn định hơn.

Hiện lao động làm việc thường xuyên tại HTX có thu nhập khoảng 5-7 triệu đồng/tháng; các hộ liên kết chăn nuôi đạt bình quân 4-6 triệu đồng/người/tháng. Với vùng cao còn nhiều khó khăn, đây là nguồn thu nhập có ý nghĩa, góp phần cải thiện đời sống và giảm nghèo bền vững.

Gia đình chị Pờ Hu Pư ở bản Nậm Hạ là một trong những hộ hưởng lợi từ mô hình. Nhờ được hỗ trợ con giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, gia đình có nguồn thu ổn định, từng bước vươn lên thoát nghèo.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND xã Bum Tở, HTX Ứng Thìn hiện là đơn vị duy nhất của tỉnh thực hiện bảo tồn và phát triển nguồn gen lợn Mường Tè gắn với sản xuất hàng hóa. Mô hình không chỉ góp phần gìn giữ giống vật nuôi địa phương mà còn tạo việc làm tại chỗ, giúp người dân yên tâm bám đất, bám bản, đóng góp tích cực vào mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Không dừng lại ở chăn nuôi, HTX đang hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm. Từ tháng 6/2025, đơn vị nhập giống lợn Kurobuta của Nhật Bản để nghiên cứu lai tạo với lợn Mường Tè, kỳ vọng tạo ra dòng sản phẩm mới có chất lượng cao hơn nhưng vẫn giữ được đặc tính đặc trưng của giống lợn tại chỗ.

Trong thời gian tới, HTX dự kiến đầu tư khu giết mổ, chế biến tập trung, phát triển các sản phẩm OCOP từ lợn Mường Tè và mở rộng hệ thống tiêu thụ tại Lai Châu, Điện Biên. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn vốn đầu tư. Theo anh Lê Đình Ứng, HTX cần khoảng 7 tỷ đồng để hoàn thiện chuỗi giá trị nhưng việc tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi vẫn còn nhiều trở ngại.

Thực tiễn từ HTX Ứng Thìn cho thấy, khi nguồn gen vật nuôi tại chỗ được bảo tồn gắn với ứng dụng khoa học kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo chuỗi và có sự tham gia của người dân, giá trị kinh tế được nâng lên rõ rệt. Mô hình là minh chứng cho việc bảo tồn nguồn gen và phát triển sinh kế có thể song hành, góp phần phát huy lợi thế của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững./.