Hạt dẻ Lạng Sơn có chất lượng vượt trội, hạt to, bùi, ngọt Ở phường Lương Văn Tri, cây dẻ đã được trồng theo mô hình ghép từ năm 2003. Đến nay, diện tích đạt khoảng 120 ha, năng suất bình quân đạt 3,36-4,2 tấn hạt tươi/ha. Nhiều hộ có thu nhập từ 150-200 triệu đồng/năm từ cây dẻ. Những con số ấn tượng đó cho thấy trên vùng đất phù hợp, cây dẻ hoàn toàn có thể trở thành cây làm giàu cho người nông dân, từ đó khích lệ đồng bào các dân tộc tích cực phủ xanh những quả đồi trọc, cằn cỗi thành những đồi dẻ trĩu quả.
Tuy vậy, trong thời đại khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo thì đồng bào Tày, Nùng… ở Lạng Sơn hoàn toàn có thể tạo ra những giá trị lớn hơn khi dẻ được kéo vào chuỗi các hoạt động mới. Hạt dẻ rang, hấp, luộc là cách truyền thống, nhưng hạt dẻ dùng làm nguyên liệu cho xôi, bánh, sữa và nhiều món ăn khác lại là cách làm mới trong khâu chế biến. Những món ăn ấy giúp hạt dẻ bước từ vườn vào bếp, từ bếp ra nhà hàng và từ nhà hàng đến với thực khách tại các điểm du lịch.
Từ cách làm mới này, nhiều công việc bắt đầu xuất hiện, bởi một cơ sở làm bánh cần nguyên liệu; một điểm du lịch cần người phục vụ; một cửa hàng bán sản phẩm từ hạt dẻ cần người đóng gói, bảo quản, vận chuyển; một hợp tác xã cần người làm thương mại, bán hàng, quản lý đơn hàng…
Nhìn từ góc độ sinh kế, đây là điểm đáng chú ý, vì một nông sản có giá trị không chỉ thể hiện ở năng suất, thu nhập trên một đơn vị diện tích mà còn ở khả năng tạo ra chuỗi thu nhập phía sau. Vì thế, không chỉ người nông dân cần đổi mới mà chính quyền với vai trò kiến tạo cũng cần có sự đổi mới. Và một trong những cách làm mới để quảng bá rộng rãi cho loại cây đặc trưng của địa phương đó là năm nay, phường Lương Văn Tri có sáng kiến tổ chức lễ hội hạt dẻ.
Trải nghiệm nhặt hạt tại các vườn dẻ khiến du khách thích thúĐến với lễ hội, du khách được tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP của địa phương; được thưởng thức những món ăn độc đáo chế biến từ hạt dẻ và được trực tiếp trải nghiệm tại những vườn dẻ trên địa bàn phường.
Cách làm này đang tạo ra một giá trị khác. Khách đến tham quan nghĩa là họ bỏ tiền ra để mua trải nghiệm. Có khách đến nhà vườn để mua hạt dẻ, mua các sản phẩm chế biến từ hạt dẻ. Có khách thuê người hướng dẫn để được nghe kể câu chuyện về nghề trồng dẻ, tìm hiểu đời sống của cư dân sở tại… Các hoạt động đó đều mang lại thu nhập cho nhà vườn. Đây cũng là lý do vì sao du lịch nông nghiệp đang được xem là một hướng phù hợp với những địa phương có vùng sản xuất đặc sản và Lạng Sơn cũng không phải là ngoại lệ.
Có thể thấy, từ hạt dẻ đã hình thành một chuỗi sinh kế rõ ràng: trồng cây, thu hái hạt, chế biến, bán hàng, làm du lịch và quảng bá văn hóa địa phương. Nếu chuỗi ấy được tổ chức tốt, cây dẻ sẽ làm được nhiều hơn việc đem lại thu nhập cho một số nhà vườn. Nó có thể tạo thêm việc làm tại chỗ, thúc đẩy kinh tế hộ, nâng vai trò của hợp tác xã, tạo sản phẩm du lịch mới. Nó trở thành một phần của sinh kế, của văn hóa và tương lai của vùng đất.
Nghị quyết số 24-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lạng Sơn về phát triển nông, lâm nghiệp chủ lực tập trung, bền vững gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm giai đoạn 2026-2030 đã xác định phát triển diện tích các cây trồng có tiềm năng. Trong đó, cây dẻ lấy hạt được định hướng sẽ tăng gấp đôi diện tích từ 225 ha năm 2025 lên 500 ha vào năm 2030; năng suất tăng từ 20,25 tạ/ha lên 22 tạ/ha; tập trung ở các xã: Cao Lộc, Thụy Hùng, Chiến Thắng, Tuấn Sơn và phường Lương Văn Tri. UBND tỉnh Lạng Sơn cũng đã ban hành kế hoạch triển khai xây dựng các điểm du lịch nông nghiệp nông thôn, gắn với xây dựng nông thôn mới, du lịch cộng đồng, du lịch khám phá tự nhiên, trong đó có vườn dẻ ở phường Lương Văn Tri, bước đầu thu hút du khách nước ngoài, nhóm khách gia đình, học sinh đến trải nghiệm.
Cùng với việc nhanh chóng mở rộng diện tích vùng trồng cây dẻ lấy hạt trong 5 năm tới, tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo các nhà vườn, hợp tác xã, hộ kinh doanh tiếp tục quan tâm giữ gìn, nâng cao chất lượng sản phẩm, chủ động học hỏi, ứng dụng khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị hạt dẻ; đồng thời từng bước phát triển các dịch vụ du lịch trải nghiệm theo hướng thân thiện, chuyên nghiệp, an toàn và chu đáo.
