Chợ Nà Si là phiên chợ của đồng bào dân tộc Thái, được họp hằng ngày từ 13h đến 17h.Ngôi chợ có một không hai
Chợ Nà Si ban đầu chỉ là một vài nương quán nhỏ do người dân địa phương tự phát lập nên để bán sản vật gia đình kiếm thêm thu nhập. Dần dà, ngôi chợ này dần trở thành trung tâm giao thương các loại côn trùng lớn nhất vùng.
Gọi là chợ, nhưng nơi đây không có những ki-ốt khang trang, không có biển hiệu đèn LED nhấp nháy. Chợ Nà Si mộc mạc với những chiếc mẹt tre, những chiếc chậu nhựa bày san sát nhau ngay bên lề đường. Sức hút của nó nằm ở sự náo nhiệt, kẻ mua người bán tấp nập từ tờ mờ sáng cho đến khi mặt trời khuất bóng sau rặng núi.
Lạc vào thế giới côn trùng
Châu chấu là mặt hàng đắt giá và thường xuyên xuất hiện tại chợ Nà SiBước chân vào chợ Nà Si, những ai lần đầu ghé thăm chắc chắn sẽ không khỏi ngỡ ngàng, thậm chí là giật mình trước bức tranh côn trùng sống động đến từng chi tiết. Tại đây, mùa nào thức nấy, sản vật thay đổi theo từng chu kỳ của đất trời Tây Bắc.
Mùa xuân - hạ, chợ rộn ràng với những khay nhộng ong béo ngậy, trắng muốt như sữa; những chậu dế mèn, châu chấu búng chân tanh tách; hay những chú bọ xít nhãn xanh mướt, bốc mùi hăng hắc đặc trưng nhưng lại là nguyên liệu để làm thành món mồi nhậu khoái khẩu. Châu chấu có nhiều loại khác nhau nhưng người ta thường hay ăn châu chấu lúa và châu chấu tre. Châu chấu có thể chế biến thành những món ăn như châu chấu xào sả ớt, lẩu châu chấu,… nhưng ngon nhất và phổ biến nhất là món chấu rang.
Ở đây có thể bắt gặp rất nhiều loại ấu trùng
ếch nhái,...Mùa thu - đông, là thời điểm lên ngôi của sâu tre - những con sâu màu trắng muốt nằm trong thân tre bương, được ví như "đông trùng hạ thảo" của Tây Bắc. Bên cạnh đó là bọ hung, xén tóc và đặc biệt không thể thiếu sâu chít - loại côn trùng quý hiếm được cánh mày râu săn lùng để ngâm rượu bổ dương.
Tất cả các loại côn trùngbày bán ở đây hầu hết đều được người dân đi rừng, leo núi săn bắt tự nhiên từ đêm hôm trước hoặc sáng sớm tinh sương. Chúng được nhốt trong các chai nhựa đục lỗ thở hoặc thả trong chậu, đảm bảo độ tươi ngon, tuyệt đối khi đến tay khách hàng.
Giá cả các loại côn trùng cũng khác nhau, có thể dao động từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng mỗi kilôgam, tùy loại và thời điểm mùa vụ. Có những loại giá lên tới 300.000-400.000 đồng/kg - mức giá không hề rẻ, nhưng vẫn được nhiều người săn tìm.
Mỹ vị trên bàn tiệc
Đối với nhiều du khách miền xuôi, nhìn những xô chậu đầy rẫy côn trùng bò lúc nhúc quả thực là một thử thách lòng can đảm. Tuy nhiên, qua bàn tay chế biến khéo léo và tài tình của người dân Tây Bắc, những sinh vật xù xì, kỳ dị ấy lại biến hóa thành những món ăn mang hương vị "độc nhất vô nhị".
Ẩm thực côn trùng Nà Si chuộng cái hồn cốt của núi rừng với mắc khén, hạt dổi, lá chanh, ớt chỉ thiên và sả. Châu chấu, dế mèn được chiên giòn tan, khi nhai thấy bùi bùi, ngậy ngậy hòa cùng vị cay nồng của gia vị. Nhộng ong đem xào măng chua thanh mát, kích thích vị giác. Sâu tre rang lá chanh lại mang đến một vị béo ngậy tan chảy ngay đầu lưỡi mà không hề gây ngấy.
Cái hay của món ăn từ côn trùng là càng ăn lại càng cuốn. Khi cái vị béo, bùi, giòn sần sật của côn trùng hòa quyện với cái tê tê của hạt mắc khén, nhấp thêm một ngụm rượu ngô hạ thổ, người ta mới hiểu vì sao thực khách phương xa lại mê mẩn cái hương vị hoang dại này đến thế.
Sức hút du lịch và nét đẹp văn hóa vùng cao
Chợ côn trùng Nà Si ngày nay không chỉ là nơi mưu sinh của đồng bào các dân tộc, mà đã trở thành một điểm dừng chân văn hóa, một "trạm tiếp xúc" thú vị cho du khách trên hành trình khám phá Tây Bắc. Người bán hàng ở đây vô cùng thân thiện, chất phác. Dù bạn có mua hay không, họ vẫn vui vẻ giải thích cách bắt con này ở đâu, cách làm sạch bọ xít ra sao, hay nấu món nào thì hợp vị nhất.
Sự tồn tại của chợ Nà Si là minh chứng cho sự thích ứng và hòa hợp tuyệt vời giữa con người và tự nhiên. Người dân dựa vào rừng, tôn trọng rừng và nhận lại những sản vật quý giá mà thiên nhiên ban tặng.
Giữa xu hướng đô thị hóa, chợ côn trùng Nà Si vẫn giữ nguyên vẹn cái hồn cốt mộc mạc, hoang sơ và độc đáo của mình. Nó giống như một nốt nhạc trầm đầy cá tính trong bản hòa ca văn hóa ẩm thực Việt Nam. Nếu có dịp ghé qua Mai Sơn, Sơn La, bạn hãy thử một lần dừng chân tại Nà Si, để tai nghe tiếng trò chuyện ríu rít của các bà, các chị người Thái, mắt thấy sự kỳ diệu của tự nhiên và lòng thì say trong cái vị béo bùi, đậm đà của thức quà đại ngàn./.
