Nhận diện lệch chuẩn để giữ gìn giá trị của niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo

Từ nhận thức đó, Hội nghị tuyên truyền “Nhận diện về lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam” do Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang tổ chức ngày 11/9/2026 tại tỉnh Tuyên Quang là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực. Hội nghị tiếp nối hướng phối hợp mà Tạp chí đã xác định trong chương trình, kế hoạch công tác giai đoạn 2026-2030 với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang, trong đó có nội dung tập huấn, hội thảo về nhận diện các biểu hiện lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.

Nhận diện để bảo vệ những giá trị chân chính

Điều đặc biệt trước hết là nhận diện lệch chuẩn cần được tiếp cận bằng tinh thần khoa học, khách quan và tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Đa dạng trong niềm tin, nghi lễ và phương thức thực hành không đồng nghĩa với lệch chuẩn. Mỗi cộng đồng có những đặc điểm văn hóa riêng; nhiều phong tục, tập quán và tín ngưỡng dân gian đã trở thành bộ phận quan trọng của di sản văn hóa dân tộc.

Vì vậy, nhận diện lệch chuẩn không phải là phủ nhận sự đa dạng của đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, càng không phải là nhìn nhận mọi hiện tượng mới bằng tâm thế định kiến. Cốt lõi của vấn đề là phân biệt được sự khác biệt giữa niềm tin chính đáng với những biểu hiện lợi dụng niềm tin, làm biến dạng giá trị tôn giáo, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của con người, cộng đồng hoặc đi ngược các chuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật.

Đây chính là giá trị quan trọng của hoạt động tuyên truyền. Nếu người dân chỉ được nghe rằng phải cảnh giác nhưng không được trang bị phương pháp nhận biết, thì tuyên truyền khó tạo ra hiệu quả bền vững. Ngược lại, khi mỗi người hiểu được dấu hiệu, nguyên nhân và hệ lụy của những biểu hiện lệch chuẩn, họ có thể chủ động bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Nói cách khác, mục tiêu quan trọng của tuyên truyền không chỉ là truyền đạt thông tin, mà là hình thành năng lực nhận diện và sức đề kháng xã hội.

Tuyên Quang, nơi hội tụ nhiều không gian văn hóa, tín ngưỡng

Hội nghị càng có ý nghĩa quan trọng  khi đặt trong bối cảnh của tỉnh Tuyên Quang hiện nay. Sau khi hợp nhất với tỉnh Hà Giang cũ, tỉnh Tuyên Quang trở thành một không gian rộng lớn, nơi các cộng đồng dân tộc cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa giàu bản sắc. Trong đó, tín ngưỡng dân gian của các dân tộc thiểu số đan xen với đời sống tôn giáo hiện đại, tạo nên những hình thức thực hành tinh thần đa dạng.

Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, Tuyên Quang hiện có 03 tôn giáo chính đang hoạt động là Phật giáo, Công giáo và Tin Lành, với 90.685 tín đồ và 215 chức sắc, sinh hoạt theo 07 tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận và 05 tổ chức Tin lành chưa được cấp đăng ký hoạt động… Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh nhìn chung ổn định; chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội, nhân đạo, từ thiện, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở.

Đó là nền tảng đặc biệt quan trọng. Thực tế ấy cũng cho thấy, vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo ở tỉnh Tuyên Quang không thể tách rời vấn đề dân tộc. Ở nhiều địa bàn, tín ngưỡng, phong tục, quan hệ dòng họ, bản làng và đời sống cộng đồng có sự đan xen sâu sắc. Bởi vậy, một cách tiếp cận phù hợp phải vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tôn trọng đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ, phong tục và tâm lý của từng cộng đồng.

Trong tháng 6/2026, tỉnh Tuyên Quang cũng đã tổ chức Hội nghị hướng dẫn hoạt động tín ngưỡng theo quy định pháp luật và trao đổi về các hiện tượng tôn giáo mới, với sự tham gia của 140 đại biểu, trong đó có người đại diện cơ sở tín ngưỡng, người thực hành tín ngưỡng, người có uy tín, già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ người Mông.

Những hoạt động như vậy cho thấy, yêu cầu nhận diện, đối thoại và hướng dẫn từ cơ sở đang ngày càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Từ chỉ đạo đến hành động ở cơ sở

Phát biểu tại Hội nghị, ông Lê Công Bình, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) nhấn mạnh: Định hướng của Tạp chí trong việc gắn nghiên cứu khoa học với truyền thông chính sách, đưa những vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo đến gần hơn với cơ sở. Thể hiện vai trò, chức năng của một cơ quan báo chí chuyên sâu trong lĩnh vực dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo và là một diễn đàn khoa học mang tính chất chuyên ngành.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Thế Đồi, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang cho rằng: Với trách nhiệm quản lý nhà nước về lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn, Sở đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nắm chắc tình hình từ cơ sở trong yêu cầu thực tiễn hiện nay. Những hoạt động gần đây của Sở cho thấy, tỉnh Tuyên Quang đang chú trọng hướng dẫn, kiểm tra, tuyên truyền pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và tăng cường phối hợp với các chủ thể tại cơ sở.

Điểm gặp nhau giữa nghiên cứu, báo chí và quản lý nhà nước ở đây chính là lấy nhận thức làm nền tảng của phòng ngừa.

Khi cán bộ cơ sở hiểu đúng, việc vận động nhân dân sẽ thuyết phục hơn. Khi chức sắc, chức việc và người có uy tín hiểu đúng, họ có thể trở thành những “cầu nối” tích cực trong cộng đồng. Khi tín đồ và người thực hành tín ngưỡng có kiến thức, họ có khả năng tự bảo vệ mình trước những thông tin sai lệch và những hành vi lợi dụng niềm tin.

Không gian mạng và yêu cầu mới của công tác tuyên truyền

Có thể nói, một vấn đề không thể bỏ qua là sự thay đổi của môi trường truyền thông. Ngày nay, một thông tin về tôn giáo có thể lan truyền tới hàng nghìn người chỉ trong thời gian rất ngắn. Những nội dung thiếu kiểm chứng, mê tín, thần bí hóa hoặc lợi dụng tâm lý sợ hãi, cầu may có thể được trình bày dưới hình thức hấp dẫn và nhanh chóng tạo ảnh hưởng.

Tại tỉnh Tuyên Quang, các cơ quan chức năng cũng xác định công tác dân vận trong lĩnh vực tôn giáo cần được mở rộng trên môi trường số, bởi chức sắc, chức việc và tín đồ ngày càng sử dụng mạng xã hội như một kênh trao đổi, chia sẻ thông tin.

Vì vậy, tuyên truyền về lệch chuẩn hôm nay không thể chỉ dừng ở hội nghị trực tiếp. Đồng thời, cần chuyển hóa nội dung khoa học thành những sản phẩm truyền thông dễ hiểu, tình huống cụ thể, video ngắn, tài liệu hỏi - đáp và những câu chuyện gần gũi với đời sống. Đặc biệt, cần giúp người dân biết kiểm chứng trước khi tin, suy xét trước khi chia sẻ và tìm đến nguồn chính thống khi có vấn đề phát sinh.

Để niềm tin trở thành nguồn lực phát triển

Hội nghị ngày 11/9/2026 tại tỉnh Tuyên Quang đã đặt ra một vấn đề có giá trị lâu dài, đó là bảo vệ đời sống tín ngưỡng, tôn giáo lành mạnh cũng chính là bảo vệ những giá trị đạo đức, nhân văn của cộng đồng.

Theo đó, một tôn giáo được xã hội trân trọng không chỉ bởi hệ thống giáo lý hay nghi lễ, đặc biệt còn là khả năng hướng con người tới lòng nhân ái, sự tử tế, trách nhiệm và tinh thần phụng sự. Một tín ngưỡng có giá trị không chỉ bởi tính thiêng, đồng thời còn bởi khả năng gìn giữ ký ức cộng đồng, đạo lý uống nước nhớ nguồn và sự gắn kết giữa con người với quê hương, tổ tiên.

Bởi vậy, đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn không nên được hiểu đơn giản là ngăn chặn cái xấu, mà quan trọng hơn là tạo môi trường để cái tốt được phát triển.

Với tỉnh Tuyên Quang, một tỉnh giàu bản sắc dân tộc, đa dạng văn hóa và có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú - giá trị ấy càng rõ ràng. Nhận diện đúng giúp tránh cực đoan; đối thoại đúng giúp tạo đồng thuận; tuyên truyền đúng giúp củng cố niềm tin.

Và khi niềm tin được đặt trên nền tảng của hiểu biết, đạo đức và trách nhiệm, tín ngưỡng, tôn giáo sẽ tiếp tục phát huy những giá trị tốt đẹp, đồng hành cùng cộng đồng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng đời sống xã hội ngày càng nhân văn, bình an.

Vì vậy, việc giữ gìn những giá trị của niềm tin cũng là giữ gìn sự bình yên, hạnh phúc cho mỗi người dân, cho toàn xã hội, cho sự phát triển bền vững của đất nước./.