Nhớ hương vị bánh Kà tum của đồng bào Khmer

“Kà tum” trong tiếng Khmer có nghĩa là “quả lựu” hay “gói kín xung quanh”. Chiếc bánh nhỏ xinh, hình vuông, với phần cuống nhô lên như những cánh hoa bung nở, gợi hình ảnh quả lựu chín mọng, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trước đây, bánh Kà tum được làm chỉ để phục vụ trong các ngày lễ lớn của đồng bào dân tộc Khmer, như: Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Sene Dolta,… Ngày nay, nhu cầu đối với bánh Kà tum tăng cao, trở thành món quà đặc sản đời thường với mức giá bình dân (6.000 đồng/chiếc), đưa hương vị truyền thống đi xa hơn trong lòng du khách gần xa.

Để có một chiếc bánh Kà tum ngon chuẩn vị, đòi hỏi người thợ phải trải qua nhiều công đoạn vô cùng tỷ mỷ, khéo léo, nhưng khó nhất chính là việc tạo hình vỏ bánh bằng lá thốt nốt non. Trong đó công đoạn đan giỏ bánh là công đoạn khó và mất nhiều thời gian nhất. Vỏ bánh phải đều, khít và không bị hở, vì nếu hở khi luộc nước sẽ vào làm bánh nhạt và mất đi độ dẻo.

Lá thốt nốt được chọn phải là những tàu lá non, có màu xanh mướt và độ dẻo dai cần thiết. Người thợ dùng đôi tay khéo léo cắt các thớ lá có chiều dài và bề rộng đồng đều nhau rồi đan thành hình vuông. Phần chóp bánh được thắt nút như bông hoa, tạo điểm nhấn thẩm mỹ, trong khi miệng vỏ hẹp đòi hỏi phải nhồi nhân vào phía trong một cách cẩn thận để tránh rách. Sau khi gói kín, bánh được luộc trong nước sôi khoảng 45-50 phút, đến khi lá chuyển từ xanh sang vàng nhạt và tỏa hương thơm quyến rũ.

Sự tinh tế của bánh Kà tum nằm ở chỗ nó không chỉ là sự kết hợp của nông sản địa phương như gạo nếp ngâm kỹ, đậu trắng, lạc (đậu phộng) nấu chín, dừa nạo tay thanh mảnh cùng chút đường, muối để cân bằng vị giác, là sự giao thoa với hơi thở của thiên nhiên.

Nguyên liệu làm bánh Kà tum hoàn toàn từ tự nhiên, bảo đảm an toàn và giữ nguyên giá trị truyền thống. Việc sử dụng lá thốt nốt non làm vỏ không chỉ tạo mùi thơm đặc trưng khi luộc mà còn giúp bánh giữ được độ dẻo dai, khiến thực khách khó quên sau lần thưởng thức đầu tiên. Sự kết hợp này được kết tinh từ kinh nghiệm bao đời, giúp bánh Kà tum tạo được ấn tượng giữa những món ăn dân gian Nam Bộ.

Mỗi du khách khi đến đây, chạm tay vào vỏ bánh Kà tum là một trải nghiệm đầy mê hoặc. Cô Nguyễn Thị Đào (Hà Nội) thấy sự ngỡ ngàng: "Chiếc bánh như một đóa hoa rạng rỡ, khiến người ta chỉ muốn nâng niu làm kỷ niệm chứ chẳng nỡ thưởng thức". Chính sự cầu kỳ trong các làm và hình dáng của chiếc bánh Kà tum không chỉ đánh thức thị giác mà còn là lời chào nồng hậu, tạo nên một “làn gió mới” của du lịch An Giang.

Dù mang trong mình giá trị di sản lớn lao, nghề làm bánh Kà tum đang đứng trước nguy cơ mai một khi số hộ giữ nghề ngày càng thưa thớt. Để bảo tồn “linh hồn ẩm thực” quê hương, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ô Lâm (tỉnh An Giang) đã thành lập tổ hợp tác làm bánh Kà tum do nghệ nhân Néang Phương làm tổ trưởng, vừa truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ và thương hiệu riêng cho sản phẩm truyền thống của địa phương. Mô hình này không chỉ góp phần lưu giữ di sản mà còn tăng cường mối đoàn kết cộng đồng, giúp phụ nữ Khmer tự tin hơn trong cuộc sống.

Chị Néang Sa Rum, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ô Lâm cho rằng, hiện nay, với 8 thành viên nòng cốt, tổ hợp tác có thể cung ứng từ 500 đến 1.000 chiếc bánh mỗi ngày. Từ một món ăn dân dã nơi phum sóc, nhờ sự tỷ mỷ trong cách chế biến, bánh Kà tum đã vượt khỏi biên giới địa phương, đến với thực khách tại nhiều nơi trong cả nước, như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ,… trở thành món quà đặc sắc cho bạn bè phương xa mỗi lần đến An Giang. Hướng tới, xã sẽ xây dựng bánh Kà tum thành sản phẩm OCOP (Chương trình quốc gia mỗi xã một sản phẩm) qua đó, từng bước chuẩn hóa chất lượng và tạo thương hiệu đặc sản địa phương.

Bánh Kà tum An Giang mang trong mình hương vị dân dã nhưng đầy ý nghĩa, làm say lòng thực khách bởi vị ngọt bùi, dẻo thơm. Nhớ đến bánh Kà tum là nhớ đến An Giang - Miền đất hiền hòa, nơi con người sống chan hòa với thiên nhiên và gìn giữ những giá trị truyền thống qua từng chiếc bánh nhỏ bé./.