Những giọt mật từ núi đá

Khi những cánh rừng ở Chiềng Lao vào mùa hoa nở cũng là lúc người dân nơi đây bước vào vụ thu hoạch mật ong. Khác với hình thức nuôi ong trong thùng, các hộ nuôi ong lựa chọn những sườn núi yên tĩnh, có nguồn hoa dồi dào, tạo các hốc trong khe đá để dẫn dụ ong rừng về làm tổ. Khi đàn ong đã ổn định, chúng tự bay đi tìm mật từ nguồn hoa tự nhiên. Người nuôi chủ yếu bảo vệ nơi làm tổ, theo dõi sự phát triển của đàn ong và lựa chọn thời điểm thích hợp để khai thác mật.

Ông Vàng A Sịa, Phó Giám đốc HTX, cho biết HTX được thành lập tháng 9/2021 với 7 thành viên, chuyên sản xuất mật ong núi đá. Từ khi tham gia liên kết với HTX, nhiều hộ dân đã thay đổi cách làm, chú trọng hơn đến kỹ thuật dẫn dụ và bảo vệ đàn ong, cũng như lựa chọn thời điểm khai thác và bảo quản mật để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đầu ra từng bước ổn định đã giúp nghề nuôi ong mật núi đá trở thành nguồn thu nhập thường xuyên của nhiều hộ đồng bào Mông.

Theo kinh nghiệm của người nuôi ong, mùa khai thác mật tập trung từ tháng 3 đến tháng 4, thời điểm nhiều loài hoa rừng nở rộ. Việc thu hoạch chỉ được tiến hành khi bánh mật đã già, vừa bảo đảm chất lượng mật, vừa không ảnh hưởng đến sự phát triển của đàn ong trong những vụ tiếp theo. Nhờ sinh trưởng trong môi trường tự nhiên, nguồn thức ăn chủ yếu từ các loài hoa rừng nên mật có hương vị đặc trưng.

Gia đình anh Mùa A Nhịa, bản Huổi Xu, hiện có khoảng 200 tổ ong trong các khe đá, hốc đá giữa rừng. Anh Nhịa chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi chỉ nuôi vài tổ để lấy mật sử dụng. Nhận thấy mật ong được thị trường ưa chuộng, gia đình tôi đi tìm thêm các hốc đá, khe đá phù hợp để dẫn dụ ong về làm tổ. Năm 2025, gia đình thu được khoảng 3-4 tạ mật, tương đương 250-330 lít, thu nhập 60 triệu đồng. Năm nay, chúng tôi cũng dự kiến thu gần 3 tạ mật”.

Từ hiệu quả thực tế, nghề nuôi ong mật núi đá đang phát triển tại nhiều bản đồng bào Mông, như: Phiêng Phả, Huổi Sản, Púng Ngùa, Huổi Xu, Nặm Giôn, Đán Én, Xu Xàm. Toàn xã hiện có trên 105 hộ nuôi khoảng 2.000 tổ ong, sản lượng 12 tấn mật mỗi năm, tương đương khoảng 8.500 lít.

Một phần sản lượng được HTX Nông nghiệp Chiềng Lao thu mua để sơ chế, đóng gói và đưa ra thị trường với giá từ 200.000 - 250.000 đồng/lít. Nguồn thu từ mật ong góp phần cải thiện đời sống của người dân và cũng nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn hoa tự nhiên.

Ông Vũ Minh Thái, Chủ tịch UBND xã Chiềng Lao, cho biết thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn hỗ trợ HTX hoàn thiện quy trình sản xuất, đầu tư công nghệ sơ chế, bảo quản và đóng gói sản phẩm. Xã cũng sẽ nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản mật ong nguyên chất; đồng thời tăng cường quảng bá, kết nối khách hàng, mở rộng thị trường và từng bước xây dựng thương hiệu mật ong núi đá Chiềng Lao.

Thông qua liên kết sản xuất với hợp tác xã, người dân Chiềng Lao từng bước chuyển từ cách làm nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị mật ong rừng. Qua đó, lợi thế từ tài nguyên rừng được khai thác hiệu quả hơn, vừa tạo sinh kế ổn định cho đồng bào, vừa góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên./.