Chùa Dơi Hiện nay, cộng đồng người Khmer ở Việt Nam có hơn 1,3 triệu người, sinh sống tập trung đông nhất tại các tỉnh, gồm: Thành phố Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang,... Gắn bó với Phật giáo Nam tông Khmer hàng trăm năm qua, hầu như mỗi phum, sóc đều có một ngôi chùa làm trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng.
Tại một cuộc hội thảo khoa học gần đây tổ chức tại TP. Cần Thơ, ông Nguyễn Thanh Sơn, Thành ủy viên, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP. Cần Thơ cho biết: Khu vực Tây Nam Bộ hiện có khoảng 500 ngôi chùa Khmer lớn nhỏ. Không chỉ mang giá trị tôn giáo, các ngôi chùa còn là những công trình kiến trúc đặc sắc, kết tinh tinh hoa văn hóa Khmer và ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Ấn Độ. Chính điện thường quay về hướng Đông, hướng Đức Phật đi tìm chân lý. Trên mái chùa là những hoa văn tinh xảo, hình tượng thần rắn Naga, chim thần Krud và các họa tiết gợi nhớ đến quần thể Angkor Wat nổi tiếng.
Nhưng giá trị lớn nhất của chùa Khmer không nằm ở kiến trúc, mà là ở vai trò đặc biệt trong đời sống cộng đồng.
Từ bao đời nay, chùa là nơi người Khmer gửi gắm niềm tin tâm linh, tổ chức các lễ hội lớn như Chol Chnam Thmay, Sen Đôn-ta, Ok Om Bok; là nơi giáo dục đạo đức, nhân cách và tri thức cho thế hệ trẻ. Nhiều thanh niên Khmer trước khi trưởng thành đều trải qua thời gian tu học trong chùa để rèn luyện phẩm hạnh và học chữ Khmer, chữ Pali.
Ông Lý Khon, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương III, Ủy ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo) chia sẻ: “Đối với đồng bào Khmer, chùa là trái tim của phum, sóc. Mọi hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, giáo dục truyền thống đều gắn với ngôi chùa. Nếu mất đi vai trò của chùa, nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của người Khmer cũng sẽ đứng trước nguy cơ mai một. Chính vì vậy, bảo tồn chùa Khmer cũng chính là bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng Khmer Nam Bộ”.
Đi dọc các tỉnh, thành như TP. Cần Thơ, An Giang hay Vĩnh Long,... dễ dàng bắt gặp những ngôi chùa cổ kính hàng trăm năm tuổi. Tiêu biểu là chùa Khléang ở TP. Cần Thơ, một trong những ngôi chùa Khmer cổ nhất Nam Bộ, được xây dựng từ đầu thế kỷ XVI. Ngôi chùa không chỉ là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia mà còn là nơi lưu giữ nhiều hiện vật quý phản ánh đời sống sinh hoạt truyền thống của người Khmer xưa.
Chính điện chùa DơiHay như chùa Dơi ở Thành phố Cần Thơ, được xây dựng từ năm 1569, nổi tiếng không chỉ bởi kiến trúc độc đáo mà còn bởi đàn dơi quạ hàng chục nghìn con cư ngụ suốt hàng trăm năm. Giữa không gian thanh tịnh của ngôi chùa cổ, những cánh dơi chao lượn mỗi chiều tạo nên hình ảnh vừa huyền bí vừa thiêng liêng, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
Không chỉ là trung tâm tín ngưỡng, chùa Khmer còn là “trường học cộng đồng” đặc biệt. Nhiều trí thức, nhà giáo, cán bộ người Khmer trưởng thành từ môi trường tu học tại chùa.
Nhà giáo Nhân dân Lâm Es từng chia sẻ rằng: Những năm tháng sống, học tập trong chùa đã giúp ông hình thành nhân cách, nuôi dưỡng khát vọng học tập và cống hiến cho cộng đồng. Từ mái chùa quê hương, ông đã vươn lên trở thành một trong những nhà giáo tiêu biểu của đồng bào Khmer Nam Bộ.
Ngày nay, trong nhịp sống hiện đại, vai trò của chùa Khmer tiếp tục được phát huy. Nhiều ngôi chùa trở thành điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi tổ chức các lớp dạy chữ Khmer, truyền dạy nghệ thuật dân gian, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.
Trong quá trình phát triển và hội nhập, mái chùa Khmer vẫn lặng lẽ hiện diện như một biểu tượng văn hóa bền vững. Đó không chỉ là nơi hướng con người đến chân - thiện - mỹ, đồng thời còn là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và tương lai.
Với người Khmer Tây Nam Bộ, dù đi đâu, làm gì, hình ảnh mái chùa thân thuộc vẫn luôn là điểm tựa tinh thần thiêng liêng nhất. Bởi ở đó có tiếng kinh chiều ngân vang, có hồn cốt dân tộc được gìn giữ qua bao thế hệ, và có cả một kho tàng văn hóa đang tiếp tục được trao truyền cho mai sau.../.
