Sơn La: Khi nguồn lực Chương trình MTQG 1719 đến đúng nơi cần

Nhìn vào những con số trong báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Sơn La, có thể thấy quy mô nguồn lực dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn 2021–2025 là rất lớn. Tổng kế hoạch vốn được giao thực hiện Chương trình là 5.857.528 triệu đồng, trong đó ngân sách Trung ương hơn 5.453 tỷ đồng, ngân sách địa phương hơn 254 tỷ đồng và vốn vay tín dụng 150 tỷ đồng. Đến ngày 31/3/2026, tổng số vốn đã giải ngân đạt 4.805.971 triệu đồng, tương đương 82,04% vốn được giao.

Đằng sau con số 82,04% không chỉ là tỷ lệ giải ngân mà là hàng loạt dự án, công trình được triển khai ở những địa bàn mà điều kiện phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Trong các chương trình mục tiêu quốc gia, tiền vốn chỉ thực sự phát huy giá trị khi biến thành đường giao thông, trường học, công trình dân sinh, sinh kế và những điều kiện thiết yếu để người dân có thể ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất.

Điều đáng ghi nhận trong quá trình thực hiện Chương trình MTQG 1719 ở Sơn La là tỉnh không dừng lại ở việc giải ngân theo kế hoạch, mà còn tiến hành rà soát để điều chỉnh, thu hồi và phân bổ lại nguồn vốn đối với những dự án có khả năng hấp thụ vốn, bảo đảm tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư. Đây là một cách tiếp cận cần thiết trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia: nguồn lực công phải được đặt vào đúng công trình, đúng nhu cầu và đúng thời điểm.

Tháng 6/2026, sau quá trình rà soát, tỉnh đã điều chỉnh, phân bổ 54.781 triệu đồng vốn năm 2025 được phép kéo dài sang năm 2026 cho các dự án thuộc Chương trình. Trong đó, 3.271 triệu đồng được phân bổ cho 13 công trình đã hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng; 51.510 triệu đồng được phân bổ cho 26 công trình đang thi công. Đáng chú ý, trong số này có Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Sông Mã được bố trí 17.521 triệu đồng; tuyến đường giao thông từ bản Lứa đến bản Pá Hát, xã Pi Toong được bố trí 4.288 triệu đồng; tuyến đường từ bản Phiêng Lời đến bản Long Bong, xã Hua Trai được bố trí 5.404 triệu đồng. Những con số ấy cho thấy hiệu quả của một Chương trình quy mô lớn cuối cùng phải được nhìn thấy từ những địa chỉ được đầu tư rất cụ thể.

Một ngôi trường được đầu tư, hoàn thiện với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sẽ trở thành nơi mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, tạo điều kiện để các em được học tập trong môi trường ổn định hơn. Một tuyến đường đến bản thuận lợi hơn có thể góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nơi sản xuất với thị trường, giữa người dân với các dịch vụ thiết yếu, đồng thời tạo điều kiện để hàng hóa, con người đi lại thuận lợi hơn. Đó chính là ý nghĩa lâu dài của việc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.

Bên cạnh đó, tỉnh đã phân bổ vốn cho 23 dự án đã hoàn thành công tác đấu thầu, đang triển khai thi công và cơ bản giải ngân hết số vốn được giao đã được phân bổ tổng cộng 24.297 triệu đồng. Cách xử lý này cho thấy một yêu cầu ngày càng rõ trong quản lý chương trình mục tiêu quốc gia ở Sơn La, đó là không chạy theo số lượng dự án, mà quan tâm đến khả năng hoàn thành và mức độ phát huy hiệu quả của từng dự án.

Sơn La đang bước vào giai đoạn mới thực hiện Chương trình MTQG với yêu cầu lựa chọn những dự án “khi thực hiện dễ triển khai, hấp thụ tối đa nguồn vốn, có tính lan tỏa”. Từ kinh nghiệm giai đoạn 2021-2025, Sở Dân tộc và Tôn giáo sẽ tổ chức rà soát, lập danh mục, nhu cầu vốn theo thứ tự ưu tiên đảm bảo xác định nội dung, nhiệm vụ từng dự án. Tỉnh Sơn La thành lập các tổ công tác xuống địa bàn xã để khảo sát thực địa đối với những công trình, dự án có tính lan tỏa và tổng mức đầu tư lớn. Việc khảo sát thực địa trước khi quyết định đầu tư nhằm giúp những người làm chính sách nhìn thấy rõ hơn nhu cầu của từng địa bàn, tránh tình trạng quyết định đầu tư chỉ dựa trên hồ sơ, có thể gây hạn chế hiệu quả sau đầu tư so với nhu cầu thực tế trên địa bàn.

Suy cho cùng, hiệu quả của Chương trình MTQG không nằm ở con số vốn được giao, mà ở những giá trị mà nguồn lực ấy tạo ra trong đời sống và sản xuất. Một con đường nối bản với trung tâm xã; một ngôi trường được hoàn thiện; một công trình dân sinh được đưa vào sử dụng; một dự án sinh kế tiếp tục phát huy hiệu quả sau khi nguồn vốn hỗ trợ kết thúc - đó mới là những thước đo chính xác về hiệu quả của Chương trình mà người dân dễ nhìn thấy nhất và cảm nhận rõ nhất.

Từ hơn 5.857 tỷ đồng vốn được giao trong giai đoạn 2021-2025 đến những công trình cụ thể đang được hoàn thiện trên địa bàn, Sơn La đang cho thấy nguồn lực của Chương trình MTQG 1719 ngày càng được sử dụng hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm và tạo sức lan tỏa, từ chủ trương đúng đắn của tỉnh, đó là đầu tư phải đúng chỗ, tổ chức thực hiện phải đúng cách và đặt lợi ích lâu dài của người dân làm đích đến cuối cùng. Khi đó, mỗi công trình được đầu tư không chỉ hoàn thành một nhiệm vụ ngân sách, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, củng cố nền tảng hạ tầng và mở thêm cơ hội vươn lên cho đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Sơn La.