Trường Dân tộc nội trú THCS - THPT Mai Sơn, tỉnh Sơn La được đầu tư xây dựng khang trangSơn La là tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc, có hơn 1,4 triệu dân, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có hơn 1,17 triệu người. Toàn tỉnh hiện có 13 xã biên giới, phần lớn các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống là vùng cao, vùng sâu, vùng biên giới và vùng đặc biệt khó khăn. Đây cũng chính là những nơi điều kiện phát triển giáo dục còn nhiều trở ngại.
Những năm qua, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và cấp ủy, chính quyền các cấp, sự nghiệp giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh Sơn La có nhiều chuyển biến. Hạ tầng trường lớp từng bước được cải thiện, các chính sách hỗ trợ người học được triển khai, góp phần nâng cao điều kiện học tập và đời sống của học sinh. Đặc biệt, bằng nguồn vốn của Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, các mục tiêu về lĩnh vực giáo dục của tỉnh đều đã đạt.
Tỷ lệ học sinh học mẫu giáo 5 tuổi đến trường đạt 99,6% (mục tiêu >98%); Tỷ lệ học sinh trong độ tuổi học tiểu học đến trường đạt 99,8% (mục tiêu >97%); Tỷ lệ học sinh trong độ tuổi học trung học cơ sở đến trường đạt 98,7% (mục tiêu >95%); Tỷ lệ học sinh trong độ tuổi học trung học phổ thông đến trường đạt 72,6% (mục tiêu >60%); Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông đạt 94,8% (mục tiêu >90%). Bên cạnh đó, 100% các trường học nơi có học sinh bán trú ở xã vùng đặc biệt khó khăn, biên giới có nhà ở, bếp ăn, công trình vệ sinh đáp ứng cơ bản nhu cầu ăn, ở cho học sinh ở các cấp học.
Đặc biệt, thực hiện chủ trương của Đảng, tỉnh Sơn La đã tập trung đầu tư hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 13 xã biên giới. Hiện nay, đã có hai trường hoàn thành, nhiều trường khác đang được hoàn thiện để đưa vào sử dụng trong năm học mới. Ngày 22/8/2026, tỉnh đã tổ chức lễ khánh thành và vận hành thử Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở xã Yên Sơn và Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở xã Lóng Phiêng, chuẩn bị các điều kiện để chính thức đón học sinh bước vào năm học mới. Những ngôi trường nội trú liên cấp được đầu tư tại các xã biên giới không chỉ giải quyết bài toán cơ sở vật chất, mà còn mở ra kỳ vọng thu hẹp khoảng cách giáo dục, để trẻ em vùng khó có điều kiện học tập tốt hơn và có thêm cơ hội phát triển. Với học sinh ở các xã biên giới, một ngôi trường nội trú có điều kiện học tập, ăn ở và sinh hoạt tốt hơn đồng nghĩa với việc các em có thể giảm bớt trở ngại về khoảng cách địa lý, có môi trường học tập ổn định hơn và tiếp cận đầy đủ hơn các điều kiện giáo dục.
Giờ thể dục của cô và trò điểm trường mầm non bản Kéo Ca, xã Mường GiônTuy nhiên, cũng như nhiều tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khác, sự nghiệp giáo dục ở vùng sâu, vùng xa tỉnh Sơn La vẫn còn khoảng cách khá lớn so với khu vực trung tâm. Địa hình bị chia cắt mạnh bởi đèo dốc, vực sâu, sông suối; nhiều điểm trường lẻ nằm ở vùng sâu, vùng xa, cách xa khu dân cư, đường đến trường là những con đường đất đá hiểm trở. Đồng bào các dân tộc sống rải rác theo bản làng dẫn đến khó tập trung xây dựng trường kiên cố quy mô lớn, phải duy trì nhiều điểm trường nhỏ để học sinh không phải đi học quá xa, nhất là vào mùa mưa lũ. Bên cạnh đó, các hiện tượng thời tiết cực đoan như: mưa lũ, lũ quét, sạt lở đất diễn ra thường xuyên làm hư hỏng cơ sở vật chất, trường tạm/bán kiên cố xuống cấp nhanh. Việc vận chuyển vật liệu xây dựng rất khó khăn, chi phí cao, tiến độ thi công chậm...
Những điều đó lý giải vì sao mục tiêu kiên cố hóa trường, lớp học ở Sơn La dù đã được quan tâm nhưng vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Theo báo cáo của tỉnh, tỷ lệ trường, lớp học kiên cố mới đạt 73,3%. Nguồn vốn Trung ương hỗ trợ còn hạn chế, xã hội hóa giáo dục chưa đạt hiệu quả cao nên ở nhiều nơi, việc đầu tư mới dừng ở xây dựng bán kiên cố hoặc sửa chữa nhỏ lẻ thay vì kiên cố hoàn toàn.
Đây cũng là lý do Sơn La đặt vấn đề nâng chất lượng giáo dục song hành với đầu tư cơ sở vật chất. Trong năm 2026, tỉnh tiếp tục thực hiện chỉ tiêu còn dở dang trong lĩnh vực giáo dục, đó là kiên cố hóa trường, lớp học. Đồng tăng cường công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ, giáo dục thường xuyên và các chính sách hỗ trợ người học, nhất là học sinh dân tộc thiểu số, học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Tỉnh cũng giao Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp triển khai các chính sách hỗ trợ trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời lồng ghép các nguồn lực để thực hiện các mục tiêu phổ cập giáo dục mầm non…
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giáo dục là con đường quan trọng để tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, giảm nghèo bền vững và mở rộng khả năng tự phát triển của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng. Với tỉnh Sơn La, đầu tư cho giáo dục vì thế mang ý nghĩa rộng hơn việc giải quyết một nhu cầu dân sinh trước mắt. Khi trẻ em vùng khó có cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng hơn, mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh mới có thêm một nền móng vững chắc.
