Tạo giá trị gia tăng cho cây Sơn tra Nậm Nghẹp

Phát huy giá trị cây sơn tra

Tháng 9, khi những trái sơn tra bắt đầu vào mùa thu hoạch, người Mông bản Nậm Nghẹp lại lên rừng thu hái sản vật đã gắn bó với đời sống của dân tộc mình qua nhiều thế hệ. Những chùm quả sai trĩu cành, trải dài trên các sườn núi cao, không chỉ tạo nên cảnh sắc đặc trưng của vùng cao Ngọc Chiến mà còn mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

Nằm ở độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, Nậm Nghẹp có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với sự phát triển của cây sơn tra. Quả sơn tra nơi đây có hương vị đặc trưng, thơm, chua thanh và hậu ngọt. Toàn xã Ngọc Chiến hiện có khoảng 2.600 ha sơn tra; riêng bản Nậm Nghẹp có trên 1.600 ha, trong đó khoảng 800 ha cây cổ thụ. Sản lượng quả hằng năm của bản ước đạt từ 1.000 - 3.000 tấn.

Với diện tích và sản lượng lớn, sơn tra đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế của người dân địa phương. Theo anh Hầu Anh Hơ - thành viên Hợp tác xã (HTX) Nậm Nghẹp, những năm gần đây, tuyến đường lên bản được bê tông hóa, ô tô có thể đến tận nơi, tạo thuận lợi cho việc thu mua, vận chuyển quả sơn tra. Bình quân mỗi hộ thu hoạch từ 7 - 16 tấn quả/vụ, mang lại thu nhập khoảng 10 - 25 triệu đồng/năm.

Tuy nhiên, giá trị cây sơn tra không chỉ nằm ở sản lượng quả thu hoạch. Những cây cổ thụ tồn tại qua nhiều thế hệ còn gắn với cảnh quan, đời sống và ký ức văn hóa của đồng bào Mông. Việc phát triển kinh tế từ cây sơn tra vì thế cần song hành với bảo vệ rừng, duy trì hệ sinh thái và gìn giữ không gian sinh sống truyền thống của cộng đồng.

Hướng đến chuỗi giá trị bền vững

Sở hữu vùng nguyên liệu lớn là lợi thế, song để nâng cao giá trị cây sơn tra, người dân Nậm Nghẹp cần giải pháp đồng bộ từ sản xuất, thu hái đến chế biến và tiêu thụ. Đây là hướng đi đang được HTX Nậm Nghẹp từng bước triển khai.

Ông Lù Văn Quý, Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, cho biết: HTX Nậm Nghẹp đã phát triển một số sản phẩm chế biến từ quả sơn tra như nước ép, xà phòng, giấm, rượu và các sản phẩm sử dụng trong chế biến món ăn. Trong đó, có 2 sản phẩm đã được kiểm định. Những bước đi ban đầu này mở ra khả năng nâng cao giá trị nông sản, giảm sự phụ thuộc vào tiêu thụ quả tươi theo mùa vụ.

Để tạo sinh kế ổn định cho người dân, ông Quý đề xuất rà soát, quy hoạch và xác định mốc giới trên thực địa, giúp bà con yên tâm sản xuất, đồng thời tạo cơ sở phát triển du lịch. Bên cạnh đó, địa phương mong muốn được hỗ trợ tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chăm sóc, cải tạo vườn sơn tra, nâng cao năng suất; tăng cường đầu tư cho khâu bảo quản sau thu hoạch và chế biến sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Cường, Chủ tịch HTX Nậm Nghẹp, HTX định hướng phát triển cây sơn tra theo hướng kết hợp tiêu thụ quả tươi với chế biến, từng bước xây dựng sản phẩm có thương hiệu và thị trường quanh năm. Việc khuyến khích người dân phát triển cây dược liệu dưới tán rừng cũng được quan tâm, nhằm đa dạng hóa sinh kế và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên tự nhiên.

Để sơn tra thực sự trở thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương, Nậm Nghẹp cần hình thành chuỗi giá trị đủ mạnh, từ vùng trồng, thu hái, sơ chế đến chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ. Cùng với đầu tư máy móc, nhà xưởng, ứng dụng khoa học, công nghệ, địa phương cần chú trọng tiêu chuẩn sản phẩm, bao bì và xúc tiến thương mại.

Khi những hạn chế trong bảo quản, chế biến và tiêu thụ từng bước được tháo gỡ, quả sơn tra sẽ không chỉ mang lại nguồn thu trong mùa vụ mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng. Gắn với cảnh quan núi rừng và bản sắc văn hóa Mông, vùng sơn tra Nậm Nghẹp cũng có tiềm năng phát triển các trải nghiệm du lịch nông nghiệp, góp phần mở rộng sinh kế và thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng cao theo hướng bền vững./.