Tạo sinh kế từ bản sắc dân tộc

Đồng bào Co sống rải rác ở các xã Trà Liên, Trà Giáp, Trà Đốc, Trà Tân và Trà My của thành phố Đà Nẵng. Dẫu bị nhiều tác động của cuộc sống hiện đại, văn hóa Co vẫn được gìn giữ trọn vẹn qua từng lễ hội, phong tục, nghề thủ công và lối sống gắn bó mật thiết với núi rừng.

Với người Co, bảo tồn văn hóa không chỉ là trách nhiệm với Tổ tiên, mà còn là chìa khóa phát triển kinh tế. Mỗi sản phẩm thủ công, mỗi điệu múa, tiếng chiêng được phục dựng, mỗi lễ hội được tổ chức… đều mở ra cơ hội quảng bá, phát huy nghề truyền thống, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Từ đó, du lịch cộng đồng đang trở thành hướng đi bền vững, giúp đồng bào vừa giữ bản sắc, vừa thoát nghèo.

Ở thôn Giàn Bí, xã Trà Liên, nghệ nhân Hồ Văn Huy, 67 tuổi, được xem là “báu vật sống” của nghề đan mây tre. Ông gắn bó với nghề đã hơn 40 năm. Trước kia, người Co đan gùi, giỏ, nong nia chỉ để phục vụ đời sống thường ngày. Nay, cùng với nhu cầu của khách du lịch, những sản phẩm ấy được đặt hàng làm quà lưu niệm, mang giá trị văn hóa rõ rệt. Ông Huy chia sẻ: “Ngày trước đan để dùng, giờ đan để sống được. Mỗi chiếc gùi tôi làm, du khách đều muốn mua vì thấy trong đó có hơi thở của núi rừng”.

Tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên như tre, nứa, giang mây nghề đan lát giờ không còn là việc của riêng đàn ông. Phụ nữ, thậm chí cả lớp trẻ người Co cũng tìm đến các nghệ nhân lớn tuổi học nghề. Hồ Thị Duyên, một bạn trẻ 26 tuổi, nói: “Ban đầu em chỉ học cho biết, giờ em đan được gùi, giỏ để bán. Có tháng thu nhập hơn 3 triệu đồng, hỗ trợ nuôi con và chăm lo cho gia đình”.

Song song với nghề đan, nghề xâu cườm truyền thống của phụ nữ Co cũng đang được hồi sinh. Từ nhỏ, các cô gái đã được bà, mẹ truyền dạy cách kết cườm để tạo nên những vòng tay, dây chuyền, hoa tai sặc sỡ. Mỗi hạt cườm không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn thể hiện sự kết nối giữa con người, thiên nhiên, Tổ tiên. Chị Hồ Thị Sương, chủ nhóm dạy nghề xâu cườm ở xã Trà Giáp, cho biết: “Mình mở lớp dạy cho con gái trong bản. Mỗi đợt có 10-15 em học. Khách du lịch rất thích chuỗi cườm, có khi đặt cả trăm chuỗi mỗi dịp lễ hội”.

Vào mùa lễ hội, hình ảnh những thiếu nữ Co trong bộ váy thổ cẩm, đeo chuỗi cườm rực rỡ, hòa mình trong âm thanh cồng chiêng, là minh chứng sống động cho sức sống văn hóa nơi đại ngàn. Không ít du khách khi đến đây đã tự tay xâu cườm, học đan gùi, rồi mua về làm kỷ niệm, để lại ấn tượng đẹp về một cộng đồng vừa mộc mạc vừa đầy bản lĩnh.

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thiết thực. Thông qua Dự án 6 và Đề án bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, các xã có đồng bào Co được cấp kinh phí mở lớp tập huấn nghề đan lát, xâu cườm, đánh cồng chiêng; hỗ trợ trang phục, nhạc cụ… phục vụ sinh hoạt văn hóa.

Theo đó, từ năm 2023, xã Trà Liên và Trà Tân bắt đầu thí điểm mô hình du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm văn hóa Co. Du khách đến đây được tham quan làng nghề, nghe cồng chiêng, thưởng thức rượu cần, xem trình diễn xâu cườm và tự tay đan gùi. Nhiều hộ gia đình đã cải tạo nhà sàn làm homestay, tạo thêm việc làm cho phụ nữ và thanh niên trong bản. Ông Hồ Văn Phước, già làng Trà Liên, chia sẻ: “Khách về bản nhiều, con cháu có thêm thu nhập, nhưng quan trọng hơn là chúng nó thấy tự hào, không bỏ nghề, bỏ làng nữa”. Người dân không chỉ được hỗ trợ sinh kế mà còn trở thành chủ thể sáng tạo trong phát huy bản sắc. Mỗi sản phẩm, mỗi lễ hội đều góp phần kể câu chuyện về văn hóa Co vừa gần gũi, vừa đặc sắc.

Trong dòng chảy đổi thay của thời đại, bản sắc ấy không chỉ là niềm tự hào của người Co, mà còn là tài sản quý của Đà Nẵng, của vùng Trường Sơn - Tây Nguyên và của cả đất nước.