Thành tựu từ những chính sách dân tộc mang tính đột phá

Việt Nam có 53 dân tộc thiểu số, với dân số trên 14,8 triệu người, chiếm khoảng 14,6% dân số cả nước; đa số đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa. Cộng đồng các dân tộc thiểu số Việt Nam được hình thành và phát triển cùng với tiến trình lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của cả dân tộc. Bởi vậy, có thể khẳng định lịch sử hình thành, phát triển các dân tộc thiểu số gắn với lịch sử hình thành, phát triển đất nước.

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là địa bàn rộng, có tài nguyên thiên nhiên phong phú, có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, sinh thái và chủ quyền biên giới. Đây là không gian sinh tồn của nhiều cộng đồng dân tộc với bản sắc văn hóa phong phú nhưng cũng là nơi còn nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất còn chưa được giải quyết triệt để, việc tiếp cận nước sạch và dịch vụ xã hội cơ bản còn nhiều hạn chế. Chính vì vậy, phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có ý nghĩa chiến lược về kinh tế - xã hội, chính trị và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Kể từ ngày thành lập, hơn 96 năm qua, qua các thời kỳ khác nhau, với những nhiệm vụ cách mạng khác nhau, Đảng ta đã đề ra các chủ trương, chính sách dân tộc, với những nội dung cơ bản là: “Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển”. Trải qua các thời kỳ cách mạng, công tác dân tộc đã đạt được những thành tựu to lớn góp phần quan trọng vào sự nghiệp cách mạng chung của đất nước.

Sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, trên cơ sở nhận định sâu sắc tình hình trong nước, thế giới cũng như tầm quan trọng của vấn đề dân tộc và giải quyết quan hệ dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ngày 12/3/2003, tại Hội nghị lần thứ 7 khóa IX, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về công tác dân tộc trong tình hình mới. Sau khi Nghị quyết 24-NQ/TW được ban hành, Hiến pháp 2013 đã giao thẩm quyền cho Quốc hội: "Quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo của Nhà nước".

Năm 2019, sau khi tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW về công tác dân tộc trong tình hình mới, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Kết luận số 65-KL/TW ngày 30/10/2019 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW. Trong Kết luận số 65-KL/TW, Đảng ta đã đề ra chủ trương, đường lối công tác dân tộc giai đoạn 2021-2030 với rất nhiều điểm mới, mang tính đột phá, trong đó có chủ trương “rà soát, sửa đổi, bổ sung, lồng ghép, tích hợp các chính sách hiện hành để hoàn thiện hệ thống chính sách liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đổi mới phương thức xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách, ban hành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030” với quan điểm xuyên suốt “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Thực hiện Kết luận số 65-KL/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu việc hệ thống chính sách đã hoàn thiện theo hướng tích hợp, đồng bộ, giảm chồng chéo, chuyển mạnh từ hỗ trợ ngắn hạn sang phát triển bền vững; ưu tiên đầu tư có trọng tâm, trọng điểm đối với địa bàn đặc biệt khó khăn và các dân tộc thiểu số rất ít người, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phát huy tính chủ động của các địa phương.

Việc tổ chức thực hiện chính sách được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Các địa phương đã chủ động rà soát, cụ thể hóa và ban hành chính sách đặc thù phù hợp với điều kiện thực tiễn. Hiện nay, đã có 23/34 tỉnh, thành phố ban hành 65 chính sách riêng. Nội dung các chính sách tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, phát triển nguồn nhân lực, bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế, qua đó bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách chung của Trung ương và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trên địa bàn.

Được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thông qua hệ thống chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước cùng sự tập trung nguồn lực đầu tư, hỗ trợ, kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi duy trì mức tăng trưởng khá, nhiều khu vực đạt mức cao hơn bình quân cả nước: vùng Tây Bắc đạt trên 8%/năm, Tây Nguyên khoảng 7,5%/năm, Tây Nam bộ trên 7%/năm. Kết quả này đã góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của cả nước nói chung và mục tiêu tăng trưởng năm 2025 ước đạt 8% nói riêng (cao nhất trong 10 năm qua), tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên từ năm 2026 và các năm tiếp theo.

Bên cạnh đó, công tác giảm nghèo đạt những kết quả nổi bật. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm 3,4%/năm, cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số còn 12,55%, thu nhập bình quân đầu người đạt 45,9 triệu đồng, tăng 3,3 lần so với năm 2020, vượt mục tiêu đặt ra. Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát vượt 230% kế hoạch, góp phần cải thiện rõ điều kiện sống của đồng bào. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được đầu tư đồng bộ, từng bước hoàn thiện. Đến nay, 99,3% xã đã có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; gần 92% số thôn có đường ô tô, gần 99% hộ sử dụng điện; gần 95% người dân sử dụng nước hợp vệ sinh; tỷ lệ trường học kiên cố đạt gần 95%, trạm y tế đạt trên 98%, trên 97% đồng bào được xem truyền hình, trên 98% được nghe đài…

Lĩnh vực giáo dục đạt được nhiều kết quả tích cực với tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi trên 95%, tiểu học gần 99%, trung học cơ sở trên 96%, trung học phổ thông trên 75%. Công tác y tế có chuyển biến rõ rệt với tỷ lệ đồng bào tham gia bảo hiểm y tế đạt gần 94%, trên 95% phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm còn khoảng 13,3%... Đời sống tinh thần của đồng bào được nâng lên với việc gần 94% thôn có nhà sinh hoạt cộng đồng; trên 61% thôn có đội văn hóa hoạt động thường xuyên…

Thành tựu đạt được trong giai đoạn 2021 - 2025 là một dấu ấn quan trọng trên hành trình vẻ vang 80 công tác dân tộc ở Việt Nam; khẳng định sự quan tâm to lớn, toàn diện của Đảng, Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện, bao trùm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Khi cuộc sống thay đổi theo chiều hướng ngày càng tốt đẹp hơn, niềm tin của đồng bào vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ngày càng được củng cố vững chắc./.