Buôn Xí Thoại thuộc xã Xuân Lãnh (tỉnh Đắk Lắk) là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào Ba na. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, người dân nơi đây vẫn gìn giữ được một báu vật văn hóa vô giá, đó là nghệ thuật trình diễn trống đôi, cồng ba, chiêng năm.
Đối với người Ba na ở buôn Xí Thoại, trống đôi, cồng ba, chiêng năm không đơn thuần là những nhạc cụ dân gian mà còn là linh hồn của các lễ hội và sinh hoạt cộng đồng. Mỗi bộ nhạc cụ gồm hai chiếc trống, ba chiếc cồng và năm chiếc chiêng, được hòa tấu theo những tiết tấu độc đáo, tạo nên âm thanh khi hùng tráng, rộn ràng, khi sâu lắng, tha thiết. Tiếng trống, tiếng cồng, tiếng chiêng vang vọng giữa núi rừng như lời kể về lịch sử buôn làng, về khát vọng chinh phục thiên nhiên, về niềm tin vào các vị thần bảo hộ và ước mong cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Nghệ thuật trình diễn này thường xuất hiện trong các nghi lễ truyền thống như lễ mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ cưới, lễ hội cộng đồng và nhiều sự kiện quan trọng khác. Qua đó, di sản trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ, vun đắp tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Biểu diễn nghệ thuật trống đôi, cồng ba, chiêng nămBên cạnh nghệ thuật trình diễn trống đôi, cồng ba, chiêng năm, nghề dệt thổ cẩm truyền thống cũng là một nét đẹp văn hóa nổi bật của người Ba na ở buôn Xí Thoại. Từ đôi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ, những tấm vải thổ cẩm với hoa văn tinh xảo, màu sắc hài hòa được tạo nên từ sợi bông và thuốc nhuộm tự nhiên. Mỗi họa tiết đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh hình ảnh núi rừng, con người, muông thú và quan niệm về cuộc sống của đồng bào. Những sản phẩm ấy không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày mà còn là biểu tượng của sự sáng tạo, cần cù và bản sắc văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Trong những năm gần đây, địa phương đã chú trọng kết hợp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng. Khi đến buôn Xí Thoại, du khách không chỉ được thưởng thức những màn trình diễn trống đôi, cồng ba, chiêng năm đầy cuốn hút mà còn có cơ hội trải nghiệm không gian văn hóa đặc sắc của người Ba na; tham quan các ngôi nhà sàn truyền thống, tìm hiểu quy trình dệt thổ cẩm, giao lưu với các nghệ nhân và thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị núi rừng. Chính sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc dân gian, nghề thủ công truyền thống và cảnh quan thiên nhiên đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho buôn làng, thu hút ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước tới tham quan, trải nghiệm.
Việc đưa di sản văn hóa vào phát triển du lịch không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh của buôn Xí Thoại mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Những nghệ nhân trình diễn cồng chiêng, những phụ nữ dệt thổ cẩm và các hộ gia đình tham gia làm du lịch cộng đồng đều có thêm cơ hội cải thiện đời sống từ chính những giá trị văn hóa mà cha ông để lại. Quan trọng hơn, khi di sản mang lại lợi ích thiết thực, đồng bào Ba na sẽ càng có ý thức gìn giữ, truyền dạy cho thế hệ trẻ và chủ động tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Đây là mô hình vừa bảo vệ bản sắc văn hóa, vừa tạo động lực phát triển kinh tế một cách bền vững.
