Từ nghề truyền thống đến thương hiệu Sokfarm

Từ bao đời nay, dừa là cây trồng quen thuộc ở Tây Nam Bộ và hiện là một trong 9 loại cây công nghiệp chủ lực ở Việt Nam. Tuy nhiên, nông dân chủ yếu bán quả thô, đầu ra bấp bênh do phụ thuộc thương lái. Trước thực trạng ấy, vợ chồng chị Thạch Thị Chal Thi, người Khmer ở xã Tiểu Cần, tỉnh Vĩnh Long quyết tâm tìm hướng đi mới cho cây dừa quê hương.

Từng làm việc trong các tập đoàn lớn, nhưng chị Thạch Thị Chal Thi quyết định bỏ thành phố về quê khởi nghiệp với các sản phẩm chế biến từ mật hoa dừa. Nhiều tháng thử nghiệm thất bại, nhưng nhờ kiên trì học hỏi kỹ thuật nên chị đã thành công. Hiệu quả chênh lệch rất rõ, một hộ có vài cây dừa nếu bán quả chỉ thu vài trăm nghìn đồng/năm, nhưng bán mật có thể được vài triệu đồng/tháng. Năm 2020, ý tưởng sản xuất mật hoa dừa của vợ chồng chị đã giành giải Nhất cuộc thi khởi nghiệp thanh niên toàn quốc, mở đường cho sự ra đời của Công ty Sokfarm, theo tiếng Khmer nghĩa là “nông nghiệp hạnh phúc” do Thạch Thị Chal Thi làm Giám đốc. Từ mật hoa dừa, Sokfarm phát triển đa dạng các dòng sản phẩm nước uống, nước tương, giấm, kết hợp với ca cao… Hiện, Công ty là doanh nghiệp đầu tiên ở Việt Nam kế thừa và nối tiếp ngành nghề thu mật hoa dừa truyền thống của người Khmer Nam Bộ, có khả năng sản xuất cung ứng khoảng 20.000 sản phẩm/tháng ra thị trường trong nước và xuất khẩu sang Hà Lan, Nhật Bản, Campuchia…

Hiện nay, Sokfarm có 25 ha dừa hữu cơ, sản lượng 70 tấn mật hoa dừa tươi/ha/năm, hơn 30 công nhân, 280 người dân địa phương liên kết cung cấp nguyên liệu. Ngoài liên kết với hộ nghèo, hộ cận nghèo, để mở rộng vùng nguyên liệu, Công ty cũng chủ động liên kết với các hộ trung bình khá, tức là những hộ có từ 5-6 công dừa trở lên. Sokfarm đặt mục tiêu đến năm 2030, liên kết với 1.000 hộ, góp phần khôi phục nghề khai thác mật hoa dừa từng bị mai một; đồng thời cung cấp một giải pháp giúp đồng bào Khmer không phải ly hương trước xu hướng xâm nhập mặn đang ngày càng khốc liệt ở miền Tây Nam Bộ.

Thực tế cho thấy, thời tiết vùng Tây Nam Bộ đang biến đổi bất thường, nổi lên là tình trạng xâm nhập mặn đang ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và sản xuất, trong khi sinh kế truyền thống của người Khmer phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và các hoạt động liên quan. Đối mặt với những bấp bênh do các yếu tố kỹ thuật, môi trường, thị trường và điều kiện sản xuất ngày càng bất lợi, hoạt động sinh kế của người dân, nhất là người Khmer đang dần khó khăn hơn.

Giữa những thách thức đó, mô hình của chị Thạch Thị Chal Thi nổi lên những lợi thế so sánh. Cụ thể, nếu chỉ làm lúa, trên một công đất, người nông dân không đủ kế sinh nhai. Song, trên cùng diện tích đó, cây dừa cho lượng đường cao hơn từ 50-70% so với trồng mía, giúp bà con có thu nhập 5-6 triệu đồng/tháng, đủ để níu chân bà con ở lại quê hương gắn bó với cây dừa truyền thống. Mặt khác, cây dừa chịu được độ mặn 4-10‰, có khả năng thích nghi cao với biến đổi khí hậu và tình trạng xâm nhập mặn ở vùng Tây Nam Bộ.

Tháng 7/2025, mô hình mật hoa dừa hữu cơ đã giành giải Á quân tại Chung kết cấp quốc gia, tiến tới Climate Launchpad - cuộc thi khởi nghiệp xanh lớn nhất thế giới, do EIT Climate-KIC - sáng kiến đổi mới khí hậu của Liên minh châu Âu tổ chức hằng năm tại hơn 60 quốc gia. Chiến thắng này là sự công nhận cho một giải pháp giúp nông dân vùng Tây Nam Bộ thích nghi với biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn, giữ gìn nghề truyền thống của người Khmer, góp phần giảm phát thải toàn cầu và thúc đẩy kinh tế xanh. Với người tiêu dùng, đây cũng là sự đảm bảo sản phẩm đã được thẩm định bởi các chuyên gia hàng đầu, đáp ứng tiêu chuẩn bền vững, an toàn và minh bạch.

Chuyển đổi từ trồng lúa truyền thống sang mô hình sản xuất của Sokfarm là một gợi ý tốt, rất cần khuyến khích nhân rộng nhằm tạo ra tác động xã hội, mang lại sinh kế bền vững, góp phần cải thiện, nâng cao đời sống cho đồng bào Khmer và bảo vệ môi trường ở vùng Tây Nam Bộ.