Vai trò của tôn giáo trong xây dựng, củng cố đoàn kết dân tộc ở Việt Nam hiện nay

Trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam, đoàn kết dân tộc luôn là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn địnhchính trị và phát triển bền vững của đất nước. Việt Nam là quốc gia đa tín ngưỡng,tôn giáo, nơi các tôn giáo cùng tồn tại, gắn bó với dân tộc và đồng hành cùng lịchsử phát triển của đất nước. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn thực hiện nhất quánchính sách tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy nhữnggiá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo cho sự phát triểnđất nước. Trong những năm qua, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, các tổ chứctôn giáo ở Việt Nam luôn phát huy truyền thống yêu nước và đại đoàn kết dân tộc,sống “tốt đời, đẹp đạo”, gắn bó, đồng hành cùng dân tộc, góp phần quan trọngvào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 1. Tôn giáo góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống của tín đồ

Với tư cách là một thực thể xã hội, các tổ chức tôn giáo có vai trò không nhỏ trong việc góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống của tín đồ. Chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, về tôn giáo, tín ngưỡng có trở thành hiện thực trong đời sống của đồng bào tôn giáo hay không phụ thuộc rất lớn vào chính nhận thức, thái độ và hành động của chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo. Chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo là cầu nối hiệu quả giữa Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế, xã hội, về tôn giáo sẽ đến được với cộng đồng tín đồ một cách thuận lợi thông qua đường hướng hoạt động của tổ chức tôn giáo; qua công tác phối kết hợp giữa các tổ chức tôn giáo, các chức sắc, chức việc, nhà tu hành tôn giáo với các cơ quan trong hệ thống chính trị, trong công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật; qua việc gương mẫu chấp hành và thực thi chính sách, pháp luật của đội ngũ chức sắc, chức việc, nhà tu hành. Các tổ chức tôn giáo và cá nhân các chức sắc, nhà tu hành, chức việc tôn giáo khi đã nhận thức được quyền lợi, trách nhiệm, nghĩa vụ của tôn giáo đối với đất nước, nắm vững và đồng thuận với các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thì họ sẽ là lực lượng dẫn dắt hoạt động cộng đồng tín đồ tuân thủ các quy định của pháp luật, tích cực tham gia vào các phong trào phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước.

Trong những năm qua ở Việt Nam cho thấy, đại đa số chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ các tôn giáo ở Việt Nam đều thể hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với đất nước. Các tổ chức tôn giáo đều xác định cho mình đường hướng hành đạo tiến bộ, gắn bó, hội nhập với dân tộc. Đa số chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ các tôn giáo ở Việt Nam đã cụ thể hóa các phương châm hành đạo trong thực tiễn xây dựng đạo và đời, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả với các cơ quan trong hệ thống chính trị trong công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách của Nhà nước cho đông đảo tín đồ tôn giáo. Đa số chức sắc, chức việc, nhà tu hành các tôn giáo luôn chủ động lồng ghép các nội dung tuyên truyền chính sách của Nhà nước trong các sinh hoạt tôn giáo để tín đồ nắm và thực hiện tốt các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế, xã hội, về tôn giáo.

Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều chính sách của Nhà nước về xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, về bảo vệ môi trường đã được các tổ chức và cá nhân chức sắc, chức việc của các tôn giáo hưởng ứng tích cực và vận dụng linh hoạt. Từ các phong trào thi đua yêu nước chung do các cơ quan trong hệ thống chính trị phát động, nhiều tổ chức tôn giáo đã xây dựng các mô hình hoạt động phù hợp với đặc điểm của từng tôn giáo như, Công giáo với phong trào “Xây dựng các xứ họ đạo tiên tiến”, “Ông bà, cha mẹ gương mẫu, con cháu thảo hiền”, “Xứ đạo an ninh trật tự”; Phật giáo với phong trào “Xây dựng cảnh chùa tiên tiến”,… hoặc nhiều mô hình điển hình về bảo vệ môi trường do các tôn giáo phát động và xây dựng đã được hình thành và duy trì hiệu quả ở nhiều địa phương trên cả nước. Nhiều chức sắc, nhà tu hành còn vận dụng linh hoạt những quy định trong tôn giáo để tuyên truyền, vận động tín đồ thực hiện tốt các chính sách của Nhà nước, đem lại hiệu quả cao.

Như vậy, tôn giáo là một trong những lực lượng xã hội quan trọng góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội vào cuộc sống của cộng đồng tín đồ và là một trong những lực lượng chủ yếu góp phần hiện thực hóa chính sách của Nhà nước về tôn giáo trong thực tiễn. Thông qua việc hiện thực hóa các chính sách của Nhà nước trong thực tiễn, một mặt tôn giáo góp phần xây dựng và củng cố đoàn kết trong nội bộ tôn giáo, mặt khác, tôn giáo đã và đang góp phần đoàn kết đồng bào các tôn giáo trong khối đại đoàn kết chung toàn dân tộc, đồng thuận với Nhân dân cả nước.

2. Tôn giáo góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung, của các địa phương nói riêng

Các tôn giáo có một nguồn vốn, nguồn lực xã hội (cả về tinh thần và vật chất) rất lớn có thể khai thác, phát huy phục vụ hiệu quả cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đó là các giá trị tinh thần, đạo đức, là truyền thống văn hóa, tính cách dân tộc, cách thức tư duy, lối sống, phương pháp sản xuất được lưu giữ trong hệ giá trị tôn giáo; là nguồn lực, vật lực, tài lực trong chức sắc, tín đồ tôn giáo; là sức mạnh của tổ chức tôn giáo.

Tuy nhiên, tôn giáo có đóng góp như thế nào vào sự phát triển kinh tế - xã hội là phụ thuộc vào chủ thể tôn giáo và Nhà nước. Vai trò quyết định trong khai thác, phát huy thế mạnh của tôn giáo trong phát triển kinh tế - xã hội chính là vấn đề môi trường pháp lý, khả năng gắn kết cộng đồng, chính sách kinh tế - xã hội và đặc biệt là chính sách tôn giáo của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, từ sau 1990, Nhà nước đã có những chính sách đổi mới đối với tôn giáo, đem lại cho đồng bào các tôn giáo niềm tin, động lực để cống hiến, đóng góp trí tuệ và sức lực của mình vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Trên nhiều vùng, miền, đồng bào các tôn giáo đã và đang tham gia tích cực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương nói riêng, của đất nước nói chung.

Trên lĩnh vực xây dựng đời sống chính trị: Nhiều chức sắc, chức việc, tín đồ tôn giáo đã tích cực tham gia vào các cơ quan dân cử (Quốc hội, Hội đồng Nhân dân), nhiều đảng viên là tín đồ đã phát huy tốt vai trò tiên phong, lãnh đạo công tác vận động quần chúng, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và thực hiện tốt các phong trào thi đua yêu nước. Nhiều tổ chức, cá nhân chức sắc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo là thành viên của Mặt trận Tổ quốc, tham gia tích cực và là cầu nối đoàn kết mọi tầng lớp Nhân dân không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời, góp phần phản biện, đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật và giám sát quá trình thực thi chính sách, pháp luật của Nhà nước trong thực tiễn.

Trên lĩnh vực xây dựng đời sống, kinh tế: Trong thời kỳ đổi mới đất nước, các tổ chức và cá nhân chức sắc, nhà tu hành các tôn giáo bằng nhiều cách khác nhau đã nỗ lực huy động nguồn vốn, sức người, sức của trong tôn giáo, góp phần tạo gây dựng và lập nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động tôn giáo và các hoạt động an sinh xã hội. Bên cạnh nguồn thu từ sự đóng góp của tín đồ, các tổ chức, cá nhân chức sắc, nhà tu hành tôn giáo còn tích cực tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh (trồng lúa, hoa màu, cây dược liệu, cây công nghiệp, rau sạch, làm bánh kẹo, tương chao, làm đồ thủ công mỹ nghệ, thuê đất trồng và khai thác rừng, tổ chức các hoạt động sản xuất, kinh doanh, văn hóa phẩm tôn giáo, đồ dùng việc đạo, tổ chức các dịch vụ tâm linh). Một số chức sắc, chức việc, nhà tu hành tôn giáo bằng vốn hiểu biết của mình đã tích cực hướng dẫn tín đồ cách thức tổ chức cuộc sống và sản xuất, giúp cộng đồng tín đồ vươn lên thóat nghèo. Hàng trăm mô hình phát triển kinh tế hiệu quả của đồng bào các tôn giáo đã xuất hiện ở nhiều địa phương. Nhiều vùng đồng bào tôn giáo từ nghèo đói vươn lên thóat nghèo và trở thành những điển hình tiên tiến. Những nỗ lực của đồng bào tôn giáo đã góp phần làm thay đổi đời sống kinh tế của cá nhân hộ gia đình tín đồ, thay đổi diện mạo đời sống vùng đồng bào tôn giáo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.

3. Tôn giáo góp phần xây dựng đạo đức, lối sống, góp phần củng cố cộng đồng

Trong bản thân các tôn giáo đều chứa đựng những giá trị văn hóa, đạo đức. Khi cộng đồng tín đồ các tôn giáo thực hiện nghiêm túc các quy phạm, chuẩn mực đạo đức tôn giáo đã giúp tín đồ điều chỉnh hành vi, góp phần hoàn thiện đạo đức cá nhân, góp phần xây dựng đời sống đạo đức xã hội.

Hơn nữa, từ những nguyên tắc đạo đức được các tôn giáo đề cao như tình thương yêu, lòng từ bi bác ái, bình đẳng xã hội,… tôn giáo đã góp phần cố kết cộng đồng, góp phần ổn định xã hội. Như Ki-tô giáo đề cao giá trị bác ái, yêu người; Phật giáo đề cao lòng từ bi, hỷ xả, vô ngã, vị tha. Những giá trị văn hóa, đạo đức nói trên được các cá nhân và tổ chức tôn giáo thực hành trong cuộc sống bằng những hành động thiết thực đã chia sẻ, gắn kết cộng đồng, góp phần làm cho các cộng đồng không cùng đức tin tôn giáo, tín ngưỡng có thể xích lại gần nhau, cảm thông và gắn bó với nhau hơn. Như vậy, với việc đề cao và cổ vũ cho mở rộng tình yêu thương giữa con người với con người, coi hoạt động từ thiện nhân đạo như một nghĩa vụ, trách nhiệm bắt buộc của mỗi cá nhân với cộng đồng, tôn giáo đã góp phần củng cố, thắt chặt hơn các quan hệ cộng đồng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Bên cạnh đó, trong lịch sử Việt Nam cũng cho thấy, mỗi khi đất nước gặp thiên tai, địch họa, tinh thần dân tộc, chủ nghĩa yêu nước lại được nhân lên gấp bội trong Nhân dân, bất kể người dân có tôn giáo hay không tôn giáo. Và trong những hoàn cảnh gian nan của đất nước, đại đa số chức sắc, nhà tu hành và đồng bào tôn giáo ở Việt Nam luôn thể hiện trách nhiệm với Nhân dân, với Tổ quốc.

Trong thời gian cả nước phòng chống dịch bệnh COVID -19 diễn biến phức tạp, các tổ chức tôn giáo đã chủ động tham gia công tác phòng, chống dịch, thể hiện tinh thần sống tốt đời đẹp đạo, đồng hành với dân tộc. Hàng chục nghìn cơ sở thờ tự của tôn giáo đã đóng cửa, tạm ngừng sinh hoạt tôn giáo tập trung; các tổ chức, chức sắc, nhà tu hành đã linh hoạt chuyển hình thức sinh hoạt tôn giáo phù hợp với tình hình, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của người dân, vừa đảm bảo thực hiện hiệu quả công tác phòng chống dịch của Nhà nước. Nhiều cơ sở tôn giáo đăng ký sử dụng cơ sở làm bệnh viện dã chiến, khu cách ly tập trung cho người bệnh. Hàng nghìn chức sắc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo không quản ngại khó khăn, gian khổ đã tình nguyện xông pha vào tuyến đầu chăm sóc bệnh nhân trong các bệnh viện dã chiến, các khu cách ly tập trung và tham gia cùng các lực lượng tuyến đầu hỗ trợ người dân trong các vùng bị cách ly.

Sự thực hành và lan tỏa các giá trị đạo đức tích cực, tiến bộ của tôn giáo trong xã hội; sự đồng thuận của các tổ chức tôn giáo với các chính sách của Nhà nước; sự dấn thân của chức sắc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo tham gia vào các hoạt động chung của xã hội không chỉ góp phần giáo dục, hoàn thiện đạo đức cho một bộ phận người dân Việt Nam, mà ở những mức độ nhất định còn góp phần xây dựng một xã hội hài hòa, góp phần đoàn kết các thành phần dân cư trong xã hội, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

4. Tôn giáo góp phần mở rộng đoàn kết quốc tế và đấu trAnh chống lại các hoạt động lợi dụng tôn giáo, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc

Các tôn giáo ở Việt Nam như Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Islam có mối quan hệ quốc tế khá rộng rãi. Thông qua các mối quan hệ này, các tôn giáo đã phát huy vai trò của mình trong gây dựng tình đoàn kết quốc tế, đoàn kết với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, góp thêm những tiếng nói đồng thuận với đất nước từ đồng bào hải ngoại.

Những năm qua, các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam bằng nhiều phương thức khác nhau đã rất nỗ lực trong các hoạt động mở rộng quan hệ quốc tế. Nhiều mối quan hệ quốc tế thân tình giữa các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam và các tổ chức tôn giáo ở nước ngoài đã được thiết lập. Các hoạt động giao lưu, học tập, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế của các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam được diễn ra thường xuyên, thuận lợi. Nhiều sự kiện mang tính khu vực và quốc tế đã được các tổ chức tôn giáo Việt Nam đăng cai tổ chức thành công. Thông qua những mối quan hệ quốc tế rộng mở, vị thế của tôn giáo Việt Nam trong khu vực và trên thế giới ngày càng được khẳng định hơn. Mặt khác thông qua những mối quan hệ này, các tổ chức tôn giáo cũng góp phần làm cho bạn bè quốc tế hiểu hơn về đời sống tôn giáo ở Việt Nam, chia sẻ và đồng cảm hơn với Đảng, Nhà nước Việt Nam trong xây dựng, hoàn thiện và thực thi chính sách đối với tôn giáo. Bên cạnh đó, các tổ chức và cá nhân chức sắc, nhà tu hành tôn giáo ở Việt Nam cũng tham gia tích cực vào đấu tranh chống các hoạt động lợi dụng tôn giáo, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Tiếng nói, việc làm của chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ tôn giáo là những người nhận diện rõ nhất đâu là những hoạt động tôn giáo chân chính và đâu là những hoạt động lợi dụng tôn giáo, đồng thời cũng là lực lượng có tiếng nói quan trọng trong bảo vệ chân giá trị của tôn giáo, đấu tranh với những hoạt động lợi dụng tôn giáo, với những nhận thức sai trái và những luận điệu xuyên tạc, thiếu khách quan về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với tôn giáo. Bên cạnh đó, nhiều chức sắc, nhà tu hành tôn giáo tích cực tham gia các diễn đàn đối thoại về tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam hoặc phản bác các quan điểm một chiều, xuyên tạc chính sách của Nhà nước Việt Nam đối với tôn giáo. Tiếng nói của các chức sắc, nhà tu hành có uy tín trong tôn giáo có sức ảnh hưởng lớn trong việc khẳng định quyền tự do tôn giáo, góp phần tích cực trong công tác đối ngoại tôn giáo của Nhà nước Việt Nam.

5. Kết luận

Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, tôn giáo giữ vai trò quan trọng trong xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Với những giá trị đạo đức tích cực như hướng thiện, nhân ái, vị tha, đoàn kết và tinh thần “tốt đời, đẹp đạo”, các tôn giáo đã và đang góp phần bồi đắp nền tảng đạo đức xã hội, tăng cường sự gắn bó giữa các cộng đồng dân cư, giữa đồng bào tôn giáo và không theo tôn giáo. Thông qua các hoạt động từ thiện, nhân đạo, an sinh xã hội, giáo dục và y tế, các tổ chức tôn giáo đã đồng hành cùng Nhà nước trong việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, qua đó củng cố niềm tin xã hội và sự đồng thuận cộng đồng.

Có thể khẳng định, phát huy vai trò tích cực của tôn giáo trong xây dựng và củng cố đoàn kết dân tộc là yêu cầu khách quan và lâu dài. Điều này không chỉ góp phần tăng cường sức mạnh nội sinh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định chính trị, phát triển bền vững và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.