Làng đá Khuổi Ky (tọa lạc tại xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng) vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, tạo nên sự độc đáo riêng biệt cho mảnh đất vùng biên viễnVùng Đông Bắc, nhiều bản làng của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Lô Lô, Mông,… vẫn lưu giữ gần như nguyên vẹn vẻ đẹp của thiên nhiên và không gian văn hóa truyền thống. Những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển du lịch xanh và du lịch cộng đồng, nhiều bản làng đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Một trong những điểm sáng tiêu biểu trong mô hình du lịch cộng đồng là làng đá Khuổi Ky (xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng). Với những ngôi nhà sàn bằng đá có tuổi đời hàng trăm năm, không gian kiến trúc hài hòa với núi rừng và vị trí nằm gần Thác Bản Giốc, Khuổi Ky,… được nhiều chuyên gia nghiên cứu về văn hóa, du lịch đánh giá là một trong những bản làng du lịch cộng đồng đặc sắc nhất vùng Đông Bắc.
Khác với nhiều điểm du lịch chỉ dựa vào cảnh quan, sức hấp dẫn của Khuổi Ky nằm ở sự cộng hưởng giữa thiên nhiên và văn hóa. Những bức tường đá xếp thủ công, mái ngói âm dương phủ rêu, tiếng đàn tính, điệu hát then, lễ hội truyền thống và nếp sinh hoạt bình dị của người Tày đã tạo nên một không gian văn hóa sống động, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn được trải nghiệm đời sống của cộng đồng địa phương.
Mô hình phát triển của Khuổi Ky phản ánh xu hướng du lịch bền vững, trong đó cộng đồng địa phương vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa là chủ thể hưởng lợi từ phát triển kinh tế. Nhiều hộ dân cải tạo nhà sàn thành homestay nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống, sử dụng vật liệu địa phương, phục vụ các món ăn dân tộc và tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa.
Ẩn mình trong khung cảnh thiên nhiên hung vĩ của tỉnh Cao Bằng, làng đá Khuổi Ky nổi bật như một viên ngọc quý, mang vẻ đẹp độc đáoTrao đổi với báo chí, ông Nguyễn Thế Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng cho biết: “Điều tạo nên giá trị khác biệt của các bản làng du lịch cộng đồng ở tỉnh Cao Bằng không chỉ là cảnh quan thiên nhiên, đồng thời còn là bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số. Quan điểm của tỉnh là phát triển du lịch phải gắn chặt với bảo tồn di sản, giữ gìn kiến trúc truyền thống, tiếng nói, trang phục, lễ hội và tri thức địa phương. Khi cộng đồng thực sự trở thành chủ thể của hoạt động du lịch thì văn hóa sẽ không bị mai một, ngược lại còn được tiếp thêm sức sống từ chính sinh kế mà du lịch mang lại”.
Trong những năm gần đây, địa phương đã lồng ghép nhiều chương trình bảo tồn văn hóa dân tộc với phát triển du lịch cộng đồng; hỗ trợ người dân cải tạo nhà ở thành homestay, đào tạo kỹ năng làm du lịch, quảng bá sản phẩm OCOP và khuyến khích các nghệ nhân truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề thủ công cho thế hệ trẻ.
Một góc làng đá Khuổi Ky (xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng)Ở xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng, chủ trương của địa phương này là phát triển du lịch không phải là xây dựng thêm thật nhiều công trình mới, mà trước hết là gìn giữ những gì cha ông để lại. Chính quyền xã luôn vận động người dân bảo tồn nhà sàn đá, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ cảnh quan và duy trì các lễ hội truyền thống. Mỗi người dân đều là một đại sứ du lịch, góp phần lan tỏa hình ảnh thân thiện, mến khách của bản làng.
Nhờ sự đồng thuận của người dân, nhiều phong tục đẹp, làn điệu hát then, nghề thủ công truyền thống và các món ăn địa phương đã được khôi phục, trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn mà vẫn giữ được giá trị nguyên gốc.
Điều tạo nên sức sống lâu dài của các bản làng du lịch ở vùng Đông Bắc chính là sự tham gia chủ động của cộng đồng. Người dân không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, đặc biệt còn trực tiếp hướng dẫn du khách dệt thổ cẩm, chế biến món ăn truyền thống, đi bộ khám phá rừng, tham gia lễ hội hay thưởng thức các chương trình văn nghệ dân gian. Những trải nghiệm ấy giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa của cư dân địa phương.
Đá tại Khuổi Ky có mặt ở khắp mọi nơi, không chỉ để xây nhà mà còn để làm vật dụng hằng ngày trong gia đình như cối xay, bếp lò hay làm hàng rào, đập nước… Theo Tiến sĩ Tạ Quang Tuấn (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) chia sẻ: Xu hướng du lịch hiện nay đang chuyển mạnh từ tham quan đơn thuần sang trải nghiệm văn hóa và lối sống địa phương. Đây chính là lợi thế lớn của vùng Đông Bắc, nơi vẫn còn nhiều bản làng bảo tồn được cấu trúc truyền thống, hệ sinh thái tự nhiên và các giá trị văn hóa đặc sắc.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Nếu phát triển thiếu quy hoạch, các bản làng có thể đối mặt với nguy cơ bê tông hóa, thương mại hóa lễ hội, ô nhiễm môi trường và mai một bản sắc. Vì vậy, nhiều chuyên gia nghiên cứu về văn hóa dân tộc, du lịch cho rằng cần tiếp tục lấy cộng đồng làm trung tâm, xây dựng các mô hình du lịch xanh, hạn chế tác động đến cảnh quan và tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý, khai thác du lịch.
Thực tế tại nhiều bản làng vùng Đông Bắc cho thấy, khi người dân nhận thức được rằng chính bản sắc văn hóa là tài sản quý giá nhất, họ sẽ chủ động bảo vệ nhà cổ, tiếng nói dân tộc, trang phục truyền thống, nghề thủ công và các nghi lễ cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế ổn định và góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào.
Và vì vậy, khi đến thăm những bản làng đẹp nhất vùng Đông Bắc hôm nay không chỉ là hành trình khám phá thiên nhiên, đặc biệt còn là dịp cảm nhận chiều sâu văn hóa của các dân tộc thiểu số Việt Nam. Đến đây, du khách sẽ nhận ra rằng giá trị lớn nhất của du lịch cộng đồng không nằm ở những công trình hiện đại, mà ở khả năng gìn giữ hồn cốt văn hóa các dân tộc và biến di sản văn hóa dân tộc thiểu số thành động lực phát triển bền vững cho hôm nay và mai sau…/.
