Ba phong cách kiến trúc trong dinh thự họ Vương

Dinh thự tọa lạc tại thung lũng Sà Phìn (nay là tỉnh Tuyên Quang), từng là nơi sinh sống và làm việc của cha con “Vua Mèo” Vương Chính Đức và Vương Chí Sình. Công trình được xây dựng khoảng từ năm 1898-1903, với tổng diện tích khuôn viên gần 3.000m² và tổng chi phí lên tới 15 vạn đồng bạc trắng Đông Dương, một con số khổng lồ vào thời điểm đó. Việc lựa chọn địa điểm xây dựng đã được tính toán kỹ lưỡng theo thuật phong thủy. Thung lũng Sà Phìn được chọn vì có khối đất nổi lên hình mai con rùa, sau lưng là dãy núi hình ghế tựa, tượng trưng cho sự giàu sang phú quý và quyền lực bền vững.

Kiến trúc dinh thự họ Vương là sự kết hợp độc đáo, hài hòa của ba phong cách: Vân Nam (Trung Quốc), Pháp và kỹ thuật xếp đá đặc trưng của người Mông. Nhìn từ bên ngoài, dinh thự như một pháo đài kiên cố, với hệ thống tường rào đá cao bao bọc xung quanh. Tổng thể công trình có 4 nhà ngang, 6 nhà dọc, chia thành tiền dinh, trung dinh và hậu dinh với tổng cộng 64 phòng. Nét kiến trúc Mông - Vân Nam (Trung Quốc) thể hiện rõ qua kết cấu tường trình bằng đất và đá, mái ngói âm dương, cùng với những họa tiết chạm khắc tinh xảo trên gỗ và đá hình rồng, phượng, dơi. Dấu ấn kiến trúc Pháp trong dinh thự là sự xuất hiện của các chi tiết kiến trúc phương Tây như: cửa sổ chớp kính, lò sưởi và bồn tắm bằng đá, cho thấy sự giao thoa văn hóa thời bấy giờ.

Đặc điểm kiến trúc của dinh thự chú trọng đến yếu tố phòng thủ, với các lô cốt, hệ thống tường đá dày và kết cấu nhà trong thấp ngoài cao, giúp bảo vệ gia tộc họ Vương đứng vững qua nhiều biến động lịch sử. Xung quanh nhà Vương có hai vòng tường thành đá cao khoảng 3m, với các lỗ châu mai phòng thủ. Tường thành được xây từ những phiến đá xếp khít nhau, tạo thành vòng tròn bao quanh khuôn viên là nét đặc trưng trong văn hóa người Mông ở tỉnh Tuyên Quang. Mái lợp ngói âm dương, chạm khắc nhiều hoa văn.

Cổng nhà uốn cong, trang trí cánh dơi biểu tượng chữ “Phúc”. Mái gỗ chạm khắc tinh xảo với hoa văn đa dạng. Sau gần 100 năm, những chi tiết đục đẽo thanh mảnh vẫn nguyên vẹn. Kỹ thuật chế tác đá thể hiện trong nhiều chi tiết của dinh thự. Hình quả anh túc được đặt làm chân cột và treo trang trí khắp nơi. Đây là điểm đặc biệt của dinh thự Vua Mèo.

Tương truyền, những thợ giỏi nhất ở Vân Nam (Trung Quốc) đã dùng bạc trắng mài bóng chân cột nhà, tạo màu đồng thau như quả anh túc khô. Nhà Vương xây bằng đá xanh, gỗ thông, ngói đất nung. Nhà xây cao dần từ ngoài vào trong, tính đến khu hậu dinh đã cao hơn cổng chính vào nhà khoảng 10m. Giữa các gian nhà là những sân rộng, được lát đá phiến. Theo tính toán của chủ nhà Vương Chính Đức, cấp nhà đầu tiên dành để tiếp dòng họ, quân dân địa phương. Cấp nhà thứ 2 là nơi ở của 3 bà vợ, con cái, người hầu. Cấp nhà thứ 3 là phòng nghỉ và bàn công việc của Vua Mèo.

Trải qua hơn một thế kỷ, dinh thự họ Vương vẫn sừng sững giữa cao nguyên đá, trở thành một chứng tích lịch sử quan trọng. Đặc biệt, nơi đây còn gắn liền với người con thứ hai của Vương Chính Đức là ông Vương Chí Sình. Ông là người có tinh thần yêu nước, đã đi theo con đường cách mạng, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng và sau này trở thành đại biểu Quốc hội Việt Nam Dân chủ cộng hòa khóa I và II, cũng như Chủ tịch đầu tiên của huyện Đồng Văn sau Cách mạng Tháng Tám. Mộ của ông Vương Chí Sình hiện nay nằm ngay trước dinh thự.

Đến thăm dinh thự họ Vương, du khách không chỉ chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc vĩ đại mà còn được lắng nghe những câu chuyện lịch sử hào hùng về một dòng họ đã góp phần to lớn vào công cuộc bảo vệ và xây dựng vùng biên cương Tổ quốc. Dinh thự họ Vương xứng đáng là điểm đến không thể bỏ qua, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, làm phong phú thêm hành trình khám phá cao nguyên đá Đồng Văn.