Tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long (đường Hoàng Diệu, Hà Nội), phòng trưng bày “Báu vật Hoàng cung Thăng Long” là không gian trưng bày chuyên đề, phản ánh rõ cấu trúc quyền lực của nhà nước phong kiến thông qua hệ thống hiện vật khảo cổ. Cách thức tổ chức không gian trưng bày với bố cục chặt chẽ, ánh sáng tiết chế không chỉ phục vụ mục đích thẩm mỹ mà còn góp phần làm nổi bật giá trị tư liệu của hiện vật. Hệ thống đồ gốm, vật liệu kiến trúc trang trí như thạp gốm, đĩa men hoa nâu, ngói đầu đao hình rồng… cung cấp căn cứ khoa học để nhận diện tổ chức hoàng cung, trật tự nghi lễ và tư duy quản trị của các vương triều. Đáng chú ý, chiếc bình gốm có nắp, phủ men xanh lục, khắc nổi hình rồng là tư liệu tiêu biểu phản ánh biểu tượng quyền lực gắn với vương triều Lý - Trần.
Bên cạnh đó, nhóm hiện vật kiến trúc như ngói đầu đao, ngói ống phủ men xanh lục sẫm từng trang trí trên mái cung điện cũng để lại ấn tượng mạnh. Trên nhiều mảnh ngói, các họa tiết cánh sen, rồng uốn lượn, mây cuộn hiện lên rõ nét, đạt đến độ chuẩn mực về thẩm mỹ, phản ánh trình độ nghệ thuật phát triển rực rỡ, đặc biệt dưới triều Lý.
Nổi bật trong không gian trưng bày là chiếc chậu gốm men trắng thời Lý (thế kỷ XI-XII), gây ấn tượng bởi dáng trụ vững chãi, thân tròn cân xứng và phần chân đế trổ thủng hoa văn cúc dây tinh vi. Lớp men trắng mịn, phủ đều, toát lên vẻ thanh nhã đặc trưng của dòng gốm cung đình thời kỳ này. Họa tiết cúc dây mềm mại không chỉ mang giá trị trang trí mà còn hàm chứa tư tưởng về sự hài hòa, trường tồn, những quan niệm thẩm mỹ gắn liền với tinh thần thời đại.
Nắp hộp men xanh lục thời Lý được tìm thấy tại khu di tích Hoàng thành Thăng LongMỹ thuật cung đình thời Lý - Trần chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo, thể hiện qua mô-típ hoa sen, cúc dây, mây lành và bố cục hài hòa. Sự kết hợp giữa quyền lực vương triều và tinh thần từ bi tạo nên phong cách uy nghiêm, nhân văn.
Việc khai quật và trưng bày các báu vật Hoàng thành Thăng Long không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản, mà còn tạo nền tảng khoa học quan trọng cho nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam đương đại.
Theo PGS.TS Tống Trung Tín, nguyên Viện trưởng Viện Khảo cổ học cho biết: các di tích và hiện vật Hoàng thành Thăng Long là hệ thống tư liệu vật chất hiếm hoi phản ánh liên tục sự phát triển của một kinh đô trong suốt hơn một thiên niên kỷ, cho phép giới nghiên cứu xác lập niên đại, nhận diện mặt bằng kiến trúc và làm rõ tính kế thừa giữa các triều đại Lý - Trần - Lê.
Từ góc độ lịch sử học, GS.TS Phan Huy Lê từng nhấn mạnh: những phát hiện khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long đã góp phần bổ sung và hiệu chỉnh nhiều nhận thức trước đây vốn chỉ dựa trên sử liệu chữ viết, qua đó giúp lịch sử Thăng Long - Hà Nội được nhìn nhận một cách toàn diện, khoa học và khách quan hơn.
TS Nguyễn Văn Sơn (Cục Di sản văn hóa), cho biết: các hiện vật gốm sứ, vật liệu kiến trúc và đồ dùng cung đình được trưng bày hiện nay còn là nguồn tư liệu quý cho nghiên cứu liên ngành, từ mỹ thuật học, kiến trúc học đến bảo tồn di sản, đồng thời là cơ sở để phục dựng không gian hoàng cung và phục vụ công tác giáo dục lịch sử cho cộng đồng.
Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa khoa học đối với giới nghiên cứu, giá trị của việc khai quật và trưng bày các báu vật Hoàng thành Thăng Long mà còn thể hiện rõ khả năng truyền tải tri thức đến thế hệ trẻ, những người tiếp nhận di sản không chỉ bằng tri thức sách vở mà bằng trải nghiệm trực tiếp.
