Đổng Thành Danh miệt mài nghiên cứu, sưu tầm và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, góp phần gìn giữ và phát huy di sản văn hóa ChămTrăn trở với di sản
Tốt nghiệp Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2015, Đổng Thành Danh lựa chọn gắn bó với con đường nghiên cứu văn hóa Chăm. Giai đoạn 2016-2025, anh công tác tại Trung tâm Nghiên cứu văn hóa Chăm. Năm 2022, anh hoàn thành chương trình thạc sĩ Lịch sử tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế.
Những năm tháng nghiên cứu đã đưa anh đến nhiều làng Chăm, gặp gỡ nghệ nhân, chức sắc và các gia đình, dòng họ đang lưu giữ những di sản quý. Qua từng chuyến điền dã, anh nhận thấy không ít giá trị văn hóa vẫn tồn tại trong đời sống cộng đồng nhưng chưa được ghi chép, hệ thống hóa đầy đủ. Một số tư liệu quý được cất giữ trong điều kiện thiếu bảo quản; nhiều bài nhạc lễ, trường ca chỉ còn được lưu truyền qua trí nhớ của những người thực hành.
Có lần, khi tiếp cận các bộ thư tịch cổ được cất giữ trong giỏ đan, hộp gỗ tại nhà dân, anh chứng kiến nhiều trang giấy đã mục rỗng, thậm chí rã thành bụi mịn do tác động của thời tiết và côn trùng. Với âm nhạc truyền thống, những bài hát lễ từng kéo dài 15-30 phút nay có khi chỉ còn được trình bày trong 1-2 phút. Những thực tế ấy khiến anh càng nhận thức rõ tính cấp thiết của việc ghi chép, lưu giữ và trao truyền di sản.
Đổng Thành Danh nghiên cứu, tìm giải pháp bảo tồn thư tịch cổ của người ChămGìn giữ tiếng nhạc, lời ca và thư tịch cổ
Một trong những hướng nghiên cứu được Đổng Thành Danh dành nhiều tâm sức là sưu tầm, ghi âm, ghi hình các loại hình âm nhạc và diễn xướng truyền thống. Với văn hóa Chăm, âm nhạc không chỉ là phương thức biểu đạt nghệ thuật mà còn gắn bó mật thiết với tín ngưỡng, nghi lễ và đời sống tinh thần cộng đồng.
Từ nhận thức đó, anh đã thu âm, ghi hình hơn 100 bài nhạc lễ Chăm gắn với các chức sắc Kadhar, Mưduen cùng những bài bản tiết tấu của trống Ginang. Anh cũng phối hợp với các cộng sự ghi hình nghệ nhân diễn xướng trường ca Ariya, thực hiện phiên âm và đưa tư liệu lên các nền tảng số.
Công việc không đơn thuần là ghi lại âm thanh hay hình ảnh. Mỗi bài nhạc lễ, mỗi trường ca đều có cách thể hiện, nhịp điệu và bối cảnh văn hóa riêng. Vì vậy, người nghiên cứu phải tìm hiểu kỹ nội dung, gặp gỡ người thực hành, ghi nhận đầy đủ quá trình diễn xướng để bảo đảm tư liệu lưu giữ phản ánh đúng giá trị của di sản. Những bản ghi hôm nay sẽ là nguồn tham khảo quan trọng cho nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ trẻ nghe lại, tìm hiểu và tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Song song với di sản truyền khẩu, Đổng Thành Danh còn dành nhiều thời gian khảo sát các nguồn thư tịch cổ Chăm. Đây là kho tư liệu quý phản ánh lịch sử, tín ngưỡng, phong tục và đời sống xã hội qua nhiều thời kỳ. Tuy nhiên, phần lớn tài liệu vẫn được lưu giữ phân tán trong các gia đình, dòng họ, với chất liệu giấy bản, giấy craft hoặc lá buông dễ bị hư hỏng theo thời gian.
Đổng Thành Danh gặp gỡ các chức sắc tìm hiểu hiện trạng những bộ sưu tập tư liệu cổ Trong những năm 2017-2018, anh đến nhiều làng Chăm, gặp gỡ các gia đình, dòng họ để kiểm kê, tìm hiểu hiện trạng những bộ sưu tập tư liệu cổ. Từ năm 2022-2025, anh tiếp tục tham gia số hóa tài liệu bằng phương pháp quét, chụp độ phân giải cao, kết hợp phiên âm và dịch nghĩa. Kết quả, hơn 200 bộ tài liệu với khoảng 3.000 trang thư tịch cổ Chăm được số hóa.
Đáng chú ý, quá trình này không chỉ hướng đến việc lưu trữ dữ liệu mà còn góp phần kết nối nguồn tư liệu do cộng đồng gìn giữ với hoạt động nghiên cứu chuyên sâu. Việc hỗ trợ các gia đình bảo quản thư tịch, từng bước xây dựng nguồn tư liệu phục vụ tra cứu cũng thể hiện cách tiếp cận tôn trọng vai trò của chủ thể văn hóa. Bởi với anh, di sản trước hết thuộc về cộng đồng đã sáng tạo, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đưa văn khắc Champa vào không gian số
Một hướng nghiên cứu khác mà Đổng Thành Danh theo đuổi là khảo sát, ghi chép và số hóa văn khắc Champa trên bia đá. Những dòng chữ cổ còn lại tại các di tích là nguồn sử liệu quan trọng giúp tìm hiểu lịch sử, ngôn ngữ, thể chế và đời sống của cư dân Champa xưa. Tuy nhiên, nhiều bia ký đã bị phong hóa, bào mòn hoặc nằm tại những địa điểm có địa hình hiểm trở, gây khó khăn cho việc tiếp cận và nhận diện văn bản.
Bên cạnh phương pháp nghiên cứu truyền thống, anh còn ứng dụng công nghệ quét 3D để tái tạo hình dạng bia đá, xây dựng mô hình tương tác 360 độ và triển khai tư liệu thực tế ảo VR360 tại một số điểm di tích tiêu biểu. Các mô hình số cho phép quan sát hiện vật từ nhiều góc độ, điều chỉnh ánh sáng nhằm hỗ trợ nhận diện những nét chữ khó đọc, đồng thời hạn chế việc phải thường xuyên tác động trực tiếp lên hiện vật.
Đổng Thành Danh cùng các chuyên gia khảo sát hiện trạng thư tịch cổ tại nhà chức sắc Chăm, góp phần gìn giữ, bảo tồn, di sảnSự kết hợp giữa khảo sát thực địa và công nghệ hiện đại mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu văn khắc Champa. Những dữ liệu được lưu giữ không chỉ phục vụ công tác bảo tồn mà còn tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu tiếp tục đối chiếu, giải mã những nội dung lịch sử.
Với Đổng Thành Danh, mỗi trang thư tịch được số hóa hay mỗi dòng văn khắc được tái hiện đều là một phần ký ức văn hóa được gìn giữ. Sự bền bỉ của người làm nghiên cứu cùng khát vọng đưa tri thức truyền thống đến gần hơn với công chúng đang góp phần nối dài mạch nguồn văn hóa Chăm, để những giá trị mà cha ông để lại không chỉ được lưu giữ mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và mai sau./.