Người lao động xã Hùng Sơn - xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đặc biệt khó khăn của thành phố Đà Nẵng đăng ký nhu cầu học nghềThực tế cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến sinh kế của nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số còn thiếu ổn định là do trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và thị trường. Phần lớn lao động vẫn tập trung trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp, phương thức sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm truyền thống, khả năng tiếp cận công nghệ và chuyển đổi nghề nghiệp còn hạn chế. Trong khi đó, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và du lịch đang mở ra những cơ hội việc làm mới ngay trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Bởi vậy, đào tạo nghề không đơn thuần là trang bị kỹ năng để người lao động có thể tìm kiếm việc làm. Quan trọng hơn, đó là quá trình chuyển biến từ lao động chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang lao động có kiến thức, kỹ thuật và có khả năng thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế. Nói cách khác là chuyển sang tạo dựng năng lực để đồng bào dân tộc thiểu số tự chủ, tự vươn lên và phát triển bền vững.
Nhận thức rõ tầm quan trọng và vai trò của công tác đào tạo nghề, Đảng và Nhà nước đã dành nhiều nguồn lực để triển khai các chính sách phát triển giáo dục nghề nghiệp, giải quyết việc làm cho người lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Giai đoạn 2021-2025, Tiểu dự án 3 thuộc Dự án 5, Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã hỗ trợ 1.901 mô hình đào tạo nghề với 115.575 người lao động tham gia. Có 5.385 người lao động được hỗ trợ tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ và hoàn thiện thủ tục đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; 37.718 người được hỗ trợ giới thiệu, tư vấn về cơ hội đi làm việc ở nước ngoài. Đồng thời, 8.424 cán bộ làm công tác đưa người lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài và tuyên truyền viên cơ sở các cấp được hỗ trợ nâng cao năng lực.
Những con số này cho thấy phạm vi tiếp cận chính sách ngày càng được mở rộng. Đào tạo nghề đã được triển khai thông qua nhiều mô hình, gắn với nhu cầu lao động tại địa phương và cả cơ hội việc làm ngoài nước. Đặc biệt, việc kết hợp giữa đào tạo kỹ năng nghề với ngoại ngữ, tư vấn và hỗ trợ thủ tục đi làm việc ở nước ngoài cho thấy chính sách đã không dừng lại ở khâu đào tạo mà quan tâm đến cả quá trình tìm kiếm việc làm.
Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, và hiện nay đã được hợp nhất với một số Chương trình MTQG khác thành Chương trình MTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 theo Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội tiếp tục khẳng định vai trò của phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ tạo việc làm bền vững.
30 học viên là lao động người dân tộc thiểu số ở xã Ia Pa, tỉnh Gia được nhận chứng chỉ hoàn thành lớp học nghề “Trồng lúa năng suất cao” Tại Hợp phần thứ nhất, Nội dung thành phần 04 về phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ tạo việc làm bền vững, Chương trình đặt ra mục tiêu chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn theo hướng tăng dần tỷ lệ lao động trong các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, du lịch và dịch vụ. Hằng năm, phấn đấu thu hút 3% lao động chuyển sang các ngành, nghề này; đồng thời, có 40% lao động người dân tộc thiểu số biết làm các ngành nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, du lịch và dịch vụ.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Chương trình xác định chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao chất lượng lao động ngành nông nghiệp, hướng tới hình thành đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, có tri thức và tay nghề cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp thông minh, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tập trung ưu tiên cho lao động trên địa bàn các xã, thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo.
Cùng với đó là đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, gồm các trường cao đẳng, trung cấp, trung học nghề, trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tham gia đào tạo nghề theo hướng hiện đại, chuẩn hóa và số hóa để đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề tại chỗ, tập trung, ưu tiên hỗ trợ đầu tư trên địa bàn các xã, thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo. Đặc biệt, Chương trình nhấn mạnh việc phát triển giáo dục nghề nghiệp; đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề cho lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường lao động nhằm thúc đẩy việc làm, khởi nghiệp cho lao động nông thôn.
Đối với các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù, tại Nội dung thành phần 04 thuộc Hợp phần 2 trong Chương trình MTQG còn đặt mục tiêu phấn đấu tăng 30% tỷ lệ người lao động biết nghề, sống bằng nghề được đào tạo. Đây là một chỉ tiêu rất đáng chú ý, bởi đã nhấn mạnh mối quan hệ giữa kiến thức nghề nghiệp và khả năng duy trì sinh kế thực tế cho các dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù.
UBND xã Tam Thái, tỉnh Nghệ An khai giảng lớp đào tạo nghề trồng Mét (còn gọi là cây luồng) cho 30 lao động bản Na Tổng, bằng kinh phí của Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 kéo dài sang năm 2026, giúp học viên nâng cao kỹ năng sản xuất, lựa chọn hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.Có thể thấy, định hướng công tác đào tạo nghề trong giai đoạn 2026-2030 tại Chương trình đã hướng đến một cấu trúc phát triển nguồn nhân lực toàn diện, từ nâng cao chất lượng đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất, chuyển dịch cơ cấu lao động đến kết nối thị trường và tạo việc làm. Đáng chú ý, việc đặt đào tạo nghề trong tổng thể phát triển kinh tế nông thôn, cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển các ngành dịch vụ cho thấy tư duy chính sách đang chuyển dần từ hỗ trợ đơn lẻ sang tạo dựng hệ sinh thái sinh kế.
Để chính sách đào tạo nghề trong Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 tiếp tục được triển khai trong thực tiễn và thực sự phát huy hiệu quả, mỗi địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần khảo sát, đánh giá cụ thể tiềm năng kinh tế, lợi thế sản xuất, nhu cầu tuyển dụng và khả năng phát triển ngành nghề để xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp.
Với những địa bàn có thế mạnh về nông nghiệp, cần ưu tiên đào tạo các nghề gắn với sản xuất hàng hóa, chăn nuôi an toàn, chế biến nông sản, quản lý chất lượng và ứng dụng công nghệ. Những địa phương có tiềm năng du lịch cần chú trọng đào tạo nghiệp vụ lưu trú, chế biến ẩm thực, hướng dẫn du lịch, quản trị dịch vụ và kỹ năng quảng bá trên nền tảng số. Đối với các vùng có điều kiện phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, cần tăng cường đào tạo nghề kỹ thuật, nghề thủ công có khả năng tạo ra sản phẩm hàng hóa và tham gia chuỗi cung ứng.
Doanh nghiệp và hợp tác xã cần trở thành đối tác của các cơ sở đào tạo, tham gia từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đào tạo đến tổ chức thực hành và tuyển dụng. Các địa phương cần khuyến khích mô hình doanh nghiệp đào tạo theo đơn đặt hàng, đào tạo tại nơi sản xuất, gắn kết quả học nghề với cơ hội việc làm cụ thể. Đối với lao động tự tạo việc làm, chính sách đào tạo cần được kết nối với hỗ trợ vốn tín dụng, tư vấn sản xuất, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Một yêu cầu không kém phần quan trọng là bảo đảm tính phù hợp về văn hóa, điều kiện sống và khả năng tiếp cận của người học. Chương trình đào tạo cần linh hoạt về thời gian, địa điểm, phương pháp truyền đạt; chú trọng thực hành, dễ hiểu, dễ áp dụng. Đặc biệt, cần quan tâm đến lao động nữ, thanh niên dân tộc thiểu số, người nghèo và các nhóm dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù, để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động.
Muốn phát triển bền vững vùng đồngbào dân tộc thiểu số và miền núi cần khơi dậy và phát huy năng lực của chính người dân, giúp họ có kiến thức,kỹ năng và điều kiện để tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế. Vì vậy, đầu tư cho đào tạo nghề bằng nguồn lực của Chương trình MTQG hôm nay chính là đầu tư cho năng lực tự chủ vươn lên của đồng bào các dân tộc thiểu số trong tương lai.