Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ngọc Côn giới thiệu mô hình “Chuyển đổi số trong tuyên truyền, phổ biến, giáo dục cho nhân dân khu vực biên giới” tại xóm Giộc Sâu, xã Đình Phong, tỉnh Cao BằngPháp luật phải đến được với người dân
Pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu lực cao khi được người dân biết đến, hiểu đúng và tự giác thực hiện. Vì vậy, phổ biến, giáo dục pháp luật không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền mà còn là một bộ phận quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, ý nghĩa của công tác này ngày càng trở nên quan trọng. Do điều kiện kinh tế - xã hội, địa bàn cư trú, sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục và khả năng tiếp cận thông tin hạn chế đã khiến một bộ phận người dân còn gặp khó khăn trong việc tìm hiểu, nắm bắt các quy định pháp luật. Trong khi đó, đời sống của đồng bào ngày càng gắn với nhiều lĩnh vực được điều chỉnh trực tiếp bởi pháp luật như đất đai, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, tín ngưỡng, tôn giáo, bảo vệ rừng, lao động, việc làm, thực hiện các chính sách an sinh xã hội...
Khi thiếu thông tin pháp luật, người dân có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền lợi chính đáng, thậm chí trở thành đối tượng dễ bị lợi dụng hoặc chịu thiệt thòi trong các tranh chấp, giao dịch và quan hệ xã hội. Ngược lại, khi hiểu rõ quy định pháp luật sẽ giúp người dân chủ động tiếp cận, giám sát và thụ hưởng đúng những quyền lợi mà Nhà nước dành cho mình.
Ở chiều sâu hơn, phổ biến giáo dục pháp luật còn góp phần điều chỉnh những tập quán không còn phù hợp, xây dựng nếp sống văn minh và củng cố đoàn kết cộng đồng. Phong tục, tập quán tốt đẹp được tôn trọng, bảo tồn; những tập quán xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân được nhận diện, từng bước loại bỏ khỏi đời sống.
Nhận thức rõ vai trò của phổ biến giáo dục pháp luật trong thực hiện chính sách dân tộc, Chính phủ đã đưa nội dung này thành một chính sách cụ thể, được quy định tại Điều 18 Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14/01/2011 về công tác dân tộc.
Nghị định đặt ra trách nhiệm cho hệ thống chính trị trong việc xây dựng và thực hiện các chương trình, đề án phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý phù hợp với từng đối tượng và địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời yêu cầu sử dụng hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng, đa dạng hóa hình thức phổ biến giáo dục pháp luật phù hợp với phong tục, tập quán của đồng bào, để mỗi người, dù sinh sống ở bất kỳ nơi nào, thuộc thành phần dân tộc nào cũng đều có khả năng tiếp nhận và hiểu được những quy định của pháp luật.
Hội thi tìm hiểu pháp luật về giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh HòaKết quả thực hiện Nghị định số 05/NĐ-CP trong giai đoạn 2021-2025 cho thấy công tác phổ biến giáo dục pháp luật đã có sự chuyển biến mạnh mẽ về quy mô, hình thức và phương thức tổ chức. Hoạt động tuyên truyền không còn bó hẹp trong các hội nghị trực tiếp mà được mở rộng thông qua truyền hình, phát thanh, tài liệu song ngữ, mạng xã hội và các mô hình dựa vào cộng đồng.
Nổi bật nhất là thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong giai đoạn 2021-2025, các cấp, các ngành đã xây dựng, phát hành 1.098.284 các loại ấn phẩm phổ biến, giáo dục pháp luật và tuyên truyền, vận động đồng bào; tổ chức 3.856 hoạt động tập huấn, hội nghị, hội thảo, hội thi bằng các hình thức phù hợp với vùng miền, địa phương cấp huyện, tỉnh, khu vực và toàn quốc, nói chuyện chuyên đề với 501.523 lượt người tham gia; cung cấp 61.782 ấn phẩm báo, tạp chí cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn; phát hành 40.971 sản phẩm thông tin đối ngoại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi...
Đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, ven biển, hải đảo và các khu vực khó khăn, phổ biến giáo dục pháp luật được triển khai qua tài liệu tiếng dân tộc, sổ tay, đĩa CD, phát thanh, truyền hình, phổ biến trực tiếp và lồng ghép trong hoạt động tôn giáo, văn hóa truyền thống. Nhiều mô hình thực tiễn được áp dụng hiệu quả như chương trình phát thanh bằng 13 thứ tiếng dân tộc thiểu số trên Đài Tiếng nói Việt Nam, câu lạc bộ phụ nữ dân tộc thiểu số với pháp luật, tổ tuyên truyền, sách nói pháp luật cho người dân tộc thiểu số, tổ tự quản pháp luật tại cộng đồng. Đồng thời, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật được bồi dưỡng kỹ năng và duy trì chuyên mục “Phổ biến giáo dục pháp luật vùng dân tộc thiểu số và miền núi” trên Cổng thông tin điện tử phổ cập giáo dục pháp luật quốc gia, cung cấp tài liệu và thông tin kịp thời cho người dân...
Trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số, việc biên soạn tài liệu song ngữ có ý nghĩa thiết thực, bởi ngôn ngữ là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận pháp luật. Khi các quy định được giải thích bằng tiếng dân tộc, thể hiện trong những cuốn sổ tay, tài liệu một cách ngắn gọn, gần gũi, đồng bào dân tộc thiểu số sẽ dễ tiếp nhận và ghi nhớ, từ đó thực hiện tốt hơn.
Cùng với đà phát triển mạnh mẽ của Internet, sự phát triển của môi trường truyền thông số cũng mở ra thêm không gian phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh khoảng 96.534 tin, bài trên báo chí, tạp chí và cổng thông tin điện tử, các địa phương còn đăng tải 247.586 tin, bài, chương trình trên mạng xã hội, trong đó có trên 2.800 nội dung bằng tiếng dân tộc thiểu số, giúp bà con có thêm nhiều kênh để tìm kiếm, tìm hiểu thông tin về lĩnh vực pháp luật mà mình quan tâm.
Đây là sự thay đổi rất quan trọng, nhất là đối với thế hệ trẻ dân tộc thiểu số, những người ngày càng sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội trong học tập, lao động, giao tiếp. Các nội dung pháp luật được thể hiện dưới dạng video, tình huống thực tế, chương trình hỏi đáp hoặc cuộc thi trực tuyến giúp việc tiếp nhận thông tin sinh động, dễ nhớ hơn.
Xã Long Hà, tỉnh Đồng Nai (nay là thành phố Đồng Nai) tổ chức hội thi tìm hiểu pháp luật về công tác dân tộc, trọng tâm là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 Gắn phổ biến giáo dục pháp luật với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia
Phổ biến giáo dục pháp luật có mối quan hệ trực tiếp với hiệu quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (hiện nay là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 theo Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội). Mối liên hệ này được thể hiện rõ trong cả hai giai đoạn, Chương trình mục tiêu quốc gia đều có nội dung về phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý và tuyên truyền, vận động đồng bào.
Sở dĩ vậy là do thông qua hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật, người dân được cung cấp thông tin về mục tiêu, nội dung, đối tượng, điều kiện và quy trình thực hiện các chính sách hỗ trợ; từ đó hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, chủ động tham gia lựa chọn, tổ chức thực hiện và giám sát các dự án tại địa phương. Tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật cũng góp phần hạn chế tình trạng thụ động, trông chờ hoặc hiểu chưa đầy đủ về chính sách; phòng ngừa sai phạm, bảo đảm nguồn lực của Chương trình được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch.
Vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, công tác phổ biến giáo dục pháp luật sẽ là một hoạt động có tính xuyên suốt trong toàn bộ quá trình triển khai, tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, theo phương châm: đi trước để giải thích chính sách, đi cùng để hướng dẫn thực hiện và đi sau để góp phần tham gia tổng kết đánh giá hiệu quả Chương trình.
Hiệu quả của công tác phổ biến giáo dục pháp luật sẽ được đánh giá từ mức độ người dân hiểu biết và tự giác chấp hành các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của mình, khả năng tham gia vào quá trình kiểm tra, giám sát thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, từ đó góp phần chuyển hóa nguồn lực đầu tư của Nhà nước thành kết quả phát triển cụ thể và bền vững trong cộng đồng.