Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Đừng để tuổi thơ khép lại sau những cuộc hôn nhân sớm

Xuân Hòa - 12:13, 20/11/2026

(DTTG) - Giữa thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, khi tri thức và cơ hội học tập ngày càng rộng mở, ở một số buôn làng vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn những đứa trẻ phải sớm rời ghế nhà trường, bước vào cuộc sống hôn nhân khi chưa đủ tuổi trưởng thành. Đằng sau những cuộc kết hôn sớm là vòng luẩn quẩn của nghèo khó, thất học và những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ.

2 chị em ruột ở buôn Choah, xã Nam Đà đều lấy chồng lúc 16 tuổi
2 chị em ruột ở buôn Choah, xã Nam Đà đều lấy chồng lúc 16 tuổi

Tảo hôn và những vòng luẩn quẩn của nghèo khó, thất học

Nơi đầu nguồn dòng Krông Nô hiền hòa, tại buôn Choah, xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng, H’Nhi (tên nhân vật đã thay đổi) đang học lớp 9 thì nảy sinh tình cảm với bạn cùng lớp, sau đó nghỉ học và sống chung như vợ chồng. Gặp em trong ngôi nhà được cha mẹ nhường lại trước khi chuyển đi nơi khác sinh sống, qua trò chuyện, em chỉ ngắn gọn: “Lỡ yêu rồi...”.

Chồng em cũng đang ở độ tuổi còn rất trẻ, hiện đi hái cà phê thuê; còn em ở nhà trông trẻ để kiếm thêm thu nhập. Hàng xóm của em là chị gái H’Linh (tên nhân vật đã thay đổi), người lấy chồng từ năm 16 tuổi, sinh liền bốn người con. Nay, khi con đầu lòng mới 17 tuổi đã nghỉ học, đi làm rẫy, chị lại đứng trước nguy cơ sớm trở thành bà nội.

H’Linh ngậm ngùi: “Mình học hết lớp 4 rồi nghỉ lấy chồng. Hồi đó, cha mẹ nghèo nên ở nhà làm rẫy. Căn nhà này được Nhà nước hỗ trợ xây dựng, nhưng cuộc sống vẫn khó khăn, hai vợ chồng phải đi làm thuê, thu nhập bấp bênh. Mình cũng lo lắng cho em, cho các con sau này khổ, nhưng chẳng biết làm sao...”.

Cô giáo mầm non H’a Bya, dân tộc Ê Đê, trò chuyện, tuyên truyền, vận động thanh thiếu niên không kết hôn sớm
Cô giáo mầm non H’a Bya, dân tộc Ê Đê, trò chuyện, tuyên truyền, vận động thanh thiếu niên không kết hôn sớm

Không chỉ ở xóm nhỏ của người Ê Đê tại buôn Choah, tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng, thậm chí từ khi mới học lớp 4, vẫn là nỗi trăn trở tại một số buôn làng. Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ rời ghế nhà trường, để rồi không ít em sớm bước vào cuộc sống hôn nhân khi chưa đủ trưởng thành.

Cô giáo mầm non H’Na Bya ở xã Nam Đà thường xuyên đến từng nhà vận động phụ huynh đưa con em trở lại trường. Khi phát hiện các trường hợp kết hôn sớm, cô tìm cách khuyên nhủ, tư vấn, mong các em biết cân nhắc và chưa vội sinh con khi điều kiện kinh tế, kiến thức và sức khỏe chưa bảo đảm. Tuy nhiên, những lời khuyên ấy không phải lúc nào cũng đủ sức ngăn các em bước vào cuộc sống gia đình quá sớm.

Để vận động học sinh, cô thường kể lại chính câu chuyện của mình. Hồi học lớp 9, cô từng có lúc muốn bỏ học. Nhưng nhìn bạn bè ngày ngày mặc áo trắng đến trường, trong khi mình phải theo gia đình lên rẫy, cô quyết tâm quay trở lại lớp. Sau khi học xong lớp 12, dù gia đình muốn cô ở nhà làm rẫy, cô vẫn cùng bạn bè đăng ký dự thi đại học. Quyết định ấy đã mở ra một hướng đi khác cho cuộc đời cô.

Câu chuyện của bản thân được cô giáo người Ê Đê chia sẻ với các em nhỏ trong buôn như một cách truyền cảm hứng, giúp các em hiểu rằng học tập có thể mở ra nhiều cơ hội, thay vì sớm lập gia đình và đối mặt với gánh nặng mưu sinh.

Một trường hợp khác khiến nhiều người xót xa là H’Mai (tên nhân vật đã thay đổi). Khi đang học lớp 10, em mang thai với một bạn nam học lớp trên. Không ai trong trường hay biết cho đến khi những thay đổi về thể chất ngày càng rõ. Em lặng lẽ nghỉ học, sống khép kín trong căn nhà cùng người thân duy nhất là bà ngoại.

Đứa trẻ vừa tròn hai tháng tuổi đã được phát hiện mắc bệnh não úng thủy. Người mẹ trẻ chỉ biết trông chờ vào sự hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân thiện nguyện. Đầu tháng 11/2026, nhờ sự chung tay của cộng đồng, em bé được đưa đến Bệnh viện Nhi đồng TP.Hồ Chí Minh điều trị, với chi phí không nhỏ.

Những câu chuyện ấy cho thấy, hệ lụy của việc kết hôn, mang thai và sinh con quá sớm không chỉ dừng lại ở việc gián đoạn học tập, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, kinh tế, tương lai của người trẻ và cả thế hệ tiếp theo.

Tảo hôn và vòng luẩn quẩn của nghèo khó, thất học

Tại một số địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng, bên cạnh tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cũng là vấn đề đáng quan tâm. Các cộng đồng Cơ Ho, Mạ, Chu Ru, M’nông, Chăm và Ê Đê có những đặc điểm văn hóa, phong tục khác nhau, song đều đang đứng trước yêu cầu vừa bảo tồn bản sắc, vừa loại bỏ những tập quán không còn phù hợp, ảnh hưởng đến sức khỏe và quyền lợi của thế hệ trẻ.

Thực tế cho thấy, áp lực kinh tế, điều kiện sống khó khăn, nhận thức pháp luật còn hạn chế là những nguyên nhân khiến một số gia đình chưa quan tâm đúng mức đến việc học tập, tương lai của con em. Thay vì động viên con tiếp tục đến trường, có phụ huynh chấp nhận hoặc thậm chí thúc đẩy việc kết hôn khi con chưa đủ tuổi.

Bên cạnh đó, sự tác động của mạng xã hội, phim ảnh và các nền tảng trực tuyến cũng đặt ra những thách thức mới. Trẻ em có thể tiếp cận thông tin về tình yêu, tình dục từ sớm nhưng lại thiếu kiến thức, kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình. Khi không được gia đình và nhà trường định hướng, các em dễ đưa ra những quyết định vượt quá khả năng nhận thức và điều kiện thực tế của bản thân.

Người mẹ trẻ kết hôn sớm, hiện phải đối mặt với nhiều khó khăn khi con nhỏ mắc bệnh não úng thủy
Người mẹ trẻ kết hôn sớm, hiện phải đối mặt với nhiều khó khăn khi con nhỏ mắc bệnh não úng thủy

Đối với hôn nhân cận huyết thống, ở một số nơi vẫn tồn tại quan niệm kết hôn giữa những người có quan hệ họ hàng gần nhưng khác họ là có thể chấp nhận được. Trong một số cộng đồng theo chế độ mẫu hệ, những quan niệm liên quan đến dòng tộc, tài sản và tập quán hôn nhân càng khiến việc thay đổi nhận thức trở nên khó khăn.

Tuy nhiên, hôn nhân cận huyết thống có thể làm tăng nguy cơ các bệnh di truyền và dị tật bẩm sinh ở trẻ. Khi những yếu tố di truyền bất lợi cùng xuất hiện ở thế hệ sau, hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng dân số mà còn tạo thêm gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên mới đủ điều kiện về độ tuổi kết hôn. Tảo hôn là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Việc phổ biến những quy định này cần được thực hiện thường xuyên, dễ hiểu, phù hợp với ngôn ngữ, phong tục và đặc điểm từng cộng đồng, để người dân không chỉ biết mà còn hiểu, tự giác chấp hành.

Đáng mừng là nhận thức của người dân về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đang từng bước thay đổi. Trải qua một thập kỷ triển khai Đề án giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống theo Quyết định số 498/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, địa phương đã chú trọng lựa chọn cách làm phù hợp với từng địa bàn, lấy cộng đồng làm trung tâm, phát huy vai trò của những Người có uy tín trong tuyên truyền, vận động.

Theo Sở Tôn giáo và Dân tộc tỉnh Lâm Đồng, nhiều năm qua, chính quyền địa phương đã phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, Người có uy tín và chức sắc tôn giáo trong việc tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh, chấp hành pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Hệ thống loa truyền thanh bằng tiếng K’Ho, M’nông, Chăm cùng hàng trăm nghìn tờ rơi song ngữ góp phần đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với người dân. Công tác tuyên truyền còn được triển khai thông qua 337 mô hình câu lạc bộ tự quản, các tổ tư vấn tại cộng đồng, kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ tảo hôn để gặp gỡ, tư vấn và vận động từ sớm.

Thống kê qua hai giai đoạn cho thấy, số vụ tảo hôn đã giảm từ 1.164 vụ xuống còn 697 vụ; tỷ lệ kết hôn cận huyết thống cũng giảm gần một nửa. Những kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu của việc kết hợp tuyên truyền pháp luật với vận động, thay đổi nhận thức trong cộng đồng.

Đưa tuyên truyền pháp luật đến gần hơn với trẻ em

Dù đã có những chuyển biến tích cực, công tác phòng, chống tảo hôn vẫn còn nhiều khó khăn. Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Thị Thu Hường, Giám đốc Sở Tôn giáo và Dân tộc tỉnh Lâm Đồng cho rằng tảo hôn không chỉ là hệ lụy của tập quán lạc hậu hay áp lực mưu sinh, mà còn liên quan đến những hạn chế trong công tác theo dõi, quản lý học sinh tại cơ sở.

Buôn Choah đầu nguồn con sông Krông Nô, thuộc xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng
Buôn Choah đầu nguồn con sông Krông Nô, thuộc xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng

Theo bà Hường, nếu nhà trường và chính quyền chỉ dừng lại ở việc vận động chung chung thì khó có thể ngăn chặn tình trạng tảo hôn từ sớm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương để phát hiện những trường hợp có nguy cơ bỏ học, kết hôn sớm, từ đó có biện pháp hỗ trợ, can thiệp phù hợp.

Từ thực tiễn ở cơ sở, nhiều giáo viên cho rằng môi trường học đường cần được xác định là một trong những tuyến đầu trong công tác phòng ngừa tảo hôn. Các tổ chức Đoàn, Đội và hoạt động ngoại khóa không nên chỉ dừng lại ở những phong trào hình thức, mà cần đi sâu vào tâm tư, tình cảm, những vấn đề các em đang gặp phải trong quá trình trưởng thành.

Những buổi sinh hoạt chuyên đề về pháp luật hôn nhân và gia đình, sức khỏe sinh sản vị thành niên, bình đẳng giới và kỹ năng tự bảo vệ cần được tổ chức thường xuyên, với cách truyền đạt gần gũi, dễ hiểu. Qua đó, giúp học sinh nhận diện những nguy cơ, hiểu quyền và trách nhiệm của bản thân, biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình, các tổ chức đoàn thể và chính quyền cơ sở để theo dõi, hỗ trợ học sinh có nguy cơ bỏ học. Những biểu hiện như nghỉ học kéo dài, sa sút trong học tập, thay đổi tâm lý hoặc hoàn cảnh gia đình khó khăn cần được quan tâm, tìm hiểu kịp thời, tránh để các em rời trường học rồi mới tìm cách vận động trở lại.

Đặc biệt, trong bối cảnh trẻ em ngày càng tiếp cận sớm với các thông tin trên không gian mạng, đội ngũ giáo viên và cán bộ tư vấn học đường cần được trang bị kiến thức, kỹ năng tư vấn tâm lý lứa tuổi và sức khỏe sinh sản vị thành niên. Thầy cô không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải là người đồng hành, giúp các em giải tỏa những băn khoăn, nhận biết hậu quả của việc quan hệ tình dục không an toàn, mang thai và kết hôn khi chưa đủ tuổi.

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng cần đổi mới theo hướng lấy người dân làm trung tâm, chú trọng đối thoại và giải thích thay vì chỉ phổ biến những quy định khô cứng. Với những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc sử dụng tiếng dân tộc, phát huy vai trò người có uy tín, già làng, trưởng thôn và chức sắc tôn giáo sẽ giúp thông điệp pháp luật đến gần hơn với từng gia đình.

Một giáo viên ở xã Nam Đà chia sẻ: “Đứa trẻ sinh ra trên nương rẫy không thể cứ lặp lại vòng luẩn quẩn bế bồng nhau qua tuổi dại khờ; cái nghèo vật chất không đáng sợ bằng cái nghèo tri thức”.

Mỗi ngày, nơi đầu nguồn dòng Krông Nô, những đứa trẻ với đôi chân còn vương bụi đỏ vẫn ríu rít gọi nhau sau buổi học. Tiếng cười hồn nhiên ấy nhắc nhở rằng, phòng, chống tảo hôn không chỉ là thực hiện một quy định pháp luật, mà còn là trách nhiệm bảo vệ quyền được học tập, được phát triển và có một tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Để không còn những đứa trẻ phải sớm rời trường học, gánh vác cuộc sống gia đình khi chưa đủ trưởng thành, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cần được thực hiện kiên trì, thực chất và đến tận từng buôn làng, từng mái nhà. Bởi chỉ khi nhận thức thay đổi, gia đình và cộng đồng cùng vào cuộc, những vòng luẩn quẩn của tảo hôn, nghèo khó và thất học mới có thể từng bước được tháo gỡ.