Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số - Kỳ vọng vào Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới

PV - 16:20, 16/11/2026

(DTTG) - Đồng bộ chính sách, rõ trách nhiệm trong giải quyết đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) là nội dung chính sách quan trọng trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG 417), nay đã được tích hợp thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi. Để mục tiêu này không tiếp tục kéo dài, việc hoàn thiện quy định và thực hiện có hiệu quả chính sách, pháp luật về đất đai đối với đồng bào DTTS là yêu cầu cấp bách.

Chính sách hỗ trợ đã được triển khai qua nhiều giai đoạn với nguồn lực rất lớn, nhưng tình trạng thiếu đất ở vẫn dai dẳng ở vùng đồng bào DTTS và miền núi
Chính sách hỗ trợ đã được triển khai qua nhiều giai đoạn với nguồn lực rất lớn, nhưng tình trạng thiếu đất ở vẫn dai dẳng ở vùng đồng bào DTTS và miền núi

Mục tiêu an sinh qua nhiều lần “lỡ hẹn”

Từ năm 2002, chính sách hỗ trợ đất ở cho đồng bào DTTS đã được triển khai ở khu vực Tây Nguyên, theo Quyết định 132/2002/QĐ-TTg. Sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX ban hành Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 về công tác dân tộc, chính sách được mở rộng phạm vi và kéo dài thời gian thực hiện cho đến nay (theo các Quyết định: 134/2004/QĐ-TTg, 1592/QĐ/TTg, 755/QĐ-TTg, 2085/QĐ-TTg, 1719/QĐ-TTg; giai đoạn 2026-2030 là Quyết định 417/QĐ-BNNMT).

Mặc dù đã được triển khai qua nhiều giai đoạn với nguồn lực rất lớn, nhưng tình trạng thiếu đất ở vẫn dai dẳng ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Trong Báo cáo 576/BC-HĐDT16 ngày 26/9/2026 về kết quả khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai đối với đồng bào DTTS tại 16 tỉnh, thành phố của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho thấy, vẫn còn 24.985 hộ thiếu đất ở.

Trong đó, Lai Châu dẫn đầu với 6.776 hộ thiếu đất ở, xếp sau là Đắk Lắk với 6.536 hộ, Quảng Trị 2.108 hộ, Tuyên Quang 1.950 hộ… Đáng chú ý, một số thành phố trực thuộc Trung ương như Bắc Ninh vẫn còn 327 hộ DTTS thiếu đất ở, riêng Cần Thơ có đến 1.530 hộ.

Thiếu (hoặc không có) đất ở đang là nguyên nhân chính của nhiều vấn đề xã hội cấp bách tại vùng đồng bào DTTS, đặc biệt là tình trạng nghèo đa chiều. Đây là “nút thắt” khiến tình trạng nghèo đa chiều đang “co lại” ở vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Trong Báo cáo 576/BC-HĐDT16 ngày 26/9/2026, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội nhận định tình trạng thiếu đất ở liên quan chặt chẽ đến tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS. Qua khảo sát, cơ quan này xác định, bình quân tỷ lệ hộ nghèo do thiếu đất ở chiếm 3,96% tổng số hộ nghèo DTTS, thậm chí một số địa phương tỷ lệ này chiếm trên 10% (Bắc Ninh, Lai Châu, Thanh Hóa, Quảng Trị, Huế, Đắk Lắk, Cần Thơ).

Cả nước hiện có 480.278 hộ nghèo, trong đó có 331.002 hộ người DTTS; có 608.873 hộ cận nghèo, trong đó có 301.092 hộ người DTTS. Dù chỉ chiếm khoảng 14,6% dân số cả nước nhưng tỷ lệ hộ nghèo người DTTS hiện chiếm hơn 69,9% tổng số hộ nghèo toàn quốc, số hộ cận nghèo người DTTS hiện cũng chiếm hơn 49,4% tổng số hộ cận nghèo cả nước.

(Nguồn số liệu: Quyết định 806/QĐ-BNNMT ngày 11/3/2026 phê duyệt kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Từ kết quả giám sát, nhìn lại trách nhiệm thực thi chính sách

Hơn hai thập kỷ triển khai với nhiều chính sách và nguồn lực đầu tư lớn, mục tiêu của chính sách hỗ trợ đất ở cho đồng bào DTTS vẫn nhiều lần “lỡ hẹn”. Đáng chú ý ở một số địa phương, dù số hộ thiếu đất ở không nhiều nhưng vẫn chưa giải quyết dứt điểm nhu cầu cấp bách này.

Hàm Yên là xã mới của tỉnh Tuyên Quang, được sáp nhập từ thị trấn Tân Yên và các xã: Tân Thành, Bằng Cốc, Nhân Mục. Sau sáp nhập, diện tích tự nhiên của xã Hàm Yên lên đến 126,19 km² (12.619 ha), trong khi dân số chỉ có 7.443 hộ (3.955 hộ DTTS), với 29.682 nhân khẩu.

Thiếu (hoặc không có) đất đang là nguyên nhân chính của nhiều vấn đề xã hội cấp bách tại vùng đồng bào DTTS, đặc biệt là tình trạng nghèo đa chiều
Thiếu (hoặc không có) đất đang là nguyên nhân chính của nhiều vấn đề xã hội cấp bách tại vùng đồng bào DTTS, đặc biệt là tình trạng nghèo đa chiều

Kết quả khảo sát của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang tại xã Hàm Yên tháng 6/2026 cho thấy, trên địa bàn có 5 hộ thiếu đất ở. Theo lý giải của lãnh đao xã tại cuộc làm việc với Đoàn khảo sát, do quỹ đất công trên địa bàn còn hạn chế nên rất khó thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở cho đồng bào DTTS.

Không riêng Hàm Yên mà tính chung cả tỉnh Tuyên Quang, việc giải quyết đất ở cho các hộ DTTS có nhu cầu gặp rất nhiều khó khăn. Trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, ngày 21/8/2026, khi thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đại biểu Lý Thị Lan, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Tuyên Quang, cho biết giai đoạn 2021 - 2025, trên 95% nhu cầu về đất ở của tỉnh chưa được giải quyết.

Trong Báo cáo 576/BC-HĐDT16 ngày 26/9/2026, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khẳng định, việc thiếu quỹ đất là một trong những nguyên nhân khiến việc thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, cơ quan này cũng cho rằng, một số địa phương còn thiên về lý giải kết quả thấp bằng nguyên nhân khách quan, chưa làm rõ trách nhiệm chủ quan.

Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khảo sát thực hiện chính sách đất đai tại xã Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk tháng 7/2026
Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khảo sát thực hiện chính sách đất đai tại xã Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk tháng 7/2026

Báo cáo của các địa phương nêu ra khá nhiều nguyên nhân khách quan như: Pháp luật đang hoàn thiện, điều kiện tự nhiên khó khăn, thiếu quỹ đất, nguồn lực hạn chế... Theo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, các nguyên nhân này là thực tế, nhưng kết quả thực hiện (giao đất, hỗ trợ đất) cho thấy trong điều kiện pháp luật và thời gian triển khai tương đối giống nhau, kết quả giữa các địa phương vẫn chênh lệch rất lớn.

Kết quả khảo sát của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho thấy, thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở của Chương trình mục tiêu quốc gia theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg, một số địa phương có kết quả khá tích cực (Đắk Lắk 238 hộ, Quảng Trị 209 hộ), nhưng có 6 địa phương không có kết quả. Ngay cả với những địa phương tích cực hỗ trợ đất ở thì kết quả vẫn đạt rất thấp so với nhu cầu (Đắk Lắk chỉ đạt 3,64% = 238/6.536 hộ; Quảng Trị đạt 13,76% = 290/2.108 hộ).

Hội đồng Dân tộc của Quốc hội nhận định, không thể giải thích toàn bộ kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở thấp bằng yếu tố khách quan. Cơ quan này cho rằng cần phải thống nhất nhận thức mức độ chủ động của chính quyền địa phương, chất lượng rà soát đối tượng, khả năng tạo lập quỹ đất, cụ thể hóa chính sách, tổ chức thực hiện và trách nhiệm của cơ quan được giao nhiệm vụ là những yếu tố quan trọng trong thực hiện chính sách.

Việc bảo đảm quỹ đất để thực hiện chính sách đất đai đối với đồng bào DTTS hiện không còn là vấn đề riêng của từng địa phương mà đã trở thành khó khăn phổ biến ở nhiều vùng đồng bào DTTS và miền núi, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ về hoàn thiện thể chế, quy hoạch, tạo lập quỹ đất và bố trí nguồn lực để bảo đảm tính khả thi của chính sách theo quy định của Luật Đất đai.

(Báo cáo 576/BC-HĐDT16 ngày 26/9/2026 của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội)


Tháo gỡ chồng chéo, khơi thông chính sách hỗ trợ đất ở

Chính sách hỗ trợ đất ở theo Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 đã kết thúc, vốn kéo dài sang năm 2026 cũng chỉ được phép thực hiện đến ngày 31/12. Giai đoạn 2026-2030, chính sách này tiếp tục được đưa vào Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi.

Từ thực tế khảo sát tại các địa phương, để làm tốt chính sách hỗ trợ đất ở cho đồng bào DTTS, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho rằng cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp phải thường xuyên đôn đốc thực hiện, nắm bắt giải quyết các khó khăn, vướng mắc. Giữa các cơ quan chuyên môn (nhất là giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường với sở Dân tộc và Tôn giáo) và UBND cấp xã cần phối hợp thường xuyên, chặt chẽ, hiệu quả.

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang khảo sát chính sách đất đai cho đồng bào DTTS tại xã Hàm Yên tháng 6/2026
Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang khảo sát thực hiện chính sách đất đai cho đồng bào DTTS tại xã Hàm Yên tháng 6/2026

Đặc biệt, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội đề nghị cần làm rõ mối quan hệ giữa quy định về chính sách hỗ trợ đất đai lần đầu, hỗ trợ giải quyết tình trạng thiếu hoặc không còn đất tại khoản 2, 3 Điều 16 Luật Đất đai 2024 với chính sách hỗ trợ đất đai của Chương trình mục tiêu quốc gia. Yêu cầu được Hội đồng Dân tộc của Quốc hội đặt ra là phải xác định đây là hai chính sách khác nhau hay là một chính sách chung, bởi giữa hai văn bản này đang có sợ mâu thuẫn, chồng chéo.

Theo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, hiện Luật Đất đai đang được trình Quốc hội xem xét sửa đổi, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 đã được hợp nhất và thực hiện theo Nghị quyết số 46/2026/QH16. Do đó, các Bộ ngành liên quan cần thống nhất đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì) và hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ đất đai cho đồng bào DTTS của Chương trình mục tiêu quốc gia, do Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì.