Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Học tiếng dân tộc để nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật

Hải Thượng* - 15:39, 10/11/2026

(DTTG) - Ở vùng biên giới Nghệ An, muốn bà con hiểu, nhớ và thực hiện đúng các quy định pháp luật, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng phải tìm cách tuyên truyền gần gũi với đời sống của đồng bào. Học tiếng dân tộc vì thế không chỉ để giao tiếp, mà còn là cách đưa chủ trương, chính sách, pháp luật đến từng bản làng, giúp người dân biết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, chủ động phòng ngừa vi phạm, giữ gìn bình yên nơi biên giới.

Học tiếng đồng bào để hiểu đồng bào hơn

Tại Đồn Biên phòng Na Ngoi (Bộ đội Biên phòng Nghệ An), những giờ học tiếng Mông đã trở thành một phần trong chương trình rèn luyện của cán bộ, chiến sĩ. Lớp học được tổ chức ngay tại đơn vị, với người giảng dạy là cán bộ người Mông và học viên là các cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị. Học viên được hướng dẫn từ những từ ngữ cơ bản, cách phát âm, đặt câu đến cách sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp. Việc phát âm được chú trọng bởi chỉ một chút sai lệch cũng có thể làm thay đổi nghĩa của câu nói. Bên cạnh học từ mới, cán bộ, chiến sĩ còn tìm hiểu cách diễn đạt và đặc điểm ngôn ngữ của đồng bào ở từng địa bàn để vận dụng trong thực tế công tác.

Người dân xã Na Ngoi tự nguyện giao nộp súng tự chế
Người dân xã Na Ngoi tự nguyện giao nộp súng tự chế

Trung tá Nguyễn Xuân Thành, Chính trị viên Đồn Biên phòng Na Ngoi cho biết, hằng năm đơn vị xây dựng kế hoạch mở lớp từ tháng 3. Ban Tổ chức, tổ giáo viên được thành lập; những cán bộ người Mông có khả năng sư phạm được giao trực tiếp giảng dạy. Trong quá trình học, đơn vị tổ chức đánh giá giữa kỳ, rút kinh nghiệm để điều chỉnh phương pháp. Cán bộ làm công tác địa bàn được yêu cầu tham gia đầy đủ. Với những người thường xuyên xuống bản, biết tiếng đồng bào là yêu cầu thiết thực trong công việc.

Trực tiếp soạn giáo án, đứng lớp là Thiếu tá Già Bá Ná, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Na Ngoi. Là người con của đồng bào Mông, lại có nhiều năm công tác trong lực lượng Biên phòng, anh hiểu rõ những khác biệt trong cách nói của bà con ở từng vùng. “Có từ nặng, từ nhẹ, nên xuất phát từ đó tôi truyền đạt cho người học cách phát âm sao cho đúng âm của địa phương từng vùng”, Thiếu tá Già Bá Ná chia sẻ.

Những câu tiếng Mông đã học được cán bộ, chiến sĩ đem ra thực hành khi xuống bản, gặp gỡ người dân. Thiếu tá Lê Huy Hảo, Đội trưởng Đội Trinh sát, Đồn Biên phòng Na Ngoi, cho biết, phần lớn người dân trên địa bàn là đồng bào Mông. Vì vậy, biết tiếng Mông giúp cán bộ, chiến sĩ thuận lợi hơn trong nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của bà con, cũng như tuyên truyền, vận động thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và phổ biến, giáo dục pháp luật.

Với Đại úy QNCN Trần Hưng Huy, cán bộ Đồn Biên phòng Na Ngoi, việc học tiếng cũng không dừng lại sau mỗi buổi lên lớp. Ngoài giờ học, anh tranh thủ tự ôn luyện để nhớ từ, hiểu nghĩa và sử dụng trong giao tiếp. Qua từng ngày, những câu nói còn ngập ngừng dần trở nên quen thuộc, giúp người lính có thể bắt đầu câu chuyện với bà con bằng chính tiếng nói của đồng bào.

Đưa pháp luật đến với người dân

Ở vùng biên giới, không phải người dân nào cũng có điều kiện tiếp cận đầy đủ các văn bản pháp luật. Một số quy định về quản lý, bảo vệ biên giới, sử dụng vũ khí, phòng, chống tội phạm hay các giao dịch dân sự còn xa lạ với bà con. Trong những buổi tuyên truyền, nếu chỉ phổ biến bằng tiếng phổ thông, có khi người nghe chưa hiểu hết. Vì vậy, cán bộ Biên phòng phải giải thích bằng những tình huống gần gũi, gắn với cuộc sống trong bản, trong gia đình để người dân dễ hình dung.

Bộ đội Biên phòng tuyên truyền người dân sử dụng mã QR tố giác tội phạm
Bộ đội Biên phòng tuyên truyền người dân sử dụng mã QR tố giác tội phạm

Khi vận động người dân tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc, cán bộ không chỉ nói về trách nhiệm của công dân đối với chủ quyền lãnh thổ quốc gia mà còn giải thích ý nghĩa của từng cột mốc, những hành vi có thể ảnh hưởng đến an ninh biên giới và trách nhiệm thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Với những quy định liên quan đến vũ khí, cách tuyên truyền cũng cần đi từ những việc thiết thực. Người dân được giải thích về nguy cơ mất an toàn khi sử dụng súng tự chế để săn bắn, những hậu quả có thể xảy ra nếu súng được cất giữ trong nhà, nhất là khi có trẻ nhỏ. Từ đó, bà con hiểu rõ hơn trách nhiệm không tàng trữ, sử dụng súng trái phép và tự giác giao nộp vũ khí. Điển hình, tại xã Na Ngoi, Đồn Biên phòng Na Ngoi vừa phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tuyên truyền, vận động, thu hồi 8 khẩu súng tự chế từ người dân.

Việc người dân chủ động giao nộp vũ khí sau khi được tuyên truyền không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ mất an toàn trong cộng đồng mà còn cho thấy chuyển biến trong nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của bà con.

Bên cạnh tuyên truyền về an ninh, trật tự, chính quyền địa phương phối hợp với Bộ đội Biên phòng và các cơ quan, đơn vị liên quan phổ biến pháp luật về những vấn đề thiết thực trong đời sống đồng bào DTTS và miền núi. Trong đó, chú trọng hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý; nâng cao hiểu biết về quyền, nghĩa vụ trong các giao dịch dân sự, biện pháp bảo đảm, đăng ký biện pháp bảo đảm và quyền yêu cầu Nhà nước bồi thường khi đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

Cùng với đó, hòa giải ở cơ sở được quan tâm nhằm giải quyết kịp thời những mâu thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng, nhất là các vấn đề liên quan đến đất đai, ranh giới nương rẫy, vay mượn, quan hệ gia đình. Thông qua sự tham gia của hòa giải viên, trưởng bản, Người có uy tín, các quy định pháp luật được giải thích gần gũi, phù hợp với phong tục, tập quán, giúp người dân nâng cao nhận thức, biết tìm đến cơ quan có thẩm quyền khi cần hỗ trợ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Cảnh giác trước những lời dụ dỗ “việc nhẹ, lương cao”

Cùng với bảo vệ đường biên, cột mốc, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật ở vùng biên giới Nghệ An còn tập trung vào phòng, chống mua bán người và các loại tội phạm. Tại những địa bàn vùng cao, đời sống còn khó khăn, nhu cầu tìm việc làm, cải thiện thu nhập của người dân dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng, dụ dỗ bằng những lời hứa về công việc nhàn hạ, lương cao, cuộc sống sung túc ở nước ngoài.

Đồn Biên phòng Keng Đu phối hợp HLHPN xã tổ chức truyền thông xoá bỏ kiến giới, khuôn mẫu giới, xây dựng môi trường sống an toàn cho phụ nữ và trẻ em
Đồn Biên phòng Keng Đu phối hợp HLHPN xã tổ chức truyền thông xoá bỏ định kiến giới, khuôn mẫu giới, xây dựng môi trường sống an toàn cho phụ nữ và trẻ em

Các đối tượng thường lợi dụng mối quan hệ quen biết hoặc mạng xã hội để rủ rê, đăng thông tin tuyển dụng hấp dẫn, thậm chí dụ dỗ phụ nữ đi lấy chồng nước ngoài với lời hứa hẹn về cuộc sống tốt đẹp. Đằng sau những lời mời gọi ấy có thể là nguy cơ bị lừa bán, bóc lột sức lao động, ép buộc làm những công việc trái ý muốn.

Trước thực trạng đó, cán bộ Biên phòng phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân nhận diện thủ đoạn của tội phạm mua bán người; cảnh giác với các lời mời đi làm việc ở nước ngoài qua đầu mối không rõ ràng, không giao giấy tờ tùy thân, chuyển tiền hoặc đi theo những tuyến đường bất hợp pháp. Bà con cũng được hướng dẫn cách nhận biết thông tin tuyển dụng đáng ngờ trên Zalo, Facebook; không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng và mã xác thực cho người lạ.

Để thông tin đến với đồng bào dễ hiểu, dễ nhớ, cán bộ, chiến sĩ chú trọng sử dụng tiếng dân tộc trong các buổi tuyên truyền, vận động. Tại Đồn Biên phòng Tam Hợp, bên cạnh tiếng Mông, tiếng Thái và tiếng Khơ Mú cũng được cán bộ, chiến sĩ học tập, sử dụng phù hợp với địa bàn công tác. Trung tá Nguyễn Xuân Sơn, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Tam Hợp, chia sẻ: “Chúng tôi từ xuôi lên công tác, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nếu hiểu được tiếng của đồng bào sẽ thuận lợi hơn. Tham gia lớp học là dịp để nâng cao khả năng giao tiếp, nắm phong tục, tập quán, qua đó tổ chức cho nhân dân tham gia bảo vệ biên giới, nâng cao hiệu quả công tác”.

Việc sử dụng tiếng dân tộc giúp cán bộ, chiến sĩ truyền đạt những quy định pháp luật, cảnh báo thủ đoạn tội phạm sát với thực tế đời sống, đồng thời tạo điều kiện để người dân trao đổi, hỏi lại những vấn đề chưa rõ. Từ năm 2022 đến nay, các đơn vị Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã mở 52 lớp học tiếng Thái, Mông và Khơ Mú, với hơn 1.000 lượt sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp tham gia. Đây là một trong những cách làm nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động đồng bào tham gia bảo vệ an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Khi phổ biến pháp luật trở thành chuyện của bản làng

Ở bản Huồi Viêng, xã Na Loi, chị Vừ Y Núa vẫn nhớ những lần cán bộ Biên phòng đến bản giúp đỡ bà con, từ tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hỗ trợ cây, con giống, xây dựng mô hình kinh tế đến giúp trẻ em học bài. Những việc làm gần gũi ấy khiến người dân thêm tin tưởng, cởi mở hơn khi trò chuyện với bộ đội.

Với người lính làm công tác địa bàn, những cuộc trò chuyện như vậy giúp họ hiểu rõ hơn tâm tư, nguyện vọng của bà con, biết người dân đang băn khoăn điều gì, nội dung nào cần giải thích thêm và cách vận động nào phù hợp. Qua đó, người dân được vận động không vượt biên trái phép, không tiếp tay cho tội phạm, cảnh giác trước những lời dụ dỗ thiếu căn cứ và biết thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đồng bào sinh sống lâu đời ở khu vực biên giới, am hiểu địa hình, đường đi và những biến động trong cộng đồng. Khi được tuyên truyền, vận động, họ có thể trở thành những người trực tiếp tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Trong công việc ấy, Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt, nhưng không thể thiếu sự phối hợp của cấp ủy, chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và Người có uy tín. Trưởng bản, già làng thường hiểu rõ phong tục, tập quán, có tiếng nói trong cộng đồng, góp phần đưa chủ trương, chính sách, pháp luật đến với người dân một cách gần gũi.

Đặc biệt, với những vấn đề pháp lý phức tạp, sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, cán bộ tư pháp, tổ chức trợ giúp pháp lý, hòa giải viên và các lực lượng đứng chân trên địa bàn có ý nghĩa quan trọng. Qua đó, người dân không chỉ được tiếp nhận thông tin mà còn được hướng dẫn, kết nối với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để giải quyết những vướng mắc cụ thể. Các quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước cũng cần được phổ biến dễ hiểu, giúp người dân nhận biết quyền của mình và biết nơi tiếp nhận yêu cầu khi có căn cứ pháp luật.

Đại tá Trần Đăng Khoa, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An cho biết, qua học tập tiếng dân tộc, cán bộ, chiến sĩ hiểu được chữ viết, tiếng nói, nắm bắt tâm tư của đồng bào, xây dựng mối quan hệ đoàn kết, để quần chúng tin tưởng. Đây là cơ sở để thực hiện tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động nhân dân tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn.