Lễ dâng cơm nhằm tỏ lòng thành tâm tín ngưỡng qua việc dâng cúng vật thực cho các vị sư (Ảnh: Báo Lao động)Sáng sớm, người Khmer làm lễ dâng cơm cho các sư sãi. Theo Phật giáo Tiểu thừa, các ngày lễ, tín đồ đi chùa lạy Phật có bổn phận mang cơm và thức ăn dâng cho sư sãi và lắng nghe các vị chúc tụng, cầu an, thuyết pháp giảng đạo. Lễ dâng cơm trong ngày thứ hai Tết Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer là hoạt động nhằm tỏ lòng thành tâm tín ngưỡng qua việc dâng cúng vật thực cho các vị sư. Trước khi thọ bát, các sư tụng kinh cầu phúc cho những người đã đem thức ăn cúng dường, đồng thời làm động tác ban thức ăn cho những oan hồn uổng tử. Sau đó, các vị sư thưởng thức vật thực và chúc phúc cho thí chủ.
Buổi chiều, bà con tập trung làm lễ đắp núi cát. Đây là một tập tục lưu truyền theo sự tích về một người làm nghề săn bắn, trong cuộc đời đã giết rất nhiều muông thú. Khi già, ông luôn bị ám ảnh bởi những loài thú về đòi mạng. Ông được sư sãi hướng dẫn cách đắp núi cát để tích phước và bảo các loài chim muông nếu muốn đòi nợ thì hãy đem đi hết những hạt cát mà ông đã đắp. Các loài muông thú bất lực, đành kéo nhau đi. Từ đó ông thợ săn già cố gắng tích đức cho đến một ngày ông về với cõi Phật.
Từ sự tích này, có người cho rằng đắp núi cát nhằm ngăn trở ma quỷ, những điều xấu, nhắc nhở mọi người tích phúc mỗi ngày để phúc cao như núi. Có người tin rằng tục đắp núi cát để mong gặp điều lành, mang lại phúc cho cộng đồng. Lại có người tin rằng núi có thể cản mây, đắp núi cát là để ngăn lại các đám mây, cầu cho mưa mau đến để người dân khởi sự làm mùa…
Đắp núi cát là nghi thức quan trọng trong Tết cổ truyền của đồng bào Khmer Nam Bộ nhằm cầu bình an, giải hạn, cầu siêu cho vong linh những người đã khuất...Để giúp phật tử đắp núi cát, các chùa sẽ mua vật liệu đổ thành một đống. Đến giờ thực hành nghi lễ, mọi người kéo tới ngồi xung quanh đống cát thắp hương, đọc kinh theo sự hướng dẫn của người chủ lễ. Sau khi đọc xong các bài kinh, dưới sự chỉ dẫn của vị Acha, tất cả mọi người cùng đi diễu hành quanh ngôi chính điện ba vòng theo ngược chiều kim đồng hồ. Sau đó họ đổ cát vào một nơi đã chuẩn bị sẵn để tiến hành đắp núi. Thông thường núi cát được đắp thành tám ngọn núi nhỏ ở tám hướng và một ngọn lớn ở chính giữa. Núi cát tượng trưng cho vũ trụ và núi thứ chín ở giữa là trung tâm của thế giới. Cũng có nơi đắp 4, 5 ngọn hoặc 7 ngọn núi, tùy theo phong tục hoặc thói quen truyền đời. Đồng bào Khmer quan niệm mỗi hạt cát đắp lên thành núi sẽ giải thoát được một kẻ có tội ở thế gian. Do đó họ rất tích cực đắp núi cát, để mong Đức Phật ban phước lành.
Sau khi đắp xong, tùy mỗi chùa sẽ có sự trang trí núi cát khác nhau nhưng thường cắm nhang, đặt hoa xung quanh, an vị tượng Phật trên đỉnh của ngọn núi cát. Có chùa còn làm các bậc thang lên xuống hai bên tháp núi cát.
Kết thúc phần trang trí, các Acha và sư làm lễ quy y núi cát. Acha đọc kinh và lấy mảnh vải đắp ngang núi, vị sư đọc kinh hộ trì. Núi cát lúc này đã được thiêng hóa. Ai cố tình giẫm đạp, bước ngang qua hoặc làm hỏng núi cát trước khi xuất thế sẽ mắc tội và gặp điều không lành trong năm mới.
Người Khmer dù bận bịu đến đâu thì tết đến cũng phải đi chùa, đặc biệt là tham gia đắp núi cát. Họ coi đây như là hành động vừa tỏ lòng thành kính Phật, tưởng nhớ Tổ tiên, vừa tích đức để cuộc sống ngày càng được tốt đẹp hơn.
Hiện nay, ở một số chùa, tục đắp núi cát đã được chuyển thành đắp núi lúa, núi gạo. Nguyên nhân là do nếu không trong thời gian xây dựng thì sau tết, các chùa không biết làm gì với cát thừa. Chuyển sang đắp núi lúa, núi gạo thì lúa, gạo đó đem tặng lại cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Có thể thấy, dù là đắp núi cát hay biến đổi sang đắp núi lúa, núi gạo cho phù hợp với cuộc sống mới thì những tục lệ này vẫn đều có giá trị giáo dục nhân văn sâu sắc, là cách để đồng bào Khmer bày tỏ niềm tin hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mình và cho cộng đồng./.
