Vũ điệu Chăm bên tháp cổ trong dịp lễ hội Ka-têKa-tê trước hết là lễ tưởng nhớ các vị vua thần, những bậc tiền nhân có công với dân tộc. Trong không gian linh thiêng của tháp Chăm, nghi thức rước y phục thần, mở cửa tháp, tắm tượng và dâng lễ được tiến hành trang trọng. Tiếng trống ginăng, tiếng kèn saranai vang vọng, hòa cùng điệu múa uyển chuyển của thiếu nữ Chăm, tạo nên nhịp điệu vừa linh thiêng, vừa rộn ràng. Ở đó, quá khứ và hiện tại gặp nhau, truyền thống và khát vọng tương lai giao thoa.
Theo TS. Đàng Năng Hòa (Giảng viên, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm), Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Ka-tê không chỉ là một lễ hội tôn giáo đơn thuần. “Đây là trục kết nối toàn bộ đời sống tinh thần của cộng đồng. Ka-tê khẳng định bản sắc, củng cố niềm tin và duy trì hệ giá trị văn hóa đặc thù của người Chăm trong bối cảnh hiện đại hóa mạnh mẽ”. TS. Đàng Năng Hòa cũng cho rằng: Việc bảo tồn Ka-tê chính là bảo tồn một hệ sinh thái văn hóa, nơi nghi lễ, âm nhạc, trang phục, ẩm thực và tri thức dân gian cùng tồn tại và phát triển.
Giá trị sâu sắc của Ka-tê trước hết nằm ở tinh thần cố kết cộng đồng. Dù làm ăn xa hay sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau, đến lễ hội mùa Ka-tê, người Chăm lại trở về làng, trở về tháp cổ. Những gia đình quây quần chuẩn bị lễ vật. Các nghệ nhân chỉnh lại từng nếp váy áo, từng chiếc khăn đội đầu. Thanh niên tập dượt điệu múa, tiếng trống. Không khí ấy như một sợi dây vô hình, kéo mọi người lại gần nhau hơn.
Trong những năm gần đây, lễ hội đã trở thành điểm nhấn du lịch văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Các làng nghề truyền thống, như: Dệt thổ cẩm, làm gốm, chế tác nhạc cụ được dịp quảng bá rộng rãi. Những sản phẩm thủ công tinh xảo được tiêu thụ nhiều hơn trong mùa hội, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân. Chị Đồng Thị Thanh Tuyết (tỉnh Khánh Hòa) chia sẻ: “Mỗi mùa Ka-tê, gia đình tôi vừa tham gia nghi lễ, vừa đón khách đến tham quan, mua thổ cẩm. Nhờ vậy, kinh tế cũng khấm khá hơn. Nhưng điều quan trọng nhất là con cháu hiểu được truyền thống của dân tộc mình, không quên nguồn cội”. Lời tâm sự ấy cho thấy Ka-tê không chỉ là ngày hội vui, mà còn là không gian giáo dục văn hóa cho thế hệ trẻ.
Trong bối cảnh hội nhập, khi nhịp sống hiện đại len lỏi vào từng làng Chăm, Ka-tê càng trở thành “cột mốc” văn hóa để cộng đồng định vị mình. Lễ hội nhắc nhớ người Chăm về sự gắn bó với đất đai, với thần linh và với nhau. Những lời cầu nguyện trong lễ Ka-tê không chỉ mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống no ấm, con cháu học hành thành đạt, cộng đồng đoàn kết, phát triển.
Giữa không gian tháp cổ rêu phong, khi tiếng trống hội vang lên rộn rã, dễ cảm nhận rõ nhịp đập của một nền văn hóa lâu đời vẫn đang tiếp tục hồi sinh mạnh mẽ. Ka-tê không chỉ bảo tồn ký ức lịch sử, mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế dựa trên giá trị văn hóa. Khi lễ hội được tổ chức bài bản, gắn với du lịch bền vững, người dân có thêm sinh kế; Khi bản sắc được trân trọng, niềm tự hào dân tộc được củng cố.
Ka-tê - mùa hội tháp Chăm, vì thế là mùa của niềm tin và khát vọng phồn vinh. Ở đó, người Chăm vừa cúi đầu tri ân Tổ tiên, vừa ngẩng cao đầu hướng tới tương lai. Mạch nguồn văn hóa chảy qua từng điệu múa, tiếng trống, qua từng nếp váy áo rực rỡ, nuôi dưỡng đời sống tinh thần phong phú và tạo động lực cho sự ấm no bền vững. Ka-tê vẫn bừng sáng như biểu tượng của một cộng đồng gìn giữ truyền thống để vươn tới ngày mai thịnh vượng hơn./.
