Làng cổ Bắc Hoa, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc NinhNgày ấy, Bắc Hoa chưa có nhiều điều nổi bật để thu hút du khách như những điểm du lịch được đầu tư, quảng bá rộng rãi. Ngôi làng mang nét cuốn hút riêng bởi những điều vốn thân thuộc với đời sống của người dân: những bức tường đất nâu trầm, mái ngói xếp lớp, hàng rào đá mộc mạc và những vạt cây xanh quanh nhà. Nét gần gũi ấy thể hiện rõ trong cụm 17 ngôi nhà cổ nằm san sát, phần lớn thuộc về các gia đình cùng dòng tộc. Những ngôi nhà trình tường với mái ngói âm dương vẫn giữ được kiến trúc nhà và bài trí không gian sinh hoạt theo nếp truyền thống của người Nùng. Gian giữa vừa là nơi thờ cúng tổ tiên, vừa là không gian tiếp khách, sum họp của gia đình. Bức tường đất dày, mái ngói được lợp theo lối truyền thống, tất cả tạo nên một dáng vẻ riêng mà những ngôi nhà xây mới khó có thể thay thế.
Những ngôi nhà cổ ở Bắc Hoa vẫn còn đó, nhưng điều khiến tôi nhớ về ngôi làng còn là sự bình dị, mộc mạc của chính người dân nơi đây. Trong ký ức của tôi có hình ảnh bà Vi Thị Hợi, người phụ nữ đã ở tuổi 60, vẫn ngày ngày ngồi bên khung cửi dệt những tấm khăn nhuộm chàm. Những tấm khăn ấy được làm ra để bán cho bà con, dùng trong những dịp hội xuân. Mỗi mùa, ngôi làng lại mang một dáng vẻ khác: mùa hè là màu xanh của những vườn cây ăn quả, đến mùa thu hoạch, cành cây trĩu quả; khi trời chuyển lạnh, những cánh đồng hoa cải cúc điểm sắc vàng giữa nền núi xanh. Mùa xuân, chợ phiên và những câu hát giao duyên lại làm rộn ràng không gian làng quê. Cảnh sắc và sinh hoạt thay đổi theo mùa, nhưng những nếp nhà trình tường, mái ngói âm dương vẫn thân thuộc qua mỗi lần tôi trở về.
Bên khung cửi, tiếng hát sloong hao cũng là một phần ký ức văn hóa của người Nùng nơi đây. Câu lạc bộ hát sloong hao của thôn có hơn 30 thành viên, duy trì sinh hoạt, giao lưu và tham gia hội hát tại chợ phiên Tân Sơn vào dịp lễ hội đầu xuân. Phiên chợ vùng Tân Sơn không chỉ là nơi người dân trong vùng đến để giao thương hàng hóa đồng thời còn là điểm hẹn, là những cuộc gặp gỡ, thăm hỏi và trao nhau những câu hát giao duyên trong màu áo chàm truyền thống.
Từ câu chuyện của cụ Thêm, có thể thấy việc gìn giữ văn hóa đôi khi bắt đầu từ những công việc lặng lẽ như thế. Không cần những lời giới thiệu cầu kỳ, một khung cửi còn được sử dụng, một tấm khăn còn có người làm ra và người muốn dùng đã đủ cho thấy sợi dây nối giữa nghề truyền thống với đời sống hôm nay vẫn còn mãi với thời gian.
Ghé chợ phiên ở làng cổ Bắc Hoa, bạn sẽ được thả hồn mình theo khúc hát hát Soong hao Những năm gần đây, Bắc Hoa bắt đầu đón nhiều đoàn khách đến tham quan, tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm đời sống của đồng bào Nùng. Du lịch cộng đồng cũng mở ra những cách làm mới. Bà Ma Thị Xá, người làng Bắc Hoa mở cửa hàng trang phục dân tộc để khách có thể thuê mặc, trải nghiệm; con trai bà sửa sang khu vườn làm nơi nghỉ chân, chụp ảnh. Chị Hứa Thị Chinh mở quán nước nhỏ phục vụ khách ghé thăm và mong muốn du lịch phát triển để người trẻ có thêm cơ hội làm ăn tại quê nhà.
Những việc làm ấy còn giản dị, nhưng cho thấy người dân đã bắt đầu tiếp cận làm du lịch từ chính cảnh quan, sản vật và văn hóa của quê hương. Bắc Hoa có thể kết nối với những điểm đến khác của vùng Tân Sơn, với vườn cây ăn quả, cảnh quan hồ Cấm Sơn hay những địa danh thiên nhiên quanh vùng. Trong hành trình xây dựng và phát triển du lịch, Bắc Hoa cần chú trọng gìn giữ những nét riêng đã làm nên diện mạo của ngôi làng. Đó cũng là những giá trị tạo nên sức hấp dẫn riêng, cần được phát huy khi tổ chức các hoạt động đón khách.
Mỗi lần nghĩ về Bắc Hoa, tôi lại nhớ những mái nhà đất nằm nép bên triền đồi và hình ảnh cụ Vi Thị Thêm bên khung cửi. Một ngôi làng có thể đón thêm nhiều du khách, có thêm những dịch vụ mới, nhưng điều khiến người ta muốn trở lại vẫn là cảm giác được gặp một miền quê có nếp sống riêng, nơi những giá trị cũ chưa bị lãng quên. Bắc Hoa trong ký ức của tôi là như thế: mộc mạc, gần gũi, có những điều tưởng bình thường nhưng càng đi xa càng thấy đáng quý./.