Mù Cang Chải - Dưới biển mây là những tầng văn hóa

Bình minh trên miền sừng trời

Tôi đến Mù Cang Chải (xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai) vào một buổi sớm, khi màn đêm vẫn còn bảng lảng trên những triền núi. Càng lên cao, không gian càng trở nên tĩnh lặng. Rồi bất chợt, phía trước mở ra một biển mây, tràn qua những sườn núi, len vào thung lũng, để những đỉnh núi nhô lên như những hòn đảo giữa đại dương.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi nhận ra “săn mây” ở Mù Cang Chải không đơn thuần là một hoạt động du lịch để tìm kiếm một bức ảnh đẹp. Nó là một cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa con người và thiên nhiên, nơi du khách phải đi, phải chờ, phải cảm nhận và đôi khi phải chấp nhận cả sự bất định của thời tiết.

Khau Phạ, một trong những địa danh nổi tiếng của vùng, theo tiếng Thái, có nghĩa là sừng trời. Địa hình, gió và những tầng mây tạo nên sức hấp dẫn riêng của nơi đây, đồng thời từng đưa Khau Phạ trở thành điểm đến nổi tiếng của hoạt động dù lượn.

Nhưng nếu chỉ đứng trên đỉnh núi để chụp một tấm ảnh rồi rời đi, có lẽ du khách mới chỉ nhìn thấy phần “đẹp” của Mù Cang Chải, chưa thực sự chạm vào phần hồn của vùng đất.

Dưới biển mây là những tầng văn hóa

Điều khiến tôi ấn tượng hơn cả không phải chỉ là mây trắng hay những cung đường quanh co. Đó là cảm giác thiên nhiên ở đây dường như được tạo nên từ sự cộng sinh lâu đời giữa núi rừng và con người.

Mù Cang Chải là không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông. Những thửa ruộng bậc thang, ngày nay đã trở thành biểu tượng du lịch, thực chất trước hết là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài với địa hình núi cao, miền núi. Khi đồng bằng khan hiếm, người Mông đã biến những sườn núi dốc thành những bậc canh tác, đưa nước từ núi xuống ruộng và tạo dựng sinh kế trên những địa hình tưởng như rất khó khăn.

Và bởi thế, đứng trước ruộng bậc thang Mù Cang Chải, tôi không chỉ nhìn thấy một tác phẩm nghệ thuật của thiên nhiên. Tôi nhìn thấy lao động, kinh nghiệm, trí tuệ và sức bền của con người.

Di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải hiện có tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ 852,9 ha, thuộc địa bàn các xã Mù Cang Chải, Púng Luông và Lao Chải (tỉnh Lào Cai).

Giá trị ấy rất quan trọng đối với phát triển du lịch hiện nay. Bởi một điểm đến chỉ thực sự có sức sống lâu dài khi cảnh quan được kể cùng câu chuyện về con người đã tạo ra và gìn giữ cảnh quan ấy.

Mùa săn mây, một sản phẩm du lịch có chiều sâu

Nếu mùa thu hút du khách bởi sắc vàng của lúa chín thì mùa săn mây lại đem đến một trải nghiệm khác, đó là nhẹ hơn, tĩnh hơn và giàu tính khám phá hơn.

Du khách tìm đến đây từ rất sớm, có khi bắt đầu hành trình khi bản làng còn chìm trong giấc ngủ. Họ đi qua những cung đường núi, dừng lại ở những điểm cao, chờ khoảnh khắc mây mở ra dưới ánh mặt trời. Chính quá trình chờ đợi ấy tạo nên giá trị của trải nghiệm.

Đây cũng là hướng mở đáng quan tâm nghiên cứu cho du lịch Mù Cang Chải (tỉnh Lào Cai) trong quá trình giảm tính mùa vụ. Bởi trước đây, hình ảnh Mù Cang Chải thường được gắn mạnh với mùa lúa chín cuối tháng 9, đầu tháng 10. Trong khi đó, địa phương có hệ thống cảnh quan và tài nguyên đa dạng hơn nhiều: ruộng bậc thang, rừng, thác nước, suối, văn hóa Mông, du lịch cộng đồng, hoạt động mạo hiểm và những không gian săn mây.

Ngay cả mùa nước đổ từ tháng 5 đến tháng 6 cũng tạo nên một diện mạo rất riêng, khi những thửa ruộng trở thành những mặt gương phản chiếu trời xanh và núi biếc.

Như vậy, “mùa săn mây” không nên chỉ được hiểu là một hiện tượng thiên nhiên đẹp để quảng bá trên mạng xã hội. Nếu được tổ chức bài bản, đây có thể trở thành một sản phẩm trải nghiệm gắn với lưu trú cộng đồng, ẩm thực, trekking, nhiếp ảnh, khám phá văn hóa và giáo dục môi trường.

Từ một bức ảnh đẹp đến trách nhiệm với điểm đến

Điều tôi nghĩ nhiều nhất sau chuyến đi là, đó là Mù Cang Chải càng đẹp thì càng cần được bảo vệ. Du lịch phát triển luôn mang theo cơ hội kinh tế, nhưng đồng thời cũng đặt ra những sức ép đối với cảnh quan, môi trường và văn hóa địa phương. Một điểm săn mây nổi tiếng có thể nhanh chóng trở thành nơi tập trung đông người; một bản làng được du khách yêu thích có thể đứng trước nguy cơ thương mại hóa; những nghi lễ, trang phục, món ăn và tập quán truyền thống nếu chỉ được trình diễn để phục vụ du khách cũng có thể dần mất đi ý nghĩa vốn có.

Vì vậy, điều Mù Cang Chải cần hướng tới không phải là càng nhiều khách càng tốt, mà là nhiều giá trị hơn trên mỗi hành trình của du khách.

Điều đó có nghĩa là du khách ở lâu hơn, trải nghiệm sâu hơn, sử dụng nhiều dịch vụ địa phương hơn và đóng góp trực tiếp hơn cho cộng đồng. Người dân phải là chủ thể của du lịch, chứ không chỉ là người đứng bên ngoài ngắm nhìn sự phát triển của chính quê hương mình.

Định hướng này cũng phù hợp với tiềm năng mà ngành du lịch từng đánh giá ở Mù Cang Chải, đó là phát triển du lịch sinh thái, văn hóa và cộng đồng trên nền tảng cảnh quan ruộng bậc thang, rừng và hệ thống di sản văn hóa phong phú. Trên địa bàn trước đây của huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái cũ có 181 di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được kiểm kê, trong đó có di tích quốc gia đặc biệt và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Chiều xuống, tôi rời Mù Cang Chải. Những đám mây buổi sáng đã tan vào khoảng trời rộng. Núi vẫn ở đó. Ruộng bậc thang vẫn nối nhau trên những sườn dốc. Những mái nhà người Mông nép mình giữa màu xanh của núi rừng.

Tôi chợt nghĩ, mây là thứ đẹp nhất bởi nó không ở lại. Nó đến, trôi qua rồi biến mất. Nhưng chính sự mong manh ấy khiến con người muốn tìm đến, muốn nhìn thấy, muốn lưu giữ.Vì vậy, với tôi, săn mây ở Mù Cang Chải không chỉ là săn một khoảnh khắc đẹp. Và đó còn là hành trình đi tìm cảm xúc, tìm câu chuyện và tìm sự kết nối với một vùng đất.

Và có lẽ, sau khi biển mây tan đi, điều còn ở lại trong người lữ hành không phải là một tấm ảnh đẹp nhất, mà là cảm giác mình vừa được chạm vào một phần rất nguyên sơ, rất chân thật của Tây Bắc, nơi thiên nhiên, văn hóa và con người vẫn đang cùng nhau viết nên câu chuyện của núi.

Mù Cang Chải cũng vậy. Giá trị của vùng đất này không nằm ở việc biến thiên nhiên thành một “sân khấu” để du khách đến chụp ảnh, mà ở khả năng giúp mỗi người hiểu hơn về sức sống của núi rừng, về bàn tay lao động của người Mông và về cách con người có thể sống hài hòa với một địa hình khắc nghiệt.

Vì vậy, với tôi, săn mây ở Mù Cang Chải không chỉ là săn một khoảnh khắc đẹp. Và đó còn là hành trình đi tìm cảm xúc, tìm câu chuyện và tìm sự kết nối với một vùng đất.

Và có lẽ, sau khi biển mây tan đi, điều còn ở lại trong người lữ hành không phải là một tấm ảnh đẹp nhất, mà là cảm giác mình vừa được chạm vào một phần rất nguyên sơ, rất chân thật của Tây Bắc, nơi thiên nhiên, văn hóa và con người vẫn đang cùng nhau viết nên câu chuyện của núi./.