Mường Thanh đang biến văn hóa truyền thống thành nguồn lực phát triển

Nằm giữa lòng chảo Mường Thanh, phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên có lợi thế về cảnh quan, bề dày lịch sử và đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Thái. Cánh đồng Mường Thanh, hệ thống bản làng truyền thống, nhà sàn, ẩm thực, nghệ thuật dân gian cùng các nghề thủ công là những nguồn tài nguyên có giá trị để phát triển dịch vụ, du lịch.

Thay vì khai thác đơn lẻ từng lợi thế, địa phương đang hướng tới hình thành chuỗi sản phẩm trải nghiệm, trong đó người dân vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ du lịch.

Một trong những mô hình đang phát huy hiệu quả là Homestay A Thía của gia đình chị Nguyễn Thị Hiên. Trên khu đất hướng ra cánh đồng Mường Thanh, gia đình chị cải tạo cơ sở vật chất thành 13 phòng nghỉ, kết hợp tiện nghi hiện đại với không gian mang đậm bản sắc địa phương.

Homestay chính thức hoạt động từ tháng 4/2024. Ngoài lưu trú, gia đình chị Hiên chủ động hỗ trợ du khách tìm hiểu các điểm tham quan, địa chỉ ẩm thực, phương tiện đi lại và kết nối với các bản văn hóa lân cận. Các vật dụng như khăn piêu, thổ cẩm và đồ dùng truyền thống được đưa vào không gian nghỉ, tạo điểm nhấn riêng cho cơ sở.

Theo chị Hiên, mục tiêu của mô hình không chỉ dừng ở việc kinh doanh phòng nghỉ mà hướng tới tạo ra không gian để du khách trải nghiệm văn hóa và đời sống địa phương. Gia đình cũng kết nối với phụ nữ các bản lân cận để tổ chức giao lưu văn hóa, văn nghệ và giới thiệu sinh hoạt truyền thống. Nhờ đó, thời gian lưu trú của du khách được kéo dài, đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

Nếu các cơ sở lưu trú đang góp phần tạo điểm dừng chân thì tại bản Ten, hoạt động ẩm thực truyền thống lại là một trong những sản phẩm thu hút du khách. Bản có hơn 100 hộ dân, chủ yếu là đồng bào Thái đen, nằm trên tuyến Quốc lộ 279.

Gia đình bà Lường Thị Chung đã kinh doanh ẩm thực hơn 10 năm. Mỗi ngày, cơ sở đón từ một đến hai đoàn khách; vào mùa du lịch, lượng khách tăng cao, trong đó có cả khách quốc tế. Tuy nhiên, qua thực tế phục vụ, bà Chung nhận thấy nhu cầu của du khách đang thay đổi. Khách không chỉ muốn thưởng thức món ăn hay xem văn nghệ mà còn muốn trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa, tìm hiểu nghề truyền thống và trải nghiệm đời sống cộng đồng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu các hộ kinh doanh phải chuyển từ cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang xây dựng sản phẩm có chiều sâu. Để đáp ứng nhu cầu đó, bà Chung cùng nhiều hộ dân bản Ten tham gia các lớp tập huấn về bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch, kỹ năng tổ chức du lịch cộng đồng và ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, kinh doanh.

Cùng với người dân, chính quyền phường Mường Thanh xác định bảo tồn văn hóa phải đi đôi với phát triển kinh tế. Theo ông Trần Văn Sinh, Phó Chủ tịch UBND phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên cho biết: Địa phương đang tập trung khôi phục những giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, đồng thời đưa các giá trị này trở thành sản phẩm phục vụ du lịch.

Lớp truyền dạy nghề thêu, dệt thổ cẩm của người Thái tổ chức tại bản Ten là một ví dụ. Người học không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật mà còn được định hướng phát triển sản phẩm phục vụ khách du lịch và làm quà lưu niệm. Qua đó, nghề truyền thống có thêm không gian tồn tại, đồng thời mở ra hướng tăng thu nhập cho người dân.

Theo lãnh đạo phường, việc khôi phục nghề thêu, dệt thổ cẩm được thực hiện theo hướng hình thành các tổ, nhóm nghề, duy trì truyền dạy, nâng cao tay nghề và từng bước gắn sản xuất với du lịch cộng đồng. Đây được xem là giải pháp vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo sinh kế bền vững.

Từ những mô hình bước đầu, phường Mường Thanh đang hướng tới kết nối các sản phẩm thành chuỗi trải nghiệm gồm lưu trú, ẩm thực, văn nghệ, nghề thủ công, mua sắm sản phẩm lưu niệm và tham quan các bản văn hóa. Cách làm này nhằm tăng giá trị của mỗi dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách, qua đó tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng.

Trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, phường Mường Thanh (tỉnh Điện Biên) đặt mục tiêu đưa dịch vụ - du lịch chiếm khoảng 60% cơ cấu kinh tế vào năm 2030; lượng khách đạt trên 800 nghìn lượt, doanh thu khoảng 1.200 tỷ đồng. Để thực hiện mục tiêu, phường xây dựng Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, tập trung vào du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái trên nền tảng các giá trị văn hóa địa phương.

Cùng với phát triển sản phẩm, địa phương chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ số, mở rộng liên kết với các điểm đến trong và ngoài tỉnh, đồng thời quan tâm bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này đang tạo chuyển biến tích cực. Trong 7 tháng đầu năm 2026, phường Mường Thanh đón khoảng 136 nghìn lượt khách, doanh thu du lịch đạt gần 245 tỷ đồng.

Những kết quả trên cho thấy văn hóa không chỉ là giá trị cần bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực kinh tế nếu được khai thác đúng hướng. Với việc đặt người dân vào vị trí chủ thể, gắn bảo tồn với sinh kế và xây dựng sản phẩm theo chuỗi, phường Mường Thanh đang từng bước hình thành diện mạo điểm đến văn hóa - du lịch đặc trưng, đóng góp vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống người dân giữa lòng chảo Điện Biên./.