Từ nguồn lực đầu tư, nhiều làng nghề gắn với văn hóa truyền thống vùng DTTS được bảo tồn và phát huy giá trịTạo chuyển biến từ những công trình, sinh kế
Với địa bàn rộng, địa hình chủ yếu là đồi núi, Nghệ An gặp nhiều khó khăn trong thực hiện các chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi. Nhu cầu đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sinh kế, giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất luôn đặt ra cấp thiết.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Nghệ An triển khai đồng thời ba Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Tổng nguồn vốn bố trí cho cả ba chương trình là 9.515,29 tỷ đồng. Đến ngày 15/6/2026, toàn tỉnh giải ngân 7.332,1 tỷ đồng, đạt 77,06% kế hoạch.
Nguồn lực này đã góp phần đầu tư nhiều công trình giao thông, trường học, nước sinh hoạt và thiết chế văn hóa. Cùng với đó, các chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nhà ở và phát triển sinh kế được triển khai, giúp người dân từng bước cải thiện điều kiện sống, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.
Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Nghệ An, riêng Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi được giao 5.182 tỷ đồng trong giai đoạn 2022–2025. Đến ngày 20/9/2026, tỉnh giải ngân hơn 80% nguồn vốn. Nguồn đầu tư từ chương trình, 715 công trình hạ tầng được đầu tư; hàng nghìn căn nhà được xây mới, sửa chữa, bảo đảm tiêu chuẩn “3 cứng” cho các hộ có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở.
Qua hơn 5 năm thực hiện, diện mạo nông thôn miền núi Nghệ An từng bước thay đổi. Tỷ lệ giảm nghèo trong đồng bào DTTS bình quân hằng năm đạt trên 3%. Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 38,4 triệu đồng/năm; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt 51,5%.
Những kết quả này cho thấy nguồn lực từ các chương trình đã góp phần cải thiện hạ tầng và tạo thêm cơ hội phát triển cho người dân. Tuy nhiên, so với yêu cầu thực tế, khoảng cách phát triển giữa các địa bàn vẫn còn lớn.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, vùng đồng bào DTTS và miền núi Nghệ An có 79 xã, phường, trong đó 51 địa bàn thuộc khu vực III. Toàn vùng có hơn 1,2 triệu người, với trên 538.000 người DTTS. Nhu cầu đầu tư hạ tầng, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống vì thế vẫn rất lớn.
Nguồn lực mới, yêu cầu mới
Bên cạnh những kết quả đạt được, tiến độ giải ngân vốn các chương trình MTQG vẫn là vấn đề cần tập trung tháo gỡ. Theo báo cáo tại hội nghị do UBND tỉnh tổ chức ngày 9/10/2026, trong tổng số 774,528 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển được kéo dài sang năm 2026, đến ngày 8/10, toàn tỉnh mới giải ngân 243,853 tỷ đồng, đạt 33,39%.
Nhiều tuyến đường vào bản vùng sâu cũng đã được bê tông hóaĐối với hơn 1.498 tỷ đồng vốn sự nghiệp được phép kéo dài, tỷ lệ giải ngân đến ngày 30/9 mới đạt 38,43%. Kết quả này cho thấy việc tổ chức thực hiện ở một số địa phương còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.
Nguyên nhân xuất phát từ cả điều kiện khách quan và những hạn chế trong tổ chức thực hiện. Địa hình miền núi chia cắt, thời tiết phức tạp, mưa lũ ảnh hưởng đến quá trình thi công.
Bên cạnh đó, một số xã còn thiếu cán bộ chuyên môn; năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện chưa đồng đều. Việc chuẩn bị hồ sơ, lựa chọn danh mục đầu tư và tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai chưa thực sự chủ động.
Nhiều hộ gia đình người DTTS có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở được hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở đảm bảo tiêu chí “3 cứng” Tại hội nghị ngày 9/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thành Vinh yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát kế hoạch, xác định rõ tiến độ từng dự án, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các đơn vị liên quan.
Trong bối cảnh đó, theo Quyết định số 1160/QĐ-TTg ngày 29/6/2026, Nghệ An được giao 3.117,11 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 (đợt 1). Nguồn vốn này thực hiện Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026–2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030.
Đây là chương trình tích hợp từ ba chương trình MTQG của giai đoạn trước. Việc hợp nhất nhằm tập trung nguồn lực, tăng tính đồng bộ trong quản lý và tổ chức thực hiện, ưu tiên những địa bàn khó khăn và nhu cầu thiết yếu của người dân.
Mô hình sinh kế nuôi trâu vỗ béo ở bản Pà Khốm, xã Tri Lễ cho hiệu quả kinh tế cao giúp nhiều hộ đồng bào dân tộc Mông thoát nghèoGiai đoạn 2026–2030, Nghệ An đặt mục tiêu nâng thu nhập bình quân của người dân vùng đồng bào DTTS và miền núi lên 2,5–3 lần so với năm 2020; giảm tỷ lệ nghèo đa chiều xuống dưới 10%; phấn đấu đưa 50% số xã và 50% số thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn.
Để đạt mục tiêu, tỉnh cần khắc phục tình trạng chậm giải ngân, chủ động chuẩn bị danh mục dự án và hoàn thiện thủ tục đầu tư ngay từ đầu kỳ. Việc phân bổ vốn phải đúng địa chỉ, đúng đối tượng, tránh dàn trải. Trong đó, cần ưu tiên công trình giao thông, trường học và nước sinh hoạt tại những địa bàn còn thiếu hạ tầng thiết yếu.
Đối với các mô hình hỗ trợ sản xuất, việc lựa chọn đối tượng và phương thức hỗ trợ cần phù hợp điều kiện thực tế của từng địa phương. Đặc biệt, cần gắn hỗ trợ sản xuất với liên kết tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm, giúp người dân có sinh kế bền vững.
Cùng với đó, chính quyền cơ sở cần nâng cao trách nhiệm, chủ động tháo gỡ khó khăn, bố trí đủ vốn đối ứng và tăng cường kiểm tra, giám sát. Các sở, ngành cần phối hợp chặt chẽ, kịp thời hướng dẫn địa phương hoàn thiện thủ tục, xử lý những vướng mắc phát sinh.
Tiến độ giải ngân cũng phải đi đôi với chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng vốn. Không chỉ hoàn thành các chỉ tiêu về giải ngân, điều quan trọng hơn là mỗi công trình, dự án phải đáp ứng nhu cầu thực tế, mang lại lợi ích lâu dài cho người dân.
Hơn 3.117 tỷ đồng là nguồn lực quan trọng để Nghệ An tiếp tục phát triển hạ tầng, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân vùng miền núi, vùng đặc biệt khó khăn. Vấn đề đặt ra là phải sớm đưa nguồn vốn vào thực tiễn, chuyển hóa thành những công trình thiết thực, sinh kế hiệu quả và những đổi thay cụ thể trong cuộc sống.