Nghề truyền thống thúc đẩy phát triển du lịch ở Cao Bằng

Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, điểm thu hút du khách đến với Cao Bằng chính là cơ hội trải nghiệm đời sống văn hóa địa phương, đặc biệt tại các làng nghề truyền thống.

Dệt thổ cẩm là một trong những nghề truyền thống tiêu biểu của địa phương. Bà Nông Thị Thược, nghệ nhân dân tộc Tày ở làng Luống Nọi đã gắn bó với khung cửi hơn nửa thế kỷ. Theo bà, dệt thổ cẩm đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ; mỗi hoa văn đều lấy cảm hứng từ thiên nhiên như bông lúa, cánh chim, dòng suối. Người thợ phải ghi nhớ từng chi tiết để dệt từ mặt trái của vải mà không có bản vẽ. Một sản phẩm hoàn chỉnh có thể mất vài ngày. Dù giá trị kinh tế chưa cao, bà vẫn giữ nghề vì coi đây là di sản quý. Hiện nay, các sản phẩm thổ cẩm như khăn, túi, đồ trang trí ngày càng được du khách ưa chuộng, thậm chí xuất hiện tại các sự kiện của UNESCO tổ chức trong Công viên địa chất Toàn cầu Non nước Cao Bằng.

Ngoài thổ cẩm, người Dao Tiền ở Hoài Khao nổi tiếng với kỹ thuật vẽ sáp ong trên vải chàm, tạo hoa văn trắng trên nền xanh đậm. Phần lớn người Nùng An ở Quảng Uyên lao động trong các làng nghề làm hương, giấy bản, nhuộm vải chàm. Tại làng giấy bản Dìa Trên, nhiều hộ dân đã gắn bó hàng chục năm với nghề, thực hiện đầy đủ các công đoạn từ ngâm vỏ cây, giã bột đến tráng giấy. Những tờ giấy bản trắng ngà, bền dai được dùng trong sinh hoạt và nghi lễ truyền thống.

Từ thổ cẩm rực rỡ, hương thơm thảo mộc đến giấy bản mộc mạc, mỗi sản phẩm đều chứa đựng câu chuyện văn hóa của cộng đồng. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển du lịch, nhiều giá trị văn hóa truyền thống được khai thác thành sản phẩm du lịch. Người dân vừa bảo tồn di sản, vừa sáng tạo để lan tỏa bản sắc địa phương. Năm 2025, tại Hội chợ Triển lãm Quốc gia, gian hàng tỉnh Cao Bằng đã giới thiệu nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, trong đó có nghệ nhân trình diễn hát Then, đàn Tính, dệt thổ cẩm, chế biến ẩm thực thu hút đông đảo du khách.

Nhiều sản phẩm văn hóa do cộng đồng gìn giữ và sáng tạo cũng được quảng bá rộng rãi tại các hội chợ, sự kiện du lịch. Từ thổ cẩm, hương thảo mộc đến các món ăn như bánh cuốn, thạch đen, bánh khảo, lạp sườn hun khói… đều góp phần tạo nên không gian văn hóa đặc sắc. Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nông Thị Tuyến, chính những sản phẩm thủ công do người dân làm ra đã trở thành “sứ giả” quảng bá hình ảnh du lịch địa phương.

Ở làng đá cổ Khuổi Ky, nhiều gia đình người Tày phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Du khách được tham gia làm bánh, nghe kể về phong tục, thưởng thức hát Then, đàn Tính. Những trải nghiệm này giúp họ hiểu hơn về văn hóa địa phương và thấy chuyến đi ý nghĩa hơn.

Cộng đồng các dân tộc thiểu số tại Cao Bằng không chỉ duy trì nghề truyền thống mà còn tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nhiều câu lạc bộ hát Then, tổ dệt thổ cẩm, nhóm ẩm thực truyền thống được thành lập, thu hút đông đảo người dân tham gia, góp phần đưa di sản văn hóa vào đời sống hằng ngày. Đáng chú ý, nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn khởi nghiệp từ nghề truyền thống, từng bước chuyển hóa giá trị văn hóa tộc người thành sản phẩm kinh tế. Hiện toàn tỉnh có 174 sản phẩm OCOP, trong đó hơn một nửa do người dân trực tiếp sản xuất hoặc khởi nghiệp. Nhiều sản phẩm như thổ cẩm, thạch đen, bún ngũ sắc, quà tặng du lịch đã được cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Những định hướng này phù hợp với chủ trương bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, đồng thời là nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội. UBND tỉnh Cao Bằng xác định gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho người dân. 

 Khi nghề truyền thống được thổi vào hơi thở mới của du lịch, chúng không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ, trở thành cầu nối đưa hình ảnh Cao Bằng đến với bạn bè quốc tế. Đây là con đường vừa bảo tồn, vừa phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số - một hướng đi bền vững cho tương lai./.