Nghi lễ trong đạo Cao Đài

Thờ Thượng đế

Chính giữa Bát Quái đài, trên chỗ cao nhất, có một quả càn khôn, hình tròn như trái đất. Trên đó vẽ đủ ba ngàn bảy mươi hai ngôi sao và Thiên nhãn để thờ. Trong quả càn khôn thường đốt một ngọn đèn sáng, được gọi là Thái cực đăng, đó là tượng trưng thờ Thượng đế ngự trên ngôi Thái cực, mà điều khiển mối đạo tự nhiên. Khi tế lễ, đốt hai ngọn đèn đôi bên, tượng trưng Thái cực sinh Âm Dương và đốt năm cây nhang, cắm trong lư hương để giữa Thiên bàn tượng trưng Ngũ hành (kim, mộc, thủy, hỏa, thổ).

Thờ Tam giáo và Ngũ chi

Bên dưới quả càn khôn thờ ba vị giáo chủ: Đức Thích Ca Mâu Ni ở giữa, bên tả có Đức Khổng Tử, bên hữu có Đức Lão Tử. Kế đến là Tam trấn oai nghiêm - đại diện ba vị Giáo chủ trong nền Đại đạo Tam Kỳ Phổ Độ, bao gồm: Đức Lý Thái Bạch ở giữa, tả có Đức Quan Thánh Đế Quân, hữu có Đức Quán Thế Âm Bồ Tát. Ngoài ra, đạo Cao Đài còn thờ Đức Ki-tô tiêu biểu cho Thánh đạo và Đức Khương Thái Công tiêu biểu Thần đạo. Tựu trung cách thờ phụng như trên thể hiện tôn chỉ “Tam giáo quy nguyên, ngũ chi phục nhất”. “Tam giáo quy nguyên” là xây dựng một nền giáo lý toàn diện, tức giáo lý Đại đạo, trên nền tảng kế thừa giáo lý Tam giáo.

Hiến tế Tam bửu

Mỗi lần tế lễ đều có dâng hoa, rượu, trà, gọi là hiến lễ Tam bửu, trong đó hoa tượng trưng Tinh, rượu tượng trưng Khí, Trà tượng trưng Thần. Cách bố trí người mang hoa, quả, rượu, trà lên Thiên bàn cũng phải phù hợp với cách bài trí lễ phẩm trên Thiên bàn. Từ Thiên bàn nhìn ra, bên trái (phía nam quỳ) bày hoa, nước lạnh; bên phải (phía nữ quỳ) bày trái cây, nước trà. Vì thế, dâng hoa quả, người bên phía nam quỳ bưng bông; người bên phía nữ quỳ bưng trái cây. Dâng rượu người bên phía nam quỳ bưng chung rượu, người bưng phía nữ quỳ bưng nhạo rượu. Dâng trà, người bên phía nam quỳ bưng ấm trà, người bên phía nữ quỳ bưng chung trà.

Lễ nhạc

Trong thực hành nghi lễ của mình, đạo Cao Đài thường sử dụng lễ nhạc, tác dụng của lễ nhạc như sau: Lễ sĩ Cao Đài áo mũ chỉnh tề, hai tay nâng vật cúng lên ngang mày, theo nhịp điệu của âm nhạc, từ từ điện lễ đi lên. Lễ sĩ khi dâng lễ đi thành hai cặp (bốn người), đầu đội mũ như nho sĩ đậu tú tài ngày xưa. Khi hiến đại lễ dâng Trời Phật thì chân đi chữ Tâm. Vẻ chỉnh tề, phong thái trang nghiêm ấy, khiến người chứng kiến sinh lòng thành kính, nên thường nói tinh thần Lễ là Kính. Tiếng trống, chuông, đàn, kèn, tiêu thiều, nhiều thứ âm thanh khác nhau cùng dấy lên một lượt nên nói tinh thần Nhạc là Hòa.

Lạy

Đức Chí Tôn dạy: “Lạy là gì? Là tỏ ra bề ngoài, lễ kính trong lòng. Chắp hai tay lại là tại sao? Tả là Nhựt, hữu là Nguyệt, vị chi âm dương. Âm dương hiệp nhất, phát khởi càn khôn, sanh sanh hóa hóa tức là Đạo”. Khi đứng trước Thiên bàn hầu lễ thì chức sắc, tín đồ quỳ gối, hai tay chắp lại, bắt ấn Tý rồi mặc niệm Nam mô Phật, Nam mô Pháp, Nam mô Tăng. Bắt ấn Tý là hai bàn tay chắp lại, ngón cái của bàn tay trái chỉ vào gốc ngón áp út (ngôi Tý), tức ám chỉ sự chủ Tâm kính Trời. Nam mô Phật: hai bàn tay chắp lại, đưa ngay lên giữa trán và mặc niệm Nam mô Phật, ấy là nhắc lòng tôn kính Đức Chí Tôn và nhớ lại Đức toàn tri, toàn năng, tận thiện mỹ và Đức háo sanh của Ngài vô biên bao la, hằng hóa dục vạn vật.

Cúng tứ thời

Hằng ngày, chức sắc, tín đồ Cao Đài hầu lễ bốn lần vào các giờ Tý (từ 23.00), Ngọ (từ 11.00), Mão (từ 15.00), Dậu (từ 17.00), gọi là cúng tứ thời. Mới trông qua, người ngoài lầm tưởng cúng tế như vậy là do ỷ lại thần quyền, nhưng sự thật không phải như thế, mà là một phương pháp hàm dưỡng tâm tính rất huyền nhiệm.

Thờ cúng Tổ tiên

Đối với tín đồ Cao Đài, ngoài việc thờ Trời (Đức Chí Tôn) thì sự thờ cúng Tổ tiên cũng không kém phần quan trọng. Trong mỗi gia đình, bên cạnh Thiên bàn thờ Đức Chí Tôn đặt ở nơi trang trọng nhất, còn có bàn thờ những người đã quá vãng. Trên mỗi bàn thờ đặt bài vị, ghi rõ họ tên, ngày tháng năm quá vãng và di ảnh của ông bà hay cha mẹ. Ngoài ra, tối thiểu phải có một bình hương, đầy đủ hơn thì có cặp chân đèn và lư đồng.

Tóm lại, Nghi lễ của đạo Cao Đài vừa mang giá trị thiêng liêng tôn giáo, vừa chứa đựng giá trị văn hóa, đạo đức và cộng đồng. Đây là một bộ phận không thể thiếu trong đời sống tinh thần của tín đồ, đồng thời cũng là thành tố quan trọng trong bức tranh đa dạng văn hóa - tôn giáo Việt Nam./.