Người nghệ sĩ với đam mê trồng Sâm Ngọc Linh

Đưa “quốc bảo” từ Trường Sơn lên đỉnh Sam Ta

Một sáng mùa Thu, sau khi vượt gần 20 km đường rừng lên độ cao gần 2.000 m, không khí mát lạnh dưới 20°C cùng biển mây trắng phủ quanh đỉnh núi khiến khu vườn sâm Ngọc Linh hiện ra như một ốc đảo xanh. Dưới tán rừng già ẩm ướt, hàng ngàn cây sâm từ 1 đến 9 năm tuổi đang được chăm sóc cẩn thận, chia thành từng lô theo quy trình nghiêm ngặt.

Để có được khu vườn hôm nay là câu chuyện bắt đầu từ hơn 15 năm trước, khi anh Nguyễn Chí Long, một nghệ sĩ nhiếp ảnh ở Mai Sơn tình cờ bén duyên với cây sâm Ngọc Linh. Từ đam mê, anh đã mạnh dạn đầu tư hàng chục tỷ đồng, nhiều lần vào Quảng Nam, Kon Tum (cũ), ăn ngủ hàng tháng trên núi Ngọc Linh để học hỏi kỹ thuật trồng, chăm sóc, rồi đưa giống về thử nghiệm trên các triền núi của Sơn La.

Sau nhiều năm kiên trì, những mầm sâm đầu tiên đã thích nghi và phát triển mạnh trên đất rừng Sam Ta. Từ dãy Trường Sơn xa xôi, loài cây vốn chỉ sinh trưởng trong điều kiện đặc hữu nóng ẩm đã được gây trồng thành công ở miền Tây Bắc, nơi có khí hậu mát lạnh, thổ nhưỡng phù hợp và nguồn nước dồi dào.

Việc chăm sóc vườn sâm đòi hỏi nhiều công phu, mỗi ngày người dân bản Sam Ta đều vào rừng lấy mùn lá già làm phân hữu cơ, tưới nước, làm cỏ cho vườn sâm. Anh Sồng A Tráng, công nhân tại vườn cho biết: “Chúng tôi chăm sóc sâm theo kỹ thuật được học. Có lẽ do khí hậu, thổ nhưỡng ở đây rất hợp nên cây lớn nhanh, ít sâu bệnh”. Được biết, bản Sam Ta có 10 người làm công nhân cố định cho vườn sâm, lương 6-8 triệu đồng/tháng; khi cao điểm, chủ vườn huy động hơn 50 người phụ giúp trả công nhật. Nhờ đó, nhiều người dân bản có thêm nguồn thu nhập ổn định từ loài cây dược liệu quý đầy triển vọng này.

Định hướng bền vững cho một ngành hàng mới

Sau 15 năm kiên trì, những nỗ lực đưa cây sâm Ngọc Linh lên núi rừng Tây Bắc của nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Chí Long được biết đến và được công nhận. Năm 2022, Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp bằng bảo hộ cây trồng mới đối với giống sâm Ngọc Linh Sơn La trong thời hạn 20 năm. Năm 2023, những cây sâm đầu tiên trong vườn sâm của nghệ sĩ Chí Long đã cho thu hoạch. Cũng trong năm này, anh nghiên cứu và cho ra đời một số sản phẩm chế biến từ sâm như cao sâm, rượu sâm, rượu cao sâm đã đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh. Năm 2025, anh Nguyễn Chí Long tiếp tục nghiên cứu cho ra mắt các sản phẩm mới như sâm trà, sâm cà phê, mở rộng danh mục sản phẩm và tăng giá trị gia tăng cho nguyên liệu.

Thành công bước đầu của anh Long đối với cây sâm Ngọc Linh nhận được sựquan tâm của chính quyền địa phương. Được biết, tỉnh Sơn La sẽ nghiên cứu nhânrộng, hướng tới xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý cho sâm Ngọc Linh SơnLa. Gala “Sâm Ngọc Linh trên đất Sơn La - Từ “Quốc bảo” trở thành sinh kế” đãđược UBND tỉnh tổ chức thu hút hàng trăm nhà khoa học “hiến kế” cho cây sâmphát triển. Từ gala này, UBND tỉnh Sơn La kêu gọi các doanh nghiệp tiếp tục đầutư bài bản, nhân rộng mô hình và phát triển sản phẩm hướng đến tiêu chuẩn OCOP5 sao, đủ sức chinh phục các thị trường khó tính.

Từ mô hình thử nghiệm đầy mạo hiểm của một người nghệ sĩ, cây sâm Ngọc Linh trên đất Sam Ta giờ đã trở thành niềm hy vọng lớn của cả cộng đồng. Sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên đặc hữu, tâm huyết của nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Chí Long, sự vào cuộc của chính quyền địa phương và định hướng khoa học bài bản đang từng bước tạo nên một niềm hi vọng mới cho vùng đất Tây Bắc còn nhiều gian khó. Nếu được phát triển đúng hướng, sâm Ngọc Linh Sơn La không chỉ giúp người dân vùng cao ổn định sinh kế, mà còn góp phần đưa ngành dược liệu Việt Nam tiến xa hơn trên thị trường quốc tế, đúng như kỳ vọng về loài cây “Quốc bảo” có giá trị kinh tế và văn hóa đặc biệt này./.