Du khách bốn phương sẽ nhớ mãi hương vị thơm nồng, giòn tan và ý nghĩa của một món quà mang đậm nét văn hoá của một dân tộc luôn biết gìn giữ hương vị truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.
Trong tiếng Chăm, “Ginrong” có nghĩa là “Cái càng”, còn "Laya" có nghĩa là “Củ gừng”, bởi bánh có hình dạng vừa giống càng cua, vừa giống củ gừng. Người Chăm tin rằng gừng tượng trưng cho sức sống, sự ấm áp và niềm tin. Vị cay nồng của gừng là biểu tượng cho tình nghĩa bền bỉ, sự kiên định trong tình yêu và đức tin. Vì vậy, bánh Ginrong Laya không đơn thuần là món ăn mà còn là lời nhắn gửi của tổ tiên về cách sống chân thành, thủy chung như hương gừng càng để lâu càng nồng.
Bánh gừng gắn liền với truyền thuyết người vợ thủy chung chờ chồng. Chuyện kể rằng, người chồng ra trận mãi chưa về, người vợ ở nhà mỏi mòn chờ đợi. Hằng ngày, người vợ làm bánh Ginrong Laya mang ra biển, nhờ cá, tôm đưa đến cho chồng với lời nhắn mong chồng mau về đoàn tụ. Người chồng vẫn mãi không về, để người vợ thủy chung hóa thành đá bên bờ biển, còn những chiếc bánh hóa thành san hô mọc dày dưới đáy biển... Có dị bản khác kể rằng người vợ chờ chồng đi xa, làm bánh gừng gửi theo đoàn thương buôn, để khi chồng ăn vị gừng cay mà biết lòng vợ vẫn còn ấm. Dù là dị bản nào cũng đều làm nên chiều sâu nhân văn cho món bánh, nơi mà ẩm thực trở thành ngôn ngữ của cảm xúc, của tình yêu và sự đợi chờ.
Không phải ngẫu nhiên mà trong lễ Katê - Tết lớn nhất của người Chăm, hay trong lễ cưới, hình ảnh những chiếc bánh củ gừng luôn hiện diện trang trọng trên bàn thờ và mâm cúng. Trong lễ Katê, người Chăm bày bánh Ginrong Laya quanh trụ tròn bằng tre, đặt cạnh bánh tét, bánh nếp - tượng trưng cho sự gắn kết giữa trời và đất, giữa con người và thần linh. Hương gừng nồng lan tỏa trong khói hương như sợi dây nối kết cõi thực và cõi thiêng, thể hiện lòng biết ơn của người Chăm đối với Tổ tiên. Trong lễ cưới, bánh được làm thành từng cặp, đặt trong mâm sính lễ tượng trưng cho tình nghĩa vợ chồng thủy chung son sắt.
Là món bánh của niềm tin nên người Chăm không ăn Ginrong Laya như một món quà vặt, mà ăn bằng tâm lễ. Trong các làng người Chăm, làm bánh là công việc của cả cộng đồng. Người già chỉ dạy cách trộn bột, nêm gừng, người trẻ phụ chiên, người nhỏ trông lửa. Cái ấm của gừng hòa vào cái ấm của tình làng, tình người khiến Ginrong Laya trở thành sợi dây kết nối thế hệ, kết nối cộng đồng.
Nhìn từ góc độ ẩm thực học, bánh củ gừng là minh chứng cho triết lý “đơn sơ mà tinh tế” của người Chăm. Nguyên liệu chỉ gồm gạo nếp, trứng, đường, men rượu và gừng - những thứ có sẵn quanh nhà. Nhưng để làm ra chiếc bánh giòn, thơm, ngọt thanh mà không gắt, người phụ nữ phải có tay nghề, cảm giác và sự kiên nhẫn. Phụ nữ Chăm là những người rất khéo tay. Họ nhào bột nếp, trứng gà, gừng tươi, đường và men rượu với nước sôi. Sau đó cho bột vào cối giã nhuyễn, rồi lấy ra từng nắm nhỏ để nặn thành bánh. Nặn xong thì thả bánh vào chảo dầu chiên cho thật vàng và giòn. Vớt bánh ra lại nhúng vào nước đường để tạo lớp áo trắng mịn màng, óng ả trông thật bắt mắt. Tưởng đơn giản nhưng để bánh gừng đẹp và ngon thì từng khâu chuẩn bị nguyên liệu phải chu đáo, cẩn trọng. Người làm phải thật chú tâm để nặn ra những chiếc bánh hình dáng cân đối, chi tiết mềm mại, uyển chuyển tựa cánh san hô. Sự công phu ấy chính là tinh hoa văn hóa thủ công, nơi mọi giá trị không nằm ở vật chất mà nằm ở cái tâm trong lao động. Người Chăm không tách ẩm thực khỏi tín ngưỡng, không xem món ăn chỉ để no bụng mà là hình thức biểu đạt tinh thần, là triết lý sống: “Ăn để biết ơn, làm để giữ đạo lý”.
Bánh gừng Ginrong Laya giòn tan, thơm nồng lưu luyến mãi bước chân du khách trong hành trình khám phá văn hóa Chăm. Từ củ gừng nhỏ bé, người Chăm đã tạo nên một biểu tượng văn hóa - nơi ẩm thực, tín ngưỡng, nghệ thuật và lòng người hòa quyện. Ginrong Laya là bài học sâu sắc về cách con người sống chan hòa với thiên nhiên, với nhau và với cội nguồn. Bánh gừng không chỉ là “hồn quê” mà có thể trở thành “thương hiệu” tại các lễ hội của người Chăm - nơi du khách chạm vào di sản, hiểu đồng bào qua vị cay ấm của gừng, vị dẻo thơm của nếp, vị ngọt thanh của đường kết hợp khéo léo trên đôi bàn tay người phụ nữ Chăm.
