Du khách ngồi kín hội trường nghe hướng dẫn viên thuyết minh về Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ là nơi diễn ra các hội nghị cán bộ do Đảng ủy và Bộ chỉ huy triệu tập (Ảnh: VnExpress)Theo GS. TS Trương Quốc Bình, Hội đồng Di sản văn hoá quốc gia, dưới góc độ di sản văn hoá, khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ từ lâu đã, đang và vẫn sẽ là một trong những di tích lịch sử nổi tiếng nhất, tiêu biểu nhất. Trong lịch sử hiện đại, Điện Biên Phủ được nhắc đến như một chiến thắng vĩ đại nhất của một nước thuộc địa nhỏ bé ở Đông Nam Á chống lại đội quân hùng mạnh của một cường quốc phương Tây. Từ khoảnh khắc lịch sử lá cờ Quyết chiến Quyết thắng của Quân đội ta tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tướng Đờ Cát (ngày 7/5/1954), chiến thắng Điện Biên Phủ đã trở thành biểu tượng cho hoà bình, độc lập dân tộc và dân chủ, là niềm tin của các dân tộc thuộc địa trên toàn thế giới.
Các chứng tích trong cuộc chiến cách đây 72 năm giờ đã trở thành quần thể di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Điện Biên Phủ, trải dài trên lòng chảo Điện Biên bốn bề là núi rừng bao bọc với chiều dài 18km, chiều rộng 6km.
Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ được hình thành từ hai hệ thống. Đầu tiên là Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ do địch xây dựng, nơi ghi lại những chiến công oai hùng của quân đội ta, bao gồm các di tích: Đồi A1, D1, D3, C1, C2, hầm Đờ Cát, cầu Mường Thanh, đồi E1, đồi Him Lam, di tích hận thù Noong Nhai, đồi Độc Lập, đồi Noong Bua, các sân bay, cụm cứ điểm Hồng Cúm. Thứ đến là Sở chỉ huy chiến dịch của quân đội ta tại Mường Phăng. Sở Chỉ huy thành lập ngày 01/01/1954, ở phía Đông cánh đồng Mường Thanh và đóng tại đây cho đến khi kết thúc chiến dịch, nơi diễn ra các cuộc họp quyết định trong quá trình tấn công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Để đảm bảo bí mật, Sở Chỉ huy quyết định đào một đường hầm xuyên núi, từ lán làm việc của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp thông với lán làm việc của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái. Hầm có chiều dài 97m, cao 1,7m, rộng 1,2m. Ngoài lán làm việc còn có rất nhiều các lán nhỏ là nơi làm việc của các ban: Tác chiến, Chính trị, Hậu cần, Thông tin, khu hầm và lán làm việc của đồng chí Chủ nhiệm Chính trị Lê Liêm; hầm và lán làm việc của cố vấn Trung Quốc.
Ngày 28/4/1962, quần thể Di tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 1964, quá trình xây dựng, trùng tu, tôn tạo di tích bắt đầu. Năm 1966, toàn bộ Khu di tích và Nhà trưng bày Chiến thắng Điện Biên Phủ được giao cho UBND tỉnh Lai Châu quản lý. Đúng vào ngày kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2004), Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ được khánh thành. Ngày 12/8/2009, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ là di tích quốc gia đặc biệt.
Tháng 10/2012, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được khởi công xây dựng trên diện tích 22 nghìn m2, nằm ngay trên đường 7/5 (Quốc lộ 279), phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ. Bảo tàng là công trình quy mô, hoành tráng và hiện đại nhất tỉnh Điện Biên hiện nay, gồm 1 tầng hầm, 1 tầng nổi. Nơi đây lưu giữ, trưng bày hơn 500 hiện vật, tranh, ảnh tư liệu liên quan đến chiến dịch; mô tả khái quát toàn bộ cuộc chiến đấu đầy gian khổ, hy sinh của quân và dân ta để làm nên chiến thắng vang dội của dân tộc. Bảo tàng mở cửa đón du khách tham quan vào dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (5/2014).
Hiện nay, Điện Biên là một trong số ít tỉnh, thành phố có hệ thống các di tích lịch sử cách mạng, văn hoá đa dạng, nổi bật là quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ. Đó là tiềm năng du lịch lớn mà không phải nơi nào cũng có được. Với chiến thắng Điện Biên Phủ vang dội trong quá khứ, tỉnh Điện Biên có lợi thế trong việc thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, đặc biệt là khách đi theo dạng tìm hiểu lịch sử, văn hoá.
Phát huy lợi thế đó, tỉnh Điện Biên đang tích cực đưa các điểm di tích thành phần thuộc Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ đã được bảo tồn, tôn tạo vào phục vụ khách tham quan. Đa dạng hoá và nâng cao chất lượng, hiệu quả các hình thức, phương pháp giáo dục, tuyên truyền, quảng bá giá trị các di tích. Tỉnh cũng tăng cường tuyên truyền, giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội và kết nối trực tiếp với các công ty du lịch, lữ hành; nghiên cứu, xây dựng các hoạt động trải nghiệm, khám phá, gắn kết chặt chẽ giữa du lịch lịch sử với du lịch văn hoá bản sắc các dân tộc thiểu số trên địa bàn, du lịch tâm linh thu hút khách du lịch đến với địa phương, nhất là vào tháng 5 - tháng về nguồn kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ hằng năm, tạo xung lực đưa Điện Biên trở thành một trong những trung tâm du lịch trọng điểm của vùng Trung du miền núi phía Bắc./.
