Thầy Ka-in hóa thân Nữ thần Po Nai múa dâng hoa quả trong lễ Rija NưgarRija Nưgar là tên gọi theo tiếng Chăm của lễ hội múa diễn ra vào các ngày thứ Năm và thứ Sáu, thượng tuần trăng, tháng Một hằng năm theo lịch của đồng bào Chăm (Sakawi Ahiêr), vào khoảng tháng Tư Dương lịch. Đây là thời điểm mới gieo trồng, thời tiết thường nắng nóng, khô hạn, trong lúc lúa và cây cối đang chờ nước, người Chăm thường tổ chức lễ Rija Nưgar để đưa tiễn những điều xấu, đồng thời cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng khỏe mạnh, ấm no, hạnh phúc… Nhiều tài liệu gọi đây là lễ hội Múa Tống ôn đầu năm.
So với các lễ hội thuộc tín ngưỡng dân gian của đồng bào Chăm còn tồn tại đến ngày nay thì đây là lễ hội được diễn ra liên tục, đầy đủ các nghi thức, ở hầu hết các làng của đồng bào Chăm ở Ninh Thuận (nay là tỉnh Khánh Hòa). Rija Nưgar có ý nghĩa đưa tiễn những điều xui xẻo, bệnh tật, bão lụt, hạn hán, mất mùa, đói nghèo, bất hạnh trong năm cũ, đồng thời, cầu mong những điều tốt đẹp trong năm mới như: mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng khỏe mạnh, ấm no, hạnh phúc…
Lễ vật dùng để cúng trong Rija Nưgar là những sản phẩm của nông nghiệp như: dê, gà, cơm, canh, rượu, trứng, trầu, cau, trái cây… Trong đó, lễ vật quan trọng không thể thiếu đó là lửa và nước. Nhiều người tin rằng, khi tham dự lễ hội và cúng lễ thì năm đó, bản thân và gia đình sẽ có thêm niềm tin, gặp nhiều may mắn và an lành trong cuộc sống… Nhạc cụ sử dụng trong lễ hội Rija Nưgar gồm có: trống Ginăng, trống Paranưng và kèn Saranai.
Các vị thần được cúng tế trong lễ Rija Nưgar gồm: các vị nhiên thần (thần Mưa, thần Gió, thần Nước, thần Lửa, thần Mặt Trời, thần Mặt Trăng, thần Đất, thần Núi, thần Biển…); các vị vua có công với nước, dân tộc được thần thánh hóa (Pô Nưgar, Pô Klong Girai, Pô Rômê, Pô Tang Hauk, Pô Riyak, Pô Patao Binthuer, Pô Bhum); Các vị thần trong Bàlamôn giáo (thần Brahma, thần Shiva, thần Vishnu) và Thượng đế Alla trong đạo Hồi…
Nét độc đáo nhất trong Rija Nưgar là nghi thức múa đạp lửa do ông Ka-ing (thầy bóng) thực hiện và đưa tiễn Salih (hình nhân thế mạng) đến ngã ba đường hoặc để trên bè làm bằng gỗ thả cho trôi theo dòng sông hay con mương gần nơi tổ chức lễ hội. Chức sắc thực hiện cúng lễ trong Rija Nưgar gồm: ông Mưduen/ Maduen (thầy vỗ trống), ông Ka-ing (thầy bóng - người thực hiện múa đạp lửa), Muk Pajau (bà bóng), nghệ nhân đánh trống Ginăng và nghệ nhân thổi kèn Saranai. Ở các làng Chăm Hồi giáo Bà-ni còn có thêm Pô Acar (chức sắc của Hồi giáo Bà-ni).
Trong lễ Rija Nưgar còn có điệu múa phồn thực, đó là chủ đề phổ biến gợi lên bộ mặt của xã hội người Chăm thời viễn cổ, một xã hội nông nghiệp mà cư dân luôn mang ước vọng có cuộc sống thanh bình, êm ả, thịnh vượng. Đó là ước mơ mang tính nhân văn, xuyên suốt của người Chăm…
Điểm độc đáo trong lễ Rija Nưgar là khi chuẩn bị kết thúc buổi lễ, những người tham dự dùng bột gạo sống nặn thành hình người gồm hai người đàn ông và hai người đàn bà, người Chăm gọi là Salih (nhiều tài liệu gọi là hình nhân thế mạng). Khi nghi lễ kết thúc, ông Ka-ing để hình nhân lên một cái tra làm bằng gỗ thả cho trôi theo dòng sông. Hình nhân sẽ thay mặt dân làng mang đi những điều xấu xa, đói nghèo, bất hạnh trong năm cũ, đồng thời, cầu xin các thần linh ban cho mưa thuận, gió hòa, dân làng khỏe mạnh, ấm no trong năm mới. Khi hình nhân được thả cho trôi đi là lúc Rija Nưgar - lễ hội Múa Tống ôn đầu năm kết thúc.
Trong số các nghi lễ thuộc tín ngưỡng dân gian của đồng bào Chăm ở Khánh Hòa, Rija Nưgar là một lễ hội mang nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp của người Chăm cần được giữ gìn, phát huy và phát triển nhằm góp phần làm phong phú nền văn hóa các dân tộc trong cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam.
