Trong một lần tới thăm làng gốm cổ Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa, chúng tôi được chứng kiến một lớp dạy sử dụng nhạc cụ của người Chăm do Nghệ nhân ưu tú Thành Văn Lũy trực tiếp hướng dẫn.
Nghệ nhân Đàng Thị Hoa ở làng gốm Bầu Trúc đang chế tác gốmÔng Thành Văn Lũy đã ngoài 60 tuổi nhưng trông còn tráng kiện. Có sức khỏe nên ông chẳng ngại đường xa hơn 50 km, vẫn tự mình chạy xe máy từ xã Ninh Hải sang xã Ninh Phước để dạy cách sử dụng nhạc cụ truyền thống cho thanh thiếu niên và người dân làng Bàu Trúc.
Làng Bàu Trúc lâu nay nổi danh gần xa bởi nghề làm gốm cổ truyền thống. Để thêm phần hấp dẫn du khách muôn nơi đến với mảnh đất này, làng đã thành lập Ban Du lịch cộng đồng dựa vào di sản, lấy Nhà văn hóa cộng đồng Chăm làm nơi hoạt động chính. Trong mô hình du lịch cộng đồng dựa vào di sản thì nhạc cụ truyền thống của người Chăm là một thành tố quan trọng. Ông Thành Văn Lũy cho biết, người Chăm có các nhạc cụ truyền thống, đó là: Đàn Kanhi, trống Ghi-năng, trống Paranưng, kèn Saranai, Hagar (trống nhỏ), Chiêng, Asăng (tù và), Tăngek (nhạc gõ bằng 2 cây gỗ).
Theo truyền thuyết của người Chăm, đàn Kanhi là biểu tượng cho 4 đứa con của Thần Mẹ xứ sở Po Inư Nưgar. Jakak, Jakan chuyên trông coi việc trên trời; Jalo, Jalai chuyên trông coi việc ở trần gian. Bao đời nay, tiếng đàn Kanhi không thể thiếu trong đám tang (thể hiện phần âm) và lễ hội (thể hiện phần dương) của người Chăm.
Ông Đàng Chí Quyết - Trưởng ban Quản lý Khu phố, đồng thời là Trưởng ban Quản lý Du lịch Cộng đồng Làng nghề gốm Bàu Trúc trăn trở, lớp trẻ bây giờ không thích học cách sử dụng nhạc cụ truyền thống của dân tộc Chăm. Một phần là do nhạc cụ quá đắt. Chẳng hạn như trống Ghi-năng phải làm bằng gỗ lim quý hiếm, giá thành lên tới 40 triệu đồng/cặp, nên không phải làng nào cũng có điều kiện đầu tư, khiến thanh niên ít có điều kiện tiếp cận. Phần nguyên nhân nữa là việc học khá tốn thời gian, phải mất vài ba tháng trở lên mới có thể chơi được những bài đơn giản nên nhiều người trẻ không đủ kiên nhẫn để theo học.
Muốn bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thì những người có trách nhiệm, có tình yêu tha thiết với nhạc cụ truyền thống như ông Quyết và lớp người lớn tuổi trong làng Bàu Trúc phải làm gương cho thanh, thiếu niên. Tranh thủ những lúc rảnh rỗi, họ nhiệt tình tham gia lớp học dạy cách sử dụng nhạc cụ do Nghệ nhân ưu tú Thành Văn Lũy hướng dẫn.
Nghệ nhân Thành Văn LũySự gương mẫu của họ đã truyền cảm hứng cho thanh, thiếu niên trong làng. Vì thế, khi Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm mở hai lớp, gồm một lớp cơ bản và một lớp nâng cao dạy trống Ghi-năng đã có 60 học viên tham gia. Một lớp học hát ngâm Ariya (là những bài thơ, vần thơ hay câu thơ có độ ngắn, dài khác nhau, được dịch nghĩa sang tiếng Việt là trường ca - PV) cũng có 15 học viên ghi danh. Ông Lũy phấn khởi khoe, đã có 4 người được truyền dạy thành công cách sử dụng đàn Kanhi. Họ sẽ là động lực để những người khác trong làng kiên trì theo đuổi quá trình học cách sử dụng các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc.
Giữa không gian đầy nắng và gió nơi làng gốm Bàu Trúc đang ngày ngày vang lên những âm thanh độc đáo, du dương của các loại nhạc cụ truyền thống. Những thanh âm đó là nhịp cầu nối đưa những người đam mê nhạc cụ truyền thống như Nghệ nhân ưu tú Thành Văn Lũy và những người nặng lòng với văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm xích lại gần nhau. Đó cũng là cách tốt nhất để âm nhạc truyền thống của dân tộc Chăm được bảo tồn và không ngừng vang lên những thanh âm quý báu giữa nhịp sống đương đại sôi động./.
