Thanh Hóa tập trung nguồn lực cho các công trình, chính sách thiết yếu vùng dân tộc thiểu số và miền núi

Ngày 9/10, Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo do ông Hà Việt Quân, Chánh Văn phòng Quốc gia về Dân tộc và Miền núi làm Trưởng đoàn, tiếp tục làm việc với tỉnh Thanh Hóa nhằm đánh giá tình hình triển khai các Chương trình MTQG, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp tháo gỡ. Tham gia đoàn có đại diện một số bộ, ngành liên quan.

Gỡ vướng từ yêu cầu thực tiễn

Thanh Hóa hiện có 78 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, gồm 57 xã khu vực III, 17 xã khu vực II và 4 xã khu vực I. Toàn vùng có hơn 1,1 triệu người sinh sống, trong đó đồng bào DTTS có hơn 740.000 người.

Những năm qua, việc triển khai các Chương trình MTQG đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện cơ sở hạ tầng và từng bước nâng cao đời sống người dân. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo tại vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh giảm còn 3,81%; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS còn 5,1%.

Đối với Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, Thanh Hóa được giao tổng nguồn vốn hơn 2.705 tỷ đồng, trong đó hơn 462,2 tỷ đồng được kéo dài thời gian thực hiện sang năm 2026. Tính đến thời điểm báo cáo, tỉnh đã giải ngân hơn 2.360 tỷ đồng, đạt 87,2% kế hoạch vốn Trung ương giao. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân phần vốn kéo dài còn chậm, mới đạt 111,5 tỷ đồng.

Thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, một số chính sách và dự án vẫn gặp khó khăn do điều kiện đặc thù của địa bàn miền núi, cũng như những vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

Theo báo cáo của tỉnh, chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất chưa đạt hiệu quả như mong muốn tại một số địa bàn do thiếu quỹ đất, người dân không còn nhu cầu hoặc không đáp ứng đủ điều kiện thụ hưởng. Công tác đào tạo nghề cũng gặp khó khi số lượng người đủ điều kiện tham gia còn hạn chế, gây trở ngại cho việc tổ chức các lớp đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đối với các dự án đầu tư, tiến độ thực hiện chịu tác động từ công tác giải phóng mặt bằng, việc điều chỉnh hồ sơ thiết kế, thủ tục đầu tư và diễn biến thời tiết, thiên tai. Những yếu tố này ảnh hưởng đến tiến độ thi công, nghiệm thu và giải ngân, đòi hỏi địa phương phải chủ động rà soát từng dự án để có phương án xử lý phù hợp.

Tại buổi làm việc, bà Vũ Thị Hương, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa, cùng đại diện các sở, ngành đã trao đổi, làm rõ những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai chương trình. Các ý kiến tập trung vào việc tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách, bảo đảm đầu tư sát nhu cầu và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Một trong những vấn đề được quan tâm là khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân vùng sâu, vùng xa. Đại diện các ngành công thương, nông nghiệp và môi trường phản ánh, một số bản chưa được tiếp cận điện lưới quốc gia, trong khi tại một số khu vực khác, nguồn điện chưa ổn định. Việc đầu tư, quản lý và vận hành các công trình cấp nước sạch ở địa bàn khó tiếp cận cũng còn nhiều trở ngại.

Đây đều là những nhu cầu gắn trực tiếp với sinh hoạt, sản xuất và chất lượng cuộc sống của người dân. Do đó, việc lựa chọn danh mục đầu tư cần căn cứ vào mức độ cấp thiết, số hộ được hưởng lợi và khả năng phát huy hiệu quả sau khi công trình hoàn thành, tránh đầu tư dàn trải hoặc thiếu tính đồng bộ.

Bên cạnh hạ tầng, vấn đề tạo việc làm và phát triển sinh kế bền vững cũng được đặt ra. Đại diện Bộ Quốc phòng trao đổi về các chính sách hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập thông qua các Chương trình MTQG. Theo đó, việc hỗ trợ cần gắn với điều kiện thực tế của từng địa bàn, khả năng tổ chức sản xuất và nhu cầu của người dân, qua đó tạo nền tảng để các hộ từng bước ổn định cuộc sống, giảm nghèo bền vững.

Phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, đẩy nhanh giải ngân

Trong giai đoạn 2026-2030, tổng kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn từ ngân sách Trung ương phân bổ cho Thanh Hóa thực hiện Chương trình MTQG là hơn 3.561 tỷ đồng, đã được giao chi tiết. Riêng năm 2026, tổng vốn ngân sách Trung ương bố trí cho chương trình tại tỉnh đạt hơn 510 tỷ đồng, gồm hơn 378,6 tỷ đồng vốn đầu tư và 131,65 tỷ đồng vốn sự nghiệp.

Nguồn lực được bố trí tạo điều kiện để địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng, triển khai các chính sách hỗ trợ và cải thiện đời sống đồng bào DTTS, miền núi. Tuy nhiên, hiệu quả của chương trình không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn mà còn nằm ở khả năng xác định đúng nhu cầu, lựa chọn đúng đối tượng và tổ chức thực hiện kịp thời.

Kết luận buổi làm việc, ông Hà Việt Quân đề nghị tỉnh Thanh Hóa tiếp tục rà soát các chỉ tiêu còn hạn chế, chuẩn hóa số liệu sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời xác định chính xác đối tượng thụ hưởng và nhu cầu đầu tư ưu tiên. Việc rà soát phải xuất phát từ tình hình thực tế tại cơ sở, làm rõ những vấn đề người dân đang cần được hỗ trợ để bố trí nguồn lực phù hợp.

Trưởng đoàn công tác nhấn mạnh yêu cầu tập trung nguồn lực cho những nhu cầu thiết yếu, trực tiếp phục vụ đời sống đồng bào DTTS và miền núi. Theo đó, địa phương cần quan tâm đến các công trình, chính sách có tác động thiết thực, nhất là những lĩnh vực còn thiếu hụt về hạ tầng và điều kiện sinh hoạt, sản xuất. Cùng với đầu tư xây dựng, cần chú trọng khả năng vận hành, khai thác và duy trì hiệu quả công trình sau khi hoàn thành.

Đối với nguồn vốn được kéo dài sang năm 2026, ông Hà Việt Quân đề nghị tỉnh tăng cường chỉ đạo, đôn đốc các chủ đầu tư và địa phương, kịp thời xử lý những khâu còn ách tắc để đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân. Việc sử dụng vốn phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, tuân thủ quy định và phát huy hiệu quả, đồng thời hoàn thành các nhiệm vụ theo thời hạn được giao.

Đoàn công tác cũng đề nghị các sở, ngành và địa phương chủ động rà soát từng khó khăn, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất giải pháp xử lý theo thẩm quyền. Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền, cần tổng hợp đầy đủ cơ sở thực tiễn, kiến nghị cụ thể để các cơ quan chức năng xem xét.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, tháo gỡ những kiến nghị thuộc thẩm quyền; đồng thời tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các vấn đề cần giải quyết ở cấp cao hơn.

Việc ưu tiên đúng nhu cầu, tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn và nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện được xác định là những yếu tố quan trọng để Thanh Hóa phát huy hiệu quả nguồn lực các Chương trình MTQG, từng bước cải thiện điều kiện sống, tạo sinh kế và thúc đẩy phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS và miền núi./.