"Plây Hrê - Điểm hẹn văn hóa" - Mô hình khởi nghiệp từ vốn văn hóa dân tộc

Khởi nghiệp từ vốn quý của dân tộc

Sinh ra và lớn lên trong cộng đồng Hrê, Trinh Sơn Uyên (29 tuổi) sớm gắn bó với những món ăn, phong tục và sinh hoạt văn hóa truyền thống. Những giá trị gần gũi ấy đã trở thành động lực để chị lựa chọn con đường khởi nghiệp, lấy văn hóa dân tộc làm nền tảng phát triển kinh tế.

Trên diện tích khoảng 1ha, chị Uyên cùng gia đình xây dựng “Plây Hrê - Điểm hẹn Văn hóa” theo hình thức không gian làng truyền thống, với nhà sàn, ao cá, vườn rau, vườn hoa, khu sinh hoạt chung và sân khấu biểu diễn cồng chiêng, dân ca Hrê. Không gian này được tổ chức thành điểm trải nghiệm, nơi du khách có thể tìm hiểu văn hóa bản địa thông qua những hoạt động gắn với đời sống thường ngày.

Đến Plây Hrê, du khách không chỉ thưởng thức ẩm thực mà còn được tham gia hái rau, chế biến món ăn, tìm hiểu nghề đan lát, học đánh chiêng, đàn tre hoặc nghỉ tại homestay. Những trải nghiệm ấy giúp văn hóa Hrê hiện diện tự nhiên trong hoạt động du lịch, thay vì chỉ được giới thiệu qua những câu chuyện hay tiết mục biểu diễn.

Ẩm thực là một trong những điểm nhấn của mô hình. Từ nguyên liệu do người dân địa phương cung cấp, chị Uyên chế biến các món ăn mang hương vị núi rừng như cá niêng nướng, ốc đá nấu rau ranh, thịt heo ki nướng muối ớt, gà re nấu cháo, hoa đu đủ xào lá mì hay cơm gạo lúa rẫy nấu với củ mì.

Với chị, mỗi món ăn không đơn thuần đáp ứng nhu cầu của du khách mà còn chứa đựng những câu chuyện về đất đai, sản vật và tập quán sinh hoạt của người Hrê. Bởi vậy, việc lựa chọn nguyên liệu, cách chế biến và giới thiệu món ăn đều hướng đến mục tiêu giúp du khách hiểu hơn về vùng đất mình đặt chân đến.

Điều đáng chú ý là người dân và nghệ nhân địa phương được trực tiếp tham gia vào các hoạt động của Plây Hrê. Người am hiểu ẩm thực đảm nhận chế biến món ăn; người biết đánh chiêng, đan lát hướng dẫn khách trải nghiệm. Nông sản, sản vật địa phương cũng có thêm cơ hội tiêu thụ thông qua dịch vụ ăn uống và du lịch.

“Tôi muốn khi du khách thưởng thức món ăn cũng hiểu thêm về vùng đất và con người nơi đây, người làm dự án trước hết phải hiểu mình đang có gì, đâu là lợi thế của mình và làm thế nào để khai thác những giá trị đó phù hợp”, chị Uyên chia sẻ.

Để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển

Lớn lên cùng những người phụ nữ trong vùng, chị Uyên được truyền dạy cách chế biến món ăn truyền thống và tiếp nhận những tri thức văn hóa của cộng đồng. Tuy nhiên, khi trưởng thành, chị nhận thấy một số nét sinh hoạt truyền thống dần thay đổi; trong khi đó, nhiều sản vật, nông sản và dược liệu địa phương vẫn chưa có đầu ra ổn định. Sinh kế của người dân còn phụ thuộc nhiều vào sản xuất nông nghiệp.

Từ thực tế ấy, chị trăn trở làm thế nào để những giá trị văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn có thể tạo ra lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Theo chị, nếu văn hóa gắn với sinh kế, người dân sẽ có thêm động lực tham gia bảo tồn, trao truyền những tri thức và kỹ năng vốn được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Con đường hiện thực hóa ý tưởng không dễ dàng. Hoạt động du lịch trải nghiệm đòi hỏi sự đầu tư về không gian, chất lượng dịch vụ và khả năng thu hút khách. Trong khi đó, để tạo được dấu ấn riêng, mô hình phải giữ được bản sắc văn hóa, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của du khách.

Chị Uyên xác định lợi thế của Plây Hrê không nằm ở việc xây dựng một điểm nghỉ dưỡng đơn thuần, mà ở những trải nghiệm bắt nguồn từ đời sống thực của cộng đồng. Tiếng chiêng, món ăn truyền thống, nghề đan lát và sự tham gia của người dân chính là những yếu tố tạo nên nét riêng cho mô hình.

Cách tiếp cận này cũng đặt người dân vào vị trí chủ thể của hoạt động bảo tồn. Khi nghệ nhân có thêm cơ hội truyền dạy, người làm nghề thủ công có đầu ra cho sản phẩm, nông sản địa phương được sử dụng trong dịch vụ du lịch, những giá trị văn hóa sẽ có điều kiện tiếp tục hiện diện trong đời sống. Thu nhập từ các hoạt động này cũng góp phần bổ sung sinh kế ngoài công việc nương rẫy.

Lan tỏa niềm tự hào văn hóa Hrê

Từ khi hình thành, Plây Hrê từng bước kết nối với các nhóm khách có nhu cầu trải nghiệm văn hóa, trong đó có học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa, khách du lịch và những người quan tâm nghiên cứu, khám phá đời sống địa phương. Việc liên kết với các đơn vị lữ hành cũng được mở rộng nhằm đưa mô hình đến gần hơn với du khách.

Mỗi hoạt động tại đây là một cách giới thiệu văn hóa Hrê. Nếu bữa ăn truyền thống giúp du khách khám phá hương vị địa phương, thì trải nghiệm đánh chiêng, đàn tre hay tìm hiểu nghề đan lát lại mở ra cơ hội tiếp cận những tri thức được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nỗ lực của chị Uyên được ghi nhận khi dự án “Plây Hrê - Điểm hẹn Văn hóa” đoạt giải Ba tại vòng chung kết Cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn” năm 2026 do Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức tại Đắk Lắk.

Ông Giáp Hùng Vương, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Hà, đánh giá cao tinh thần chủ động khởi nghiệp của chị Uyên. Theo ông, kết quả của dự án không chỉ là niềm vui của cá nhân và gia đình mà còn cho thấy tiềm năng phát triển các mô hình kinh tế dựa trên thế mạnh văn hóa địa phương.

Thời gian tới, địa phương định hướng tạo điều kiện để Plây Hrê phát triển gắn với bảo tồn văn hóa Hrê; hỗ trợ hoàn thiện các thủ tục sản xuất, kinh doanh, an toàn thực phẩm, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và các Chương trình Mục tiêu quốc gia. Việc kết nối mô hình với hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP cũng được đặt ra nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Từ tâm huyết của một người trẻ, Plây Hrê đang mở ra cách tiếp cận để văn hóa truyền thống gắn bó chặt chẽ hơn với đời sống đương đại. Khi người dân có thêm thu nhập từ chính những giá trị văn hóa của mình, tiếng chiêng, món ăn, nghề thủ công và những câu chuyện của người Hrê cũng có thêm cơ hội được trao truyền, tiếp nối qua các thế hệ./.