Ở Cao Bằng, bánh Coóc mò luôn hiện diện trong đời sống thường ngày của đồng bào, từ trong gian bếp gia đình đến phiên chợ vùng cao, trên mâm cúng Tổ tiên những dịp lễ, tết.
Nguyên liệu làm bánh Coóc mò rất giản dị, chủ yếu là gạo nếp nương được trồng nơi khí hậu mát mẻ và đất đai giàu khoáng chất. Tùy từng vùng, người làm bánh có thể trộn thêm lạc, song phổ biến nhất vẫn là Coóc mò trắng thuần khiết để giữ trọn hương vị thơm ngon của gạo nếp. Riêng người Tày ở xã Ngọc Côn, nay là xã Đình Phong còn sáng tạo làm bánh Coóc mò bằng cốm và gói trong lá cọ.
Cách làm bánh Coóc mò rất đơn giản, bà con lấy lá chuối cuộn thành hình phễu, cho gạo nếp đã ngâm đãi sạch vào, gấp miệng phễu, buộc lạt tre rồi đem luộc trong vài giờ. Tuy vậy, chất lượng bánh không chỉ được quyết định bởi nguyên liệu mà còn ở kỹ thuật gói và luộc bánh. Buộc lạt quá lỏng, bánh sẽ nhão; buộc quá chặt, nếp không nở đều. Người Tày gói bánh bằng kinh nghiệm truyền đời, bằng cảm nhận của bàn tay và thói quen của trí nhớ. Bánh Coóc mò được gói thành hình chóp nhọn, thon dài, đầu vút lên như một chiếc sừng nhỏ. Hình dáng ấy phản ánh cách người Tày quan sát và đưa thế giới tự nhiên vào đời sống ẩm thực một cách tinh tế, mộc mạc nhưng đầy dụng ý biểu tượng. Khi bánh chín, lớp lá bên ngoài sẫm màu, tỏa mùi thơm ngai ngái, bên trong là khối nếp dẻo mịn, có màu xanh như bánh chưng. Bánh thường được ăn kèm với mật ong, mật mía, đường kính để tăng vị ngọt. Cắn một miếng bánh, bạn sẽ cảm nhận được ngay vị dẻo thơm của nếp quyện trong vị bùi của lạc đỏ và một chút vị ngọt nhẹ, ngon vô cùng…
Bánh Coóc mò được làm quanh năm, nhưng xuất hiện nhiều nhất trong những dịp quan trọng của đời người, như: lễ thôi nôi, mừng cơm mới, tết cổ truyền. Trong các nghi lễ ấy, bánh không đơn thuần là món ăn mà còn là vật phẩm dâng cúng mang ý nghĩa cầu chúc cho con trẻ khỏe mạnh, gia đình đủ đầy, quan hệ họ hàng thêm bền chặt. Ở nhiều nơi, số lượng bánh bày trên mâm được đồng bào tính toán cẩn trọng, thể hiện quan niệm về sự sung túc và hài hòa.
Thác Bản Giốc Cao Bằng
Trong dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, bánh Coóc mò vẫn xuất hiện trong gia đình người Tày, đồng thời góp mặt tại chợ phiên, lễ hội văn hóa hay các không gian du lịch cộng đồng và được người tiêu dùng rất ưa chuộng. Du khách đến Cao Bằng không chỉ tìm mua bánh Coóc mò để “ăn cho biết”, mà để được chạm vào một lát cắt trong đời sống của người dân địa phương thông qua trải nghiệm tự tay làm những chiếc bánh xinh xắn dưới sự hướng dẫn của bà con. Vừa được làm, vừa được ăn, vừa được ngắm nhìn những người phụ nữ Tày thoăn thoắt gói bánh, nghe đồng bào kể câu chuyện về phong tục tập quán, cảm nhận mùi nếp thơm lan tỏa trong làn khói bếp… chắc chắn sẽ là trải nghiệm văn hóa đáng nhớ với mỗi du khách. Bánh Coóc mò vì thế không đơn thuần là một thức quà quê mà đã trở thành cầu nối mềm mại giữa du lịch và văn hóa, giữa du khách và người dân nơi đây. Hình dáng nhỏ xinh nhưng trong bánh Coóc mò gói ghém biết bao tri thức địa phương, từ hiểu biết của đồng bào về mùa vụ, cách chọn lá rừng, đến những tập quán sinh hoạt cộng đồng đã được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Hôm nay, khi người trẻ học cách gói bánh, họ không chỉ học một công thức nấu ăn, mà còn đang học cách nối dài ký ức văn hóa của dân tộc.
Giữa vô vàn hương vị của những món ăn mới đang không ngừng được con người sáng tạo để phù hợp với nhịp sống hiện đại, chiếc bánh Coóc mò giản dị nhắc nhở mỗi chúng ta rằng có những món ăn không cần phải đổi mới để tồn tại. Chúng chỉ cần được đặt đúng chỗ trong ký ức cộng đồng, trong đời sống gia đình và trong sự trân trọng của những người đi qua miền đất ấy. Cao Bằng gây thương nhớ với du khách bởi khung cảnh thiên nhiên non nước hùng vĩ và bởi những chiếc bánh nhỏ bé, mang hình sừng bò đang âm thầm giữ hồn dân tộc bằng cốt cách của riêng mình./.
