Xóm Mỗ - Điểm sáng du lịch cộng đồng ở Phú Thọ

Những ngày đầu hè, tôi có dịp đến với xóm Mỗ, nơi có những nếp nhà sàn thấp thoáng cạnh những thửa ruộng bậc thang và dòng suối hiền hòa. Đây chính là điểm du lịch cộng đồng của người Mường được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao năm 2025, ghi dấu bước phát triển mới trên hành trình giữ gìn và lan tỏa văn hóa địa phương.

Xóm Mỗ hiện có gần 200 hộ dân sinh sống, 98% là người dân tộc Mường. Xóm tọa lạc trong không gian du lịch vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ, nằm lọt giữa thung lũng, được bao quanh bởi núi đồi. Hồn cốt của xóm Mỗ chính là những nếp nhà sàn của người Mường luôn tựa vào lưng sườn đồi để tránh ẩm thấp và tránh nóng. Bên trong ngôi nhà chia làm 3 tầng: Tầng trên cùng chứa lương thực, tầng giữa để tiếp khách và sinh hoạt, tầng dưới tạo thành khu nghỉ ngơi để phục vụ du khách.

Đến với xóm Mỗ, tôi đã được tham quan ruộng bậc thang, vườn cam, bưởi, chuối và trải nghiệm công việc dệt vải, gặt lúa, thu hoạch ngô, đánh bắt cá suối… cùng người dân nơi đây. Hầu hết các homestay được trang bị tiện nghi cơ bản, phòng nghỉ rộng, sạch sẽ, nước nóng và nhà vệ sinh đảm bảo. Các ẩm thực địa phương như chả cuốn lá bưởi, măng đắng, gà bản… góp phần tạo nên một bức tranh du lịch đậm hương sắc vùng sơn cước.

Ông Đinh Quang Sinh, chủ một homestay ở xóm Mỗ cho biết, xóm đã đón du khách từ những năm 1980 và trở thành điểm du lịch phía Nam đầu tiên của tỉnh Hòa Bình cũ (nay là tỉnh Phú Thọ). Năm 2021, mới thành lập Hợp tác xã du lịch xóm Mỗ, lúc đầu có 30 thành viên, hiện có 14 thành viên đủ tiêu chuẩn lưu trú qua đêm. Những điệu múa và các sản phẩm ẩm thực đặc trưng mang đậm bản sắc văn hóa Mường đã giúp xóm Mỗ mỗi năm đón khoảng chục nghìn lượt khách trong và ngoài nước.

Đầu năm 2025, xóm Mỗ còn được công nhận là điểm du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn  OCOP 4 sao cấp tỉnh. Thành công của xóm Mỗ hôm nay bên cạnh sự nỗ lực của người dân còn có sự tác động mạnh mẽ của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Chương trình đã hỗ trợ xây dựng đường giao thông, cầu qua suối, bãi đỗ xe, mở các lớp tập huấn du lịch cộng đồng, thành lập đội văn nghệ để gìn giữ lời ca, điệu múa đậm bản sắc văn hóa Mường, góp phần làm sinh động và tạo ra sự khởi sắc mạnh mẽ cho mô hình du lịch cộng đồng tại xóm Mỗ. Năm 2025, xóm Mỗ đã được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen vì những thành tích xuất sắc trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Đây là sự ghi nhận những nỗ lực của chính quyền và người dân địa phương trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Mường gắn với phát triển kinh tế, du lịch cộng đồng. 

Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững là hướng đi mà xóm Mỗ luôn nỗ lực duy trì. Hơn ai hết, người dân nơi đây hiểu rằng văn hóa Mường đã tạo ra thương hiệu du lịch riêng. Mỗi ngôi nhà sàn, mỗi câu hát dân ca, những nụ cười thân thiện đã tạo nên sự hấp dẫn để lôi cuốn du khách tìm về với xóm ngày càng nhiều hơn. 

Chia tay xóm Mỗ trong một buổi chiều tà, tôi cảm nhận được nơi đây không chỉ là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa Mường mà còn là minh chứng cho sự kết hợp thành công giữa bảo tồn và phát triển. Việc đạt chứng nhận OCOP 4 sao đã đưa xóm Mỗ trở thành điểm đến tiêu biểu của du lịch cộng đồng, góp phần quảng bá hình ảnh mảnh đất, con người trên quê hương đất Tổ. Đây là mô hình cần được nhân rộng, để mỗi làng quê không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà còn trở thành một động lực phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng địa phương ngày càng giàu mạnh./.